અંતર્જ્યોતિર્બહિર્જ્યોતિઃ (શિવોઽહમ્) — Word-by-Word Meaning
अन्तर्ज्योतिर्बहिर्ज्योतिः (शिवोऽहम्)
Every Sanskrit word explained in English
Word-by-Word Breakdown
अन्तः-ज्योतिः
antaḥ-jyotiḥ
અંદરનો પ્રકાશ, ભીતરનો પ્રકાશ
बहिः-ज्योतिः
bahiḥ-jyotiḥ
બાહ્ય પ્રકાશ, બહારનો પ્રકાશ
प्रत्यक्-ज्योतिः
pratyak-jyotiḥ
અંતર્યામી જ્યોતિ, ભીતર તરફ વળેલી આત્માની અંતરતમ જ્યોતિ
परात्-परः
parāt-paraḥ
શ્રેષ્ઠથી પણ શ્રેષ્ઠ, પરાત્પર
ज्योतिः-ज्योतिः
jyotiḥ-jyotiḥ
સર્વ જ્યોતિઓની જ્યોતિ (જે પ્રકાશને પણ પ્રકાશિત કરે છે)
स्वयम्-ज्योतिः
svayaṃ-jyotiḥ
સ્વયં-પ્રકાશમાન, સ્વયં-દીપ્ત (પોતાના જ પ્રકાશથી ઝળહળતી)
आत्म-ज्योतिः
ātma-jyotiḥ
આત્માનો પ્રકાશ, શુદ્ધ ચેતનાની દીપ્તિ
शिवः
śivaḥ
શિવ, મંગલમય, સદા-શુદ્ધ પરમ સત્ય
अस्मि अहम्
asmi aham
હું છું (હું તે જ છું)
Complete Translation
અંદરનો પ્રકાશ અને બાહ્ય પ્રકાશ, અંતર્યામી અંતરતમ જ્યોતિ, પરાત્પર; સર્વ જ્યોતિઓની જ્યોતિ, સ્વયં-પ્રકાશમાન, આત્માનો દીપ્ત પ્રકાશ — તે મંગલમય શિવ હું છું.
Origin & History
Source: Advaita Vedanta tradition (a self-luminous Self / Shivoham meditation verse)
Author: Traditional (Advaita Vedanta)
Period: Ancient / classical
આ શ્લોક, આત્માનું સ્વયં-પ્રકાશ જ્યોતિ રૂપે ધ્યાન કરી 'શિવોઽહમ્' — 'હું શિવ છું' — માં પરાકાષ્ઠાએ પહોંચતી અદ્વૈત-ઘોષણાઓની સમૃદ્ધ પરંપરાનો ભાગ છે. આવા શ્લોકોનો ઉપયોગ સાધકો, સર્વ આંતરિક-બાહ્ય અનુભવને પ્રકાશિત કરનારી સાક્ષી ચેતના પર મનને સ્થિર કરવા માટે કરે છે, અને તેને પોતાનું વાસ્તવિક સ્વરૂપ, પરમ સત્ય સાથે અભિન્ન, રૂપે ઓળખે છે.
Frequently Asked Questions
આ શ્લોકમાં 'પ્રકાશ'નો શો અર્થ છે?▼
અહીં 'જ્યોતિ' (પ્રકાશ) ભૌતિક પ્રકાશ નહીં, પણ ચેતનાને સૂચવે છે — તે સ્વયં-પ્રકાશ જાગૃતિ જેનાથી બાકીનું બધું જણાય છે. સૂર્ય, અગ્નિ અને મન પણ જાગૃતિના પ્રકાશમાં જ પ્રગટ થાય છે, તેથી આ શ્લોક આત્માને 'જ્યોતિઓની જ્યોતિ' કહે છે.
'શિવોઽસ્મ્યહમ્'નો શો અર્થ છે?▼
તેનો અર્થ છે 'હું શિવ છું' — અહીં શિવ માત્ર એક વ્યક્તિગત દેવતા જ નહીં, પણ મંગલમય, સદા-શુદ્ધ, પરમ સત્ય (બ્રહ્મ) રૂપે સમજાય છે. પોતાનો અંતરતમ આત્મા પરમ તત્ત્વ સાથે અભિન્ન છે એ અદ્વૈત સત્યની ઘોષણા છે.
આ શ્લોકનો વ્યવહારમાં કેવી રીતે ઉપયોગ થાય છે?▼
તેનો ઉપયોગ આત્મ-વિચાર અને અદ્વૈત સાધનામાં ધ્યાનાત્મક ઘોષણા રૂપે થાય છે. સાધક તેનો પાઠ કરે છે અને તેમાં વર્ણવેલ સ્વયં-પ્રકાશ જાગૃતિમાં સ્થિર થાય છે, અને 'હું તે જ જ્યોતિ છું' એ બોધને મનને સ્થિર અને શુદ્ધ થવા દે છે.
શું આ નિર્વાણ ષટ્કમ્ સાથે સંબંધિત છે?▼
તે એ જ ભાવ અને આદિ શંકરાચાર્યના નિર્વાણ ષટ્કમ્ ('ચિદાનંદરૂપઃ શિવોઽહમ્ શિવોઽહમ્')માં મળતી પ્રસિદ્ધ 'શિવોઽહમ્' ટેક ધરાવે છે. બંને ઘોષણા કરે છે કે શરીર અને મનથી પર સાચો આત્મા એ જ આનંદમય, સ્વયં-પ્રકાશ પરમ સત્ય છે.
Ready to start chanting?
See Benefits & How to Chant →