શ્રીમદ્ભગવદ્ગીતા ૧૮.૧૩ — પઞ્ચૈતાનિ મહાબાહો
Bhagavad Gita 18.13 — Panchaitani Maha-baho in Gujarati · ગુજરાતી
તમારી ભાષા/લિપિમાં વાંચો
✦ અર્થ
કર્મના સ્વરૂપનું વિશ્લેષણ કરતાં શ્રીકૃષ્ણ અર્જુનને કહે છે કે સાંખ્ય દર્શનમાં બતાવેલ, પ્રત્યેક કર્મની સિદ્ધિના પાંચ કારણોને તેમની પાસેથી જાણે. આ શ્લોક એક ગહન વિશ્લેષણનો પરિચય આપે છે જે દર્શાવે છે કે કોઈ પણ કર્મ માત્ર વ્યક્તિ દ્વારા એકલા થતું નથી; અનેક ઘટકો મળીને કાર્ય કરે છે. આને સમજવાથી એકલા કર્તા હોવાનો મિથ્યા ભાવ મટી જાય છે અને કર્મબંધનથી મુક્તિ તરફ માર્ગ પ્રશસ્ત થાય છે.
ઉત્પત્તિ અને કથા
Bhagavad Gita Chapter 18, Verse 13 · Sage Veda Vyasa (Mahabharata, Bhishma Parva) · Ancient (text compiled c. 5th–2nd century BCE)
અઢારમા અધ્યાય, મોક્ષ સંન્યાસ યોગમાં, સંન્યાસ વિશે ઉપદેશ આપ્યા પછી, શ્રીકૃષ્ણ કર્મના સ્વરૂપનું વિશ્લેષણ કરવા તરફ વળે છે. અહીં તેઓ અર્જુનને, સાંખ્ય સિદ્ધાંતમાં બતાવેલ, પ્રત્યેક કર્મને સિદ્ધ કરનાર પાંચ ઘટકોને જાણવા આમંત્રિત કરે છે — એક એવું વિશ્લેષણ જે એકલા કર્તા હોવાના ભ્રમને મટાડી દે છે.
✦ શાસ્ત્રોમાં કહ્યા પ્રમાણે
ઋષિઓ શીખવે છે કે જે કર્મના પાંચ ઘટકોને સાચા સ્વરૂપમાં સમજી લે છે તે કર્મોથી બંધાવાનું છોડી દે છે, કેમ કે આત્મા એકલો કર્તા નથી એ જોઈને, એવો વ્યક્તિ મુક્ત ભાવે કર્મ કરે છે અને કર્મની પ્રતિક્રિયાઓથી અછૂતો રહે છે.
મંત્ર
કોઈપણ પંક્તિ અથવા ▶ બટન દબાવી સાંભળો
પઞ્ચૈતાનિ મહાબાહો કારણાનિ નિબોધ મે।સાંખ્યે કૃતાન્તે પ્રોક્તાનિ સિદ્ધયે સર્વકર્મણામ્॥
pañchaitāni mahā-bāho kāraṇāni nibodha me sānkhye kṛitānte proktāni siddhaye sarva-karmaṇām
અર્થ:હે મહાબાહો અર્જુન! કર્મોના (પ્રતિક્રિયાઓના) અંતનું પ્રતિપાદન કરનાર સાંખ્ય-સિદ્ધાંતમાં સમસ્ત કર્મોની સિદ્ધિ માટે જે પાંચ કારણો કહ્યાં છે, તેમને મારી પાસેથી જાણ.
શબ્દ-શબ્દ અર્થ
ઉચ્ચારણ સાંભળવા કોઈપણ શબ્દ પર ક્લિક કરો
Bhagavad Gita 18.13 — Panchaitani Maha-baho પાઠના લાભ
કર્મ પાછળના ઘટકોનું ગીતાનું ગહન વિશ્લેષણ પ્રસ્તુત કરે છે
એકલા કર્તા હોવાના મિથ્યા અહંકારને મટાડવામાં મદદ કરે છે
કર્મબંધનથી મુક્તિ તરફ દોરી જાય છે
કોઈ પણ કર્મને કેટલા ઘટકો સંભવ બનાવે છે તે પ્રગટ કરીને નમ્રતા વિકસાવે છે
નિષ્કામ કર્મ અને સમર્પણની સમજને ગહન કરે છે
કર્તૃત્વના વાસ્તવિક સ્વરૂપ પર ચિંતન માટેનો એક શ્લોક
Bhagavad Gita 18.13 — Panchaitani Maha-baho જપ વિધિ
આ શ્લોકનો પાઠ કરતી વખતે આ પર ચિંતન કરો કે પ્રત્યેક કર્મ અનેક સહયોગી ઘટકોમાંથી ઉત્પન્ન થાય છે, માત્ર પોતાનાથી નહીં. જેમ જેમ તમે જપ કરો, શ્રીકૃષ્ણ દ્વારા પ્રસ્તુત વિશ્લેષણને અહંકારના એકલા કર્તા હોવાના દાવાને શિથિલ કરવા દો. તેને આગળના શ્લોકો (18.14થી આગળ) સાથે વાંચો, જે પાંચ ઘટકોનું નામ લે છે, અને તેને તમારા અહંકારરહિત, સમર્પિત કર્મના અભ્યાસને ગહન કરવા દો.
વારંવાર પુછાતા પ્રશ્નો
આ પણ વાંચો
ॐ
સંપૂર્ણ Bhagavad Gita 18.13 — Panchaitani Maha-baho શ્લોક-શ્લોક અર્થ સહિત વાંચો, અથવા વધુ પવિત્ર પાઠ જુઓ