અદ્વૈત પંચરત્નમ્ (આત્મ પંચકમ્) Meaning — Line by Line
अद्वैत पञ्चरत्नम् (आत्मपञ्चकम्)
Every verse and every word explained in English & Hindi
Meaning — Line by Line
Every verse of અદ્વૈત પંચરત્નમ્ (આત્મ પંચકમ્) with its English meaning. Tap any word to hear it, or ▶ to recite the verse.
Jump to a verse ▾
nāhaṃ deho nendriyāṇy antaraṅgo
नाहं देहो नेन्द्रियाण्यन्तरङ्गो नाहङ्कारः प्राणवर्गो न बुद्धिः। दारापत्यक्षेत्रवित्तादिदूरः साक्षी नित्यः प्रत्यगात्मा शिवोऽहम्॥१॥
nāhaṃ deho nendriyāṇy antaraṅgo nāhaṅkāraḥ prāṇavargo na buddhiḥ | dārāpatya-kṣetra-vittādi-dūraḥ sākṣī nityaḥ pratyagātmā śivo'ham ||1||
Meaningહું દેહ નથી, ઇન્દ્રિયો નથી, અંતઃકરણ (મન) નથી; હું અહંકાર નથી, પ્રાણસમૂહ નથી, બુદ્ધિ નથી. પત્ની, પુત્ર, ક્ષેત્ર, ધન વગેરેથી સર્વથા પર — હું નિત્ય સાક્ષી, પ્રત્યગાત્મા છું — હું શિવ છું.
rajjv-ajñānād bhāti rajjau yathāhiḥ
रज्ज्वज्ञानाद्भाति रज्जौ यथाहिः स्वात्माज्ञानादात्मनो जीवभावः। आप्तोक्त्याहिभ्रान्तिनाशे स रज्जुर् जीवो नाहं देशिकोक्त्या शिवोऽहम्॥२॥
rajjv-ajñānād bhāti rajjau yathāhiḥ svātmājñānād ātmano jīvabhāvaḥ | āptoktyā-hi-bhrānti-nāśe sa rajjur jīvo nāhaṃ deśikoktyā śivo'ham ||2||
Meaningજેમ રજ્જુના અજ્ઞાનથી રજ્જુમાં સર્પ ભાસે છે, તેમ પોતાના આત્માના અજ્ઞાનથી આત્મામાં જીવભાવ (પરિમિત જીવ હોવાનો ભાવ) ભાસે છે. જેમ વિશ્વસનીય પુરુષના વચનથી 'આ તો દોરડું છે' કહેવાથી સર્પભ્રમ નષ્ટ થાય છે, તેમ ગુરુના ઉપદેશથી હું જીવ નથી — હું શિવ છું.
ābhātīdaṃ viśvam ātmany asatyaṃ
आभातीदं विश्वमात्मन्यसत्यं सत्यज्ञानानन्दरूपे विमोहात्। निद्रामोहात्स्वप्नवत्तन्न सत्यं शुद्धः पूर्णो नित्य एकः शिवोऽहम्॥३॥
ābhātīdaṃ viśvam ātmany asatyaṃ satya-jñānānanda-rūpe vimohāt | nidrā-mohāt svapnavat tan na satyaṃ śuddhaḥ pūrṇo nitya ekaḥ śivo'ham ||3||
Meaningસત્ય-જ્ઞાન-આનંદસ્વરૂપ મારામાં આ અસત્ય વિશ્વ મોહને કારણે ભાસે છે; પરંતુ નિદ્રાના મોહથી ઉત્પન્ન સ્વપ્ન સમાન તે સત્ય નથી. શુદ્ધ, પૂર્ણ, નિત્ય, એક — હું શિવ છું.
nāhaṃ jāto na pravṛddho na naṣṭo
नाहं जातो न प्रवृद्धो न नष्टो देहस्योक्ताः प्राकृताः सर्वधर्माः। कर्तृत्वादिश्चिन्मयस्यास्ति नाहं- कारस्यैव ह्यात्मनो मे शिवोऽहम्॥४॥
nāhaṃ jāto na pravṛddho na naṣṭo dehasyoktāḥ prākṛtāḥ sarva-dharmāḥ | kartṛtvādiś cinmayasyāsti nāhaṃ- kārasyaiva hy ātmano me śivo'ham ||4||
Meaningહું જન્મતો નથી, વધતો નથી, નષ્ટ થતો નથી; આ બધા તો દેહના પ્રાકૃતિક ધર્મો કહેવાયા છે. કર્તૃત્વ વગેરે તો અહંકારના જ છે, ચિન્મય આત્માના નહીં — હું શિવ છું.
matto nānyat kiñcid atrāsti viśvaṃ
मत्तो नान्यत्किञ्चिदत्रास्ति विश्वं सत्यं बाह्यं वस्तु मायोपकॢप्तम्। आदर्शान्तर्भासमानस्य तुल्यं मय्यद्वैते भाति तस्माच्छिवोऽहम्॥५॥
matto nānyat kiñcid atrāsti viśvaṃ satyaṃ bāhyaṃ vastu māyopaklṛptam | ādarśāntar-bhāsamānasya tulyaṃ mayy advaite bhāti tasmāc chivo'ham ||5||
Meaningમારાથી ભિન્ન અહીં કંઈ પણ નથી; બાહ્ય વસ્તુને સત્ય માનવી માયાની કલ્પના માત્ર છે. જેમ દર્પણની અંદર પ્રતિબિંબ ભાસે છે, તેમ તે મારા અદ્વૈતમાં ભાસે છે — તેથી હું શિવ છું.
Word-by-Word Breakdown
Origin & History
Source: Prakarana (independent Advaita hymn) ascribed to Adi Shankaracharya
Author: Adi Shankaracharya
Period: Classical (traditionally 8th century CE)
અદ્વૈત પંચરત્નમ્, જેનું બીજું નામ આત્મ પંચકમ્ છે, અદ્વૈત વેદાંતના ઉપદેશને થોડા જ શ્લોકોમાં સમેટતા આદિ શંકરાચાર્યના સંક્ષિપ્ત પ્રકરણ-સ્તોત્રોના સમૂહ સાથે સંબંધિત છે. નિર્વાણ ષટ્કમ્ અને દશશ્લોકીની જેમ તે સાધકના દેહ, ઇન્દ્રિય, મન અને પ્રતીયમાન જગત સાથેના તાદાત્મ્યનો નિષેધ કરે છે, અને આત્માને 'શિવ' — એક, શુદ્ધ, સાક્ષી ચૈતન્ય — રૂપે સ્થાપે છે. તેની પુષ્પિકા તેને ગોવિંદ ભગવત્પાદના શિષ્ય શ્રી શંકર ભગવત્પાદનું બતાવે છે.
Frequently Asked Questions
અદ્વૈત પંચરત્નમ્ શું છે?▼
દરેક શ્લોક 'શિવોઽહમ્' થી કેમ સમાપ્ત થાય છે?▼
બીજા શ્લોકમાં રજ્જુ-સર્પનું દૃષ્ટાંત શું છે?▼
શું આ નિર્વાણ ષટ્કમ્ સમાન છે?▼
Ready to start chanting?
See Benefits & How to Chant →