ચન્દ્રકવચમ્
Chandra Kavacham in Gujarati · ગુજરાતી
તમારી ભાષા/લિપિમાં વાંચો
✦ અર્થ
ચંદ્રકવચમ્ ચંદ્રદેવ (સોમ) ની રક્ષાત્મક કવચ-સ્તુતિ છે, જેના ઋષિ ગૌતમ છે. શાંત ચતુર્ભુજ ચંદ્ર — જે વિષ્ણુના નેત્ર અને શિવના શિરનો અર્ધચંદ્ર છે — ના ધ્યાન-શ્લોક પછી, તે ચંદ્રને તેમના અનેક મનોહર નામો (શશી, કલાનિધિ, સુધાકર, મૃગાંક) થી ભક્તના શિરથી પાદ સુધી અંગ-પ્રત્યંગની રક્ષા માટે આમંત્રિત કરે છે. તેનો અંતિમ શ્લોક કહે છે કે જે આ દિવ્ય કવચને વાંચે કે સાંભળે છે, તે ભુક્તિ અને મુક્તિ પ્રાપ્ત કરી સર્વત્ર વિજયી થાય છે.
ઉત્પત્તિ અને કથા
Chandra Kavacha Stotram (Graha kavacha tradition) · Sage Gautama (rishi of the mantra) · Classical / Puranic
ચંદ્રકવચમ્ નવગ્રહ કવચોના ચક્ર સાથે સંબંધિત છે — નવ ગ્રહોમાંના પ્રત્યેક માટે રક્ષાત્મક કવચ-સ્તુતિઓ — જેના ઋષિ ગૌતમ કહેવાયા છે. તે ચંદ્રને શાંત, ચતુર્ભુજ ચંદ્ર રૂપે ચિત્રિત કરે છે, જે એક સાથે વિષ્ણુના નેત્ર અને શિવના શિર પર અર્ધચંદ્ર-ભૂષણ છે, અને તેમના અનેક મનોહર વિશેષણો દ્વારા ભક્તની અંગ-પ્રત્યંગ રક્ષા માટે પ્રાર્થના કરે છે. ચંદ્ર મન અને ભાવનાઓના અધિપતિ હોવાથી, આ કવચ વિશેષ કરીને ભીતરી શાંતિ તથા પીડિત ચંદ્રને સામંજસ્ય આપવા માટે વાંચાય છે.
✦ શાસ્ત્રોમાં કહ્યા પ્રમાણે
કવચનો અંતિમ શ્લોક વચન આપે છે કે જે ચંદ્રના આ દિવ્ય કવચને વાંચે કે કેવળ સાંભળે છે, તે 'સર્વત્ર વિજયી' — સર્વત્ર વિજયી — થાય છે તથા સાંસારિક સુખ અને મુક્તિ બંને પ્રાપ્ત કરે છે; મનની બેચેનીથી પીડિત ભક્ત તેને સોમવારે ચંદ્રની શીતળ, ઔષધિરૂપ કૃપા પ્રાપ્ત કરવા જપે છે.
અર્થ સહિત સંપૂર્ણ પાઠ
કોઈપણ પંક્તિ અથવા ▶ બટન દબાવી સાંભળો
॥ શ્રીગણેશાય નમઃ ॥ અસ્ય શ્રીચન્દ્રકવચસ્તોત્રમન્ત્રસ્ય ગૌતમ ઋષિઃ । અનુષ્ટુપ્ છન્દઃ, શ્રીચન્દ્રો દેવતા, ચન્દ્રપ્રીત્યર્થં જપે વિનિયોગઃ ॥
|| śrīgaṇeśāya namaḥ || asya śrīcandrakavacastotramantrasya gautama ṛṣiḥ | anuṣṭup chandaḥ, śrīcandro devatā, candraprītyarthaṃ jape viniyogaḥ ||
અર્થ:શ્રીગણેશને નમસ્કાર. આ ચંદ્રકવચ સ્તોત્રના ઋષિ ગૌતમ છે, છંદ અનુષ્ટુપ છે, દેવતા શ્રીચંદ્ર છે; ચંદ્રની પ્રસન્નતા માટે તેનો જપ કરાય છે.
સમં ચતુર્ભુજં વન્દે કેયૂરમુકુટોજ્જ્વલમ્ । વાસુદેવસ્ય નયનં શઙ્કરસ્ય ચ ભૂષણમ્ ॥ ૧॥
samaṃ caturbhujaṃ vande keyūramukuṭojjvalam | vāsudevasya nayanaṃ śaṅkarasya ca bhūṣaṇam || 1||
અર્થ:હું શાંત, ચતુર્ભુજ, કેયૂર અને મુકુટથી ઉજ્જ્વળ ચંદ્રની વંદના કરું છું — જે વાસુદેવ (વિષ્ણુ) ના નયન છે અને શંકરના ભૂષણ (શિરનો ચંદ્ર) છે.
એવં ધ્યાત્વા જપેન્નિત્યં શશિનઃ કવચં શુભમ્ । શશી પાતુ શિરોદેશં ભાલં પાતુ કલાનિધિઃ ॥ ૨॥
evaṃ dhyātvā japennityaṃ śaśinaḥ kavacaṃ śubham | śaśī pātu śirodeśaṃ bhālaṃ pātu kalānidhiḥ || 2||
અર્થ:આ રીતે ધ્યાન કરીને નિત્ય આ શુભ ચંદ્ર-કવચનો જપ કરવો જોઈએ. શશી મારા શિર-પ્રદેશની રક્ષા કરે, કલાનિધિ મારા ભાલની.
ચક્ષુષી ચન્દ્રમાઃ પાતુ શ્રુતી પાતુ નિશાપતિઃ । પ્રાણં ક્ષપાકરઃ પાતુ મુખં કુમુદબાન્ધવઃ ॥ ૩॥
cakṣuṣī candramāḥ pātu śrutī pātu niśāpatiḥ | prāṇaṃ kṣapākaraḥ pātu mukhaṃ kumudabāndhavaḥ || 3||
અર્થ:ચંદ્રમા મારા નેત્રોની રક્ષા કરે, નિશાપતિ કાનની; ક્ષપાકર મારા પ્રાણની રક્ષા કરે, કુમુદબાંધવ મુખની.
પાતુ કણ્ઠં ચ મે સોમઃ સ્કન્ધે જૈવાતૃકસ્તથા । કરૌ સુધાકરઃ પાતુ વક્ષઃ પાતુ નિશાકરઃ ॥ ૪॥
pātu kaṇṭhaṃ ca me somaḥ skandhe jaivātṛkastathā | karau sudhākaraḥ pātu vakṣaḥ pātu niśākaraḥ || 4||
અર્થ:સોમ મારા કંઠની રક્ષા કરે, જૈવાતૃક સ્કંધોની; સુધાકર મારા હાથોની રક્ષા કરે, નિશાકર વક્ષની.
હૃદયં પાતુ મે ચન્દ્રો નાભિં શઙ્કરભૂષણઃ । મધ્યં પાતુ સુરશ્રેષ્ઠઃ કટિં પાતુ સુધાકરઃ ॥ ૫॥
hṛdayaṃ pātu me candro nābhiṃ śaṅkarabhūṣaṇaḥ | madhyaṃ pātu suraśreṣṭhaḥ kaṭiṃ pātu sudhākaraḥ || 5||
અર્થ:ચંદ્ર મારા હૃદયની રક્ષા કરે, શંકરભૂષણ નાભિની; સુરશ્રેષ્ઠ મારા મધ્યની રક્ષા કરે, સુધાકર કટિની.
ઊરૂ તારાપતિઃ પાતુ મૃગાઙ્કો જાનુની સદા । અબ્ધિજઃ પાતુ મે જઙ્ઘે પાતુ પાદૌ વિધુઃ સદા ॥ ૬॥
ūrū tārāpatiḥ pātu mṛgāṅko jānunī sadā | abdhijaḥ pātu me jaṅghe pātu pādau vidhuḥ sadā || 6||
અર્થ:તારાપતિ મારી ઊરુઓની રક્ષા કરે, મૃગાંક સદા જાનુઓની; અબ્ધિજ મારી જંઘાઓની રક્ષા કરે, વિધુ સદા પાદોની.
સર્વાણ્યન્યાનિ ચાઙ્ગાનિ પાતુ ચન્દ્રોઽખિલં વપુઃ । એતદ્ધિ કવચં દિવ્યં ભુક્તિમુક્તિપ્રદાયકમ્ । યઃ પઠેચ્છૃણુયાદ્વાપિ સર્વત્ર વિજયી ભવેત્ ॥ ૭॥
sarvāṇyanyāni cāṅgāni pātu candro'khilaṃ vapuḥ | etaddhi kavacaṃ divyaṃ bhuktimuktipradāyakam | yaḥ paṭhecchṛṇuyādvāpi sarvatra vijayī bhavet || 7||
અર્થ:ચંદ્ર મારા અન્ય સમસ્ત અંગો અને સંપૂર્ણ શરીરની રક્ષા કરે. આ દિવ્ય કવચ ભુક્તિ અને મુક્તિ બંને પ્રદાન કરનાર છે; જે તેને વાંચે કે સાંભળે છે, તે સર્વત્ર વિજયી થાય છે.
॥ ઇતિ શ્રીચન્દ્રકવચં સમ્પૂર્ણમ્ ॥
|| iti śrīcandrakavacaṃ sampūrṇam ||
અર્થ:આ રીતે ચંદ્રકવચ સંપૂર્ણ થયું.
શબ્દ-શબ્દ અર્થ
ઉચ્ચારણ સાંભળવા કોઈપણ શબ્દ પર ક્લિક કરો
Chandra Kavacham પાઠના લાભ
એક અંગ-પ્રત્યંગ 'કવચ' (રક્ષા-કવચ) જે શિરથી પાદ સુધી સંપૂર્ણ શરીર પર ચંદ્રની રક્ષાનું આહ્વાન કરે છે.
જન્મકુંડળીમાં દુર્બળ, નીચ કે પીડિત ચંદ્રને બળ આપવા માટે વાંચાય છે, જે મન, ભાવનાઓ અને શાંતિના અધિપતિ છે.
મનને શાંત અને ભાવનાઓને સ્થિર કરનાર કહેવાય છે — ચંદ્ર માનસિક શાંતિ અને સંતોષના કારક છે.
તેની ફલશ્રુતિ વચન આપે છે કે જે તેને વાંચે કે સાંભળે છે, તે ભુક્તિ અને મુક્તિ બંને પ્રાપ્ત કરી સર્વત્ર વિજયી થાય છે.
સોમવાર (ચંદ્રના વાર), ચંદ્ર કે નવગ્રહ પૂજામાં, તથા પૂર્ણિમાએ જપ કરાય છે.
ચિંતા, અનિદ્રા, બેચેની અને ચંદ્રની દશાઓના અશુભ પ્રભાવોથી મુક્તિ માટે આહ્વાન કરાય છે.
Chandra Kavacham જપ વિધિ
સ્નાન કરીને પૂર્વ કે ઉત્તર-પશ્ચિમ તરફ મુખ કરીને, આદર્શ રીતે ચંદ્ર (કે નવગ્રહ) ના ચિત્ર સમક્ષ, શ્વેત પુષ્પ, શ્વેત ચંદન અને ઘીના દીપક સહિત બેસો; ચંદ્રને દૂધ કે ચોખાનું અર્પણ ઉચિત છે. વિનિયોગ, ધ્યાન-શ્લોક, પ્રત્યેક અંગની રક્ષા કરનાર કવચ-શ્લોક, તથા અંતિમ ફલશ્રુતિનો પાઠ કરો. તે સોમવાર અને પૂર્ણિમા રાત્રિએ સૌથી શુભ છે, અને મનઃશાંતિ તથા પીડિત ચંદ્રને કોમળ કરવા માટે નિત્ય પણ વાંચી શકાય છે.
વારંવાર પુછાતા પ્રશ્નો
આ પણ વાંચો
ॐ
સંપૂર્ણ Chandra Kavacham શ્લોક-શ્લોક અર્થ સહિત વાંચો, અથવા વધુ પવિત્ર પાઠ જુઓ