અર્જુનકૃત દુર્ગા સ્તોત્રમ્ Meaning — Line by Line

अर्जुनकृत दुर्गा स्तोत्रम्

Every verse and every word explained in English & Hindi

← Full Page Complete Lyrics Benefits & How to Chant

Meaning — Line by Line

Every verse of અર્જુનકૃત દુર્ગા સ્તોત્રમ્ with its English meaning. Tap any word to hear it, or ▶ to recite the verse.

Jump to a verse ▾

Verse 1. namaste siddha-senāni ārye mandara-vāsini |
Verse 2. bhadrakāli namas-tubhyaṃ mahākāli namo'stu te |
Verse 3. kātyāyani mahā-bhāge karāli vijaye jaye |
Verse 4. aṭṭa-śūla-praharaṇe khaḍga-kheṭaka-dhāriṇi |
Verse 5. mahiṣāsṛk-priye nityaṃ kauśiki pīta-vāsini |

Verse 1#

नमस्ते सिद्धसेनानि आर्ये मन्दरवासिनि। कुमारि कालि कापालि कपिले कृष्णपिङ्गले॥

namaste siddha-senāni ārye mandara-vāsini | kumāri kāli kāpāli kapile kṛṣṇa-piṅgale ||

Meaningહે સિદ્ધોની સેનાની સેનાપતિ! હે મંદરાચલ પર નિવાસ કરનારી આર્યે! તમને નમસ્કાર છે — હે કુમારિ, હે કાલિ, હે કાપાલિ, હે કપિલે, હે કૃષ્ણપિંગલે!

Verse 2#

भद्रकालि नमस्तुभ्यं महाकालि नमोऽस्तु ते। चण्डि चण्डे नमस्तुभ्यं तारिणि वरवर्णिनि॥

bhadrakāli namas-tubhyaṃ mahākāli namo'stu te | caṇḍi caṇḍe namas-tubhyaṃ tāriṇi vara-varṇini ||

Meaningહે મંગળમયી ભદ્રકાલિ, તમને નમસ્કાર; હે મહાકાલિ, તમને નમસ્કાર હો; હે ચંડિ, હે ચંડે, તમને નમસ્કાર; હે તારિણિ, હે વરવર્ણિનિ!

Verse 3#

कात्यायनि महाभागे करालि विजये जये। शिखिपिच्छध्वजधरे नानाभरणभूषिते॥

kātyāyani mahā-bhāge karāli vijaye jaye | śikhi-piccha-dhvaja-dhare nānā-bharaṇa-bhūṣite ||

Meaningહે મહાભાગ્યશાલિની કાત્યાયનિ, હે કરાલિ, હે વિજયે, હે જયે! હે મયૂરપિચ્છની ધજા ધારણ કરનારી, નાના આભૂષણોથી વિભૂષિત દેવિ!

Verse 4#

अट्टशूलप्रहरणे खड्गखेटकधारिणि। गोपेन्द्रस्यानुजे ज्येष्ठे नन्दगोपकुलोद्भवे॥

aṭṭa-śūla-praharaṇe khaḍga-kheṭaka-dhāriṇi | gopendrasyānuje jyeṣṭhe nanda-gopa-kulodbhave ||

Meaningહે વિકરાળ શૂળ (ત્રિશૂળ) ધારણ કરનારી, હે ખડ્ગ અને ઢાલ ધારિણિ! હે ગોપેન્દ્ર (કૃષ્ણ) ની અનુજા, હે જ્યેષ્ઠે, હે નંદગોપના કુળમાં જન્મ લેનારી!

Verse 5#

महिषासृक्प्रिये नित्यं कौशिकि पीतवासिनि। अट्टहासे कोकमुखे नमस्तेऽस्तु रणप्रिये॥

mahiṣāsṛk-priye nityaṃ kauśiki pīta-vāsini | aṭṭa-hāse koka-mukhe namas-te'stu raṇa-priye ||

Meaningહે મહિષાસુરના રક્તથી સદા પ્રસન્ન રહેનારી, હે પીતાંબરધારિણી કૌશિકિ! હે અટ્ટહાસ કરનારી, હે (વિકરાળ) કોકમુખી! હે રણપ્રિયે, તમને નમસ્કાર હો!

Word-by-Word Breakdown

नमस्ते सिद्धसेनानि

namaste siddha-senāni

તમને નમસ્કાર, સિદ્ધો (પૂર્ણ પુરુષો) ની સેનાની સેનાપતિ

आर्ये मन्दरवासिनि

ārye mandara-vāsini

હે આર્યે, મંદર પર્વત પર નિવાસ કરનારી

कुमारि

kumāri

હે ચિરકુમારી (કુમારિ)

कालि कापालि

kāli kāpāli

હે કાલિ, હે કપાલ ધારણ કરનારી (કાપાલિ)

कपिले कृष्णपिङ्गले

kapile kṛṣṇa-piṅgale

હે કપિલવર્ણા, હે કૃષ્ણ અને પિંગલ (શ્યામ-રક્તવર્ણ) રૂપા

भद्रकालि नमस्तुभ्यं

bhadrakāli namas-tubhyaṃ

હે મંગળમયી ભદ્રકાલિ, તમને નમસ્કાર

महाकालि नमोऽस्तु ते

mahākāli namo'stu te

હે મહાકાલિ, તમને મારો નમસ્કાર હો

चण्डि चण्डे

caṇḍi caṇḍe

હે ઉગ્ર ચંડિ, હે ક્રોધમયી (ચંડે)

तारिणि वरवर्णिनि

tāriṇi vara-varṇini

હે તારિણી (પ્રાણીઓને પાર ઉતારનારી), હે પરમ વર્ણ (સુંદર વર્ણ) વાળી

कात्यायनि महाभागे

kātyāyani mahā-bhāge

હે કાત્યાયનિ, હે મહાભાગ્યશાલિની અને તેજસ્વિની

करालि विजये जये

karāli vijaye jaye

હે કરાલિ (વિકરાળ), હે વિજયે, હે જયે (જય-સ્વરૂપા)

शिखिपिच्छध्वजधरे

śikhi-piccha-dhvaja-dhare

હે મયૂરપિચ્છથી અલંકૃત ધજા ધારણ કરનારી

नानाभरणभूषिते

nānā-bharaṇa-bhūṣite

હે નાના આભૂષણોથી વિભૂષિત

अट्टशूलप्रहरणे

aṭṭa-śūla-praharaṇe

હે મહાન અને વિકરાળ શૂળ (ત્રિશૂળ) ધારણ કરનારી

खड्गखेटकधारिणि

khaḍga-kheṭaka-dhāriṇi

હે ખડ્ગ અને ઢાલ ધારણ કરનારી

गोपेन्द्रस्य अनुजे ज्येष्ठे

gopendrasyānuje jyeṣṭhe

હે ગોપેન્દ્ર (કૃષ્ણ) ની અનુજા, હે જ્યેષ્ઠે

नन्दगोपकुलोद्भवे

nanda-gopa-kulodbhave

હે નંદગોપના કુળમાં જન્મ લેનારી

महिषासृक्प्रिये नित्यं

mahiṣāsṛk-priye nityaṃ

હે મહિષાસુરના રક્તથી સદા પ્રસન્ન રહેનારી

कौशिकि पीतवासिनि

kauśiki pīta-vāsini

હે કૌશિકિ, હે પીતાંબર ધારણ કરનારી

अट्टहासे कोकमुखे

aṭṭa-hāse koka-mukhe

હે અટ્ટહાસ કરનારી, હે (વિકરાળ) વરુના મુખ જેવી (કોકમુખી)

नमस्ते अस्तु रणप्रिये

namas-te'stu raṇa-priye

તમને નમસ્કાર હો, હે રણપ્રિયે (યુદ્ધને પ્રિય માનનારી)

Origin & History

Source: Mahabharata, Bhishma Parva, Chapter 23 (Bhagavad-Gita Parva, the chapter preceding the Gita)

Author: Veda Vyasa (the hymn spoken by Arjuna at Krishna's bidding)

Period: Itihasa (Epic) period

કુરુક્ષેત્રના મેદાનમાં, જ્યારે પાંડવો અને કૌરવોની વિશાળ સેનાઓ યુદ્ધ માટે સજ્જ ઊભી હતી, ભગવાન કૃષ્ણે અર્જુનને કહ્યું — 'તારા શત્રુઓના નાશ માટે દેવી દુર્ગાનું આવાહન કર.' અર્જુન તરત રથથી ઊતરી, હાથ જોડી, દેવીને તેમના અનેક નામોથી સ્તુતિ કરે છે — સિદ્ધસેનાની, કાલિ, ભદ્રકાલિ, મહાકાલિ, ચંડિ, કાત્યાયનિ, વિજયા, કૌશિકિ અને મહિષાસુરમર્દિની. તેની ભક્તિથી પ્રસન્ન થઈ દેવી આકાશમાં તેમની સમક્ષ પ્રગટ થાય છે, નિશ્ચિત વિજયનું વરદાન આપી અંતર્ધાન થાય છે. વિજયનું આશ્વાસન પામી અર્જુન ધનુષ ઉઠાવે છે — અને ત્યારે જ અમર ભગવદ્ગીતાનો ઉપદેશ આરંભ થાય છે.

Frequently Asked Questions

અર્જુનકૃત દુર્ગા સ્તોત્રમ્ શું છે?▼

આ તે પ્રાર્થના છે જે અર્જુને કુરુક્ષેત્ર યુદ્ધના આરંભમાં, ભગવાન કૃષ્ણના નિર્દેશ પર, દેવી દુર્ગાને અર્પી. તે મહાભારતના ભીષ્મપર્વ (અધ્યાય 23) માં, ભગવદ્ગીતા પૂર્વેના ભાગમાં અંકિત છે, અને 'દુર્ગા સ્તવ' નામથી પણ ઓળખાય છે.

કૃષ્ણે યુદ્ધ પૂર્વે અર્જુન પાસે દુર્ગાની સ્તુતિ કેમ કરાવી?▼

જ્યારે બંને સેનાઓ તૈયાર ઊભી હતી, કૃષ્ણે અર્જુનને શત્રુઓ પર વિજય માટે દેવી દુર્ગાનું આવાહન કરવા કહ્યું. અર્જુન રથથી ઊતરી આ સ્તોત્રનો પાઠ કરે છે; તેની ભક્તિથી પ્રસન્ન થઈ દેવી આકાશમાં પ્રગટ થઈ તેમને વિજયનું આશ્વાસન આપે છે, અને ત્યારે ભગવદ્ગીતા કહેવાય છે.

આ સ્તોત્રના પાઠનું શું ફળ છે?▼

મહાભારત સ્વયં કહે છે કે જે પ્રાતઃ ઊઠી દેવીના આ સ્તોત્રનો પાઠ કરે છે તે સમસ્ત ભયથી મુક્ત થઈ વિજય, સમૃદ્ધિ અને રક્ષા પામે છે. પરંપરાગત રૂપે યુદ્ધ, યાત્રા, પરીક્ષા અને કોઈપણ મહાન કાર્ય પૂર્વે સફળતા અને બાધાઓ પર વિજય માટે તેનો પાઠ કરાય છે.

આ સ્તોત્રમાં દુર્ગાને કૃષ્ણની બહેન કેમ કહેવાય છે?▼

આ સ્તોત્ર દેવીને યોગનિદ્રાથી એકાત્મ માને છે, જેમણે ગોપ નંદના ઘરે તે કન્યા રૂપે જન્મ લીધો જે શિશુ કૃષ્ણના બદલે અપાઈ હતી. એ કારણે તેમને કૃષ્ણ (ગોપેન્દ્ર) ની અનુજા અને 'નંદગોપના કુળમાં જન્મેલી' (નંદગોપકુલોદ્ભવા) કહીને સ્તુતિ કરાય છે.

Ready to start chanting?

See Benefits & How to Chant →