અસંભવં હેમમૃગસ્ય જન્મ — Word-by-Word Meaning
असम्भवं हेममृगस्य जन्म
Every Sanskrit word explained in English
Word-by-Word Breakdown
असम्भवम्
asambhavam
અસંભવ, જે થઈ જ ન શકે
हेममृगस्य
hemamṛgasya
સોનાના મૃગનો
जन्म
janma
જન્મ, અસ્તિત્વ, ઉત્પન્ન થવું
तथापि
tathāpi
છતાં, તોપણ
रामः
rāmaḥ
રામ (શ્રીરામ)
लुलुभे
lulubhe
લોભમાં પડ્યા, લલચાયા, મોહિત થયા
मृगाय
mṛgāya
મૃગ માટે, મૃગની પાછળ
प्रायः
prāyaḥ
પ્રાયઃ, સામાન્ય રીતે, મોટે ભાગે
समापन्नविपत्तिकाले
samāpanna-vipatti-kāle
જ્યારે વિપત્તિ નજીક આવે છે, આવનારી આપત્તિ સમયે
धियः
dhiyaḥ
બુદ્ધિઓ, મન, વિવેક-શક્તિઓ
अपि
api
પણ
पुंसाम्
puṁsām
મનુષ્યોની, પુરુષોની
मलिनी
malinī
મલિન, ઝાંખી, ક્ષીણ
भवन्ति
bhavanti
થઈ જાય છે, બની જાય છે
Complete Translation
સોનાના મૃગનો જન્મ અસંભવ છે, છતાં રામ એ મૃગના લોભમાં પડ્યા; ખરેખર, જ્યારે વિપત્તિ નજીક આવવાની હોય છે, ત્યારે મનુષ્યોની બુદ્ધિ પણ મલિન (ભ્રમિત) થઈ જાય છે. મારીચના સ્વર્ણમૃગના લોભમાં પડીને શ્રીરામ સીતાહરણ તરફ દોરી જનારી ઘટનાઓની શૃંખલામાં કેવી રીતે ખેંચાયા તે આ પ્રસિદ્ધ શ્લોક સમજાવે છે.
Origin & History
Source: Subhashita drawn from the Ramayana tradition (golden deer episode, Aranya Kanda)
Author: Traditional (Subhashita reflecting on Valmiki Ramayana)
Period: Classical Sanskrit literature
રામાયણના અરણ્યકાંડમાં રાક્ષસ મારીચે રાવણની આજ્ઞાથી સીતા અને રામને લલચાવવા માટે ઝળહળતા સ્વર્ણમૃગનું રૂપ ધારણ કર્યું. જોકે સ્વર્ણમૃગ સ્વભાવે અસંભવ છે, છતાં સીતા તેના પર મોહિત થયાં અને રામ તેને પકડવા નીકળ્યા, લક્ષ્મણને તેમની રક્ષામાં મૂકીને — અને એમાંથી જ એ ઘટના-શૃંખલા શરૂ થઈ જે સીતાહરણ તરફ દોરી ગઈ. આવનારી વિપત્તિ શ્રેષ્ઠ બુદ્ધિને પણ મલિન કરી દે છે એવા સૂત્રમાં આ શ્લોક એ પ્રસંગને સમાવી લે છે.
Frequently Asked Questions
'અસંભવં હેમમૃગસ્ય જન્મ' નો અર્થ શું છે?▼
તેનો અર્થ છે 'સોનાના મૃગનો જન્મ અસંભવ છે, છતાં રામ તેના લોભમાં પડ્યા.' આ શ્લોક દર્શાવે છે કે જ્યારે વિપત્તિ આવવાની હોય છે, ત્યારે જ્ઞાની મનુષ્યોની બુદ્ધિ પણ મલિન થઈ જાય છે — જેમ રામાયણમાં શ્રીરામ સ્વર્ણમૃગથી મોહિત થયા.
આ શ્લોક રામાયણના ક્યા પ્રસંગનું વર્ણન કરે છે?▼
તે એ પ્રસંગ તરફ ઈશારો કરે છે જેમાં રાક્ષસ મારીચે સુંદર સ્વર્ણમૃગનું રૂપ ધારણ કરી શ્રીરામને આશ્રમથી દૂર ખેંચી લીધા, અને એમાંથી જ એ ઘટનાઓની શૃંખલા શરૂ થઈ જે રાવણ દ્વારા સીતાહરણ તરફ દોરી ગઈ.
આ શ્લોકનો ઊંડો ઉપદેશ શું છે?▼
કે નિયતિ શ્રેષ્ઠ અને જ્ઞાની જનોની બુદ્ધિને પણ ઝાંખી કરી શકે છે. સ્વર્ણમૃગ અસંભવ છે, છતાં રામ તેની પાછળ ગયા — વિવેકશીલ અને નમ્ર રહેવાનું સ્મરણ, કેમ કે આવનારી વિપત્તિ કોઈનો પણ વિવેક ડગમગાવી શકે છે.
Ready to start chanting?
See Benefits & How to Chant →