ધન્વન્તરિ સ્તોત્રમ્
Dhanvantari Stotram in Gujarati · ગુજરાતી
તમારી ભાષા/લિપિમાં વાંચો
✦ અર્થ
ધન્વન્તરિ સ્તોત્રમ્ ભગવાન ધન્વન્તરિનો સૌથી પ્રસિદ્ધ ધ્યાન-શ્લોક છે. ધન્વન્તરિ ભગવાન વિષ્ણુના અવતાર અને દેવોના વૈદ્ય છે, જે સમુદ્ર-મંથન સમયે અમૃત-કલશ લઈને પ્રગટ થયા હતા. આ શ્લોક તેમના ચતુર્ભુજ સ્વરૂપનું વર્ણન કરે છે જેમાં તેઓ શંખ, ચક્ર, જલૌકા અને અમૃત-કલશ ધારણ કરે છે, તથા તેમને સમસ્ત રોગોના વનને બાળનારી દાવાગ્નિ કહે છે. આરોગ્ય, ચિકિત્સા અને રોગમુક્તિ માટે, વિશેષ કરીને ધનતેરસ (ધન્વન્તરિ જયંતી) પર, તેનો પાઠ થાય છે.
ઉત્પત્તિ અને કથા
Traditional Sanskrit dhyana shloka (Ayurvedic / Vaishnava tradition) · Unknown (traditionally recited in Ayurvedic and Vaishnava lineages) · Ancient / Classical
ધન્વન્તરિ ક્ષીરસાગર (દૂધ-સમુદ્ર) માંથી સમુદ્ર મંથન સમયે પ્રગટ થયા, જે દેવો અને અસુરો દ્વારા કરાયેલ મહાન મંથન હતું. દેવોના દિવ્ય વૈદ્ય રૂપે તેમણે અમરત્વ આપનાર અમૃત-કલશ ધારણ કર્યો. તેઓ વિષ્ણુના અંશ-અવતાર મનાય છે અને એ દિવ્ય સ્રોત છે જેમાંથી આયુર્વેદ, જીવનનું વિજ્ઞાન, ઋષિઓ તથા વૈદ્યોને પ્રગટ થયું. આ ધ્યાન-શ્લોક, જે તેમની પૂજાના આરંભિક ધ્યાન રૂપે વપરાય છે, પ્રાર્થના પૂર્વે ભક્તના મનમાં તેમના સ્વરૂપને સ્થિર કરે છે.
✦ શાસ્ત્રોમાં કહ્યા પ્રમાણે
પરંપરાગત કથન છે કે ધન્વન્તરિની શ્રદ્ધાપૂર્ણ પૂજાએ અસાધ્ય રોગોને પણ સાજા કર્યા છે અને આયુ વધારી છે. આયુર્વેદિક પરંપરાઓ જણાવે છે કે જે ચિકિત્સકોએ ધન્વન્તરિનું આવાહન કરી પોતાની ચિકિત્સા આરંભી, તેમની ઔષધો અસાધારણ રીતે પ્રભાવી નીવડી — જાણે સ્વયં ભગવાન તેમના હાથોથી આ જ શ્લોકમાં વર્ણવેલ 'રોગોના વન'ને ભસ્મ કરી રહ્યા હોય.
મંત્ર
કોઈપણ પંક્તિ અથવા ▶ બટન દબાવી સાંભળો
ૐ શઙ્ખં ચક્રં જલૌકાં દધદમૃતઘટં ચારુદોર્ભિશ્ચતુર્ભિઃ સૂક્ષ્મસ્વચ્છાતિહૃદ્યાંશુકપરિવિલસન્મૌલિમમ્ભોજનેત્રમ્। કાલામ્ભોદોજ્જ્વલાઙ્ગં કટિતટવિલસચ્ચારુપીતામ્બરાઢ્યં વન્દે ધન્વન્તરિં તં નિખિલગદવનપ્રૌઢદાવાગ્નિલીલમ્॥
Om Shankham Chakram Jalaukam Dadhad-Amrita-Ghatam Charu-Dorbhish-Chaturbhih Sukshma-Svacchati-Hridyamshuka-Parivilasan-Maulim-Ambhoja-Netram Kalambhodojjvalangam Kati-Tata-Vilasach-Charu-Pitambar-Adhyam Vande Dhanvantarim Tam Nikhila-Gada-Vana-Praudha-Davagni-Lilam
અર્થ:ૐ. હું ભગવાન ધન્વન્તરિને પ્રણામ કરું છું, જે પોતાના ચાર સુંદર હાથોમાં શંખ, ચક્ર, જલૌકા (જળો) અને અમૃત-કલશ ધારણ કરે છે. તેમનું મસ્તક અતિ સૂક્ષ્મ, સ્વચ્છ તથા મનોહર વસ્ત્રના મુકુટથી શોભે છે અને તેમના નેત્ર કમળ સમાન છે. તેમનું તેજસ્વી શરીર શ્યામ મેઘ સમાન ઉજ્જ્વળ છે તથા કટિ-પ્રદેશ સુંદર પીતાંબરથી શોભે છે. તેઓ સમસ્ત રોગોના વનને ભસ્મ કરનારી પ્રચંડ દાવાગ્નિની લીલા કરે છે.
શબ્દ-શબ્દ અર્થ
ઉચ્ચારણ સાંભળવા કોઈપણ શબ્દ પર ક્લિક કરો
Dhanvantari Stotram પાઠના લાભ
આરોગ્ય તથા રોગમુક્તિ માટે દિવ્ય વૈદ્ય ભગવાન ધન્વન્તરિનું આવાહન કરે છે
આયુર્વેદિક ચિકિત્સકો તથા વિદ્યાર્થીઓ દ્વારા રોગીઓની ચિકિત્સા કે ઔષધ-અધ્યયન પૂર્વે પરંપરાગત રીતે પાઠ થાય છે
શારીરિક વ્યાધિઓના 'વન'ને બાળનારી દાવાગ્નિની જેમ કાર્ય કરનારો મનાય છે
માનસિક તથા શારીરિક કલ્યાણ લાવે છે અને શરીરની રોગ-નિવારક શક્તિને સુદૃઢ કરે છે
વિશેષ કરીને ધનતેરસ (ધન્વન્તરિ જયંતી), દીપાવલીના પ્રથમ દિવસે, અત્યંત શુભ
ભક્તને અમૃત — ઓજ તથા અમરત્વના અમૃત — ના વિશ્વસ્રોત સાથે જોડે છે
Dhanvantari Stotram જપ વિધિ
પૂર્વ કે ઉત્તર તરફ મુખ કરી ઘીનો દીવો પ્રગટાવો, અને ભગવાન ધન્વન્તરિને અમૃત-કલશ લઈને સમુદ્રમાંથી પ્રગટ થતા હોય તેવી કલ્પના કરો. શ્રદ્ધાપૂર્વક સ્તોત્રનો પાઠ કરો, બને તો 108 વાર અથવા 9 ના ગુણાંકોમાં. ઘણા ભક્તો તેને ધન્વન્તરિ મૂળ મંત્ર 'ૐ નમો ભગવતે વાસુદેવાય ધન્વન્તરયે...' સાથે પાઠ કરે છે. રોગીના નિમિત્તે પણ તેનો પાઠ થઈ શકે, અને દેવ સમક્ષ અર્પિત જળ પછી રોગીને પ્રસાદ રૂપે આપી શકાય.
વારંવાર પુછાતા પ્રશ્નો
આ પણ વાંચો
ॐ
સંપૂર્ણ Dhanvantari Stotram શ્લોક-શ્લોક અર્થ સહિત વાંચો, અથવા વધુ પવિત્ર પાઠ જુઓ