અષ્ટભુજાષ્ટકમ્ Meaning — Line by Line
अष्टभुजाष्टकम्
Every verse and every word explained in English & Hindi
Meaning — Line by Line
Every verse of અષ્ટભુજાષ્ટકમ્ with its English meaning. Tap any word to hear it, or ▶ to recite the verse.
Jump to a verse ▾
- Verse 1. gajendrarakṣātvaritaṃ bhavantaṃ grāhairivāhaṃ viṣayairvikṛṣṭaḥ |
- Verse 2. tvadekaśeṣo'hamanātmatantrastvatpādalipsāṃ diśatā tvayaiva |
- Verse 3. svarūparūpāstravibhūṣaṇādyaiḥ paratvacintāṃ tvayi durnivārām |
- Verse 4. śaktiṃ śaraṇyāntaraśabdabhājāṃ sāraṃ ca santolya phalāntarāṇām |
- Verse 5. abhītihetoranuvartanīyaṃ nātha tvadanyaṃ na vibhāvayāmi |
- Verse 6. tvadekatantraṃ kamalāsahāya svenaiva māṃ rakṣitum arhasi tvam |
- Verse 7. samādhibhaṅgeṣvapi sampatatsu śaraṇyabhūte tvayi baddhakakṣye |
- Verse 8. prāptābhilāṣaṃ tvadanugrahānmām padmāniṣevye tava pādapadme |
gajendrarakṣātvaritaṃ bhavantaṃ grāhairivāhaṃ viṣayairvikṛṣṭaḥ |
गजेन्द्ररक्षात्वरितं भवन्तं ग्राहैरिवाहं विषयैर्विकृष्टः । अपारविज्ञानदयानुभावम् आप्तं सतामष्टभुजं प्रपद्ये ॥ १ ॥
gajendrarakṣātvaritaṃ bhavantaṃ grāhairivāhaṃ viṣayairvikṛṣṭaḥ | apāravijñānadayānubhāvam āptaṃ satāmaṣṭabhujaṃ prapadye || 1 ||
Meaningજેમ ગજેન્દ્રને મગરે ખેંચ્યો હતો, તેમ હું વિષયોથી ખેંચાઈ રહ્યો છું; ગજેન્દ્રની રક્ષા માટે શીઘ્ર દોડનારા, સત્પુરુષોના આશ્રય, અપાર જ્ઞાન-દયા-પ્રભાવવાળા એ અષ્ટભુજ ભગવાનની હું શરણ લઉં છું.
tvadekaśeṣo'hamanātmatantrastvatpādalipsāṃ diśatā tvayaiva |
त्वदेकशेषोऽहमनात्मतन्त्रस्त्वत्पादलिप्सां दिशता त्वयैव । असत्समोऽप्यष्टभुजास्पदेश सत्ताम् इदानीम् उपलम्भितोऽस्मि ॥ २ ॥
tvadekaśeṣo'hamanātmatantrastvatpādalipsāṃ diśatā tvayaiva | asatsamo'pyaṣṭabhujāspadeśa sattām idānīm upalambhito'smi || 2 ||
Meaningહું કેવળ આપનો શેષ (અધીન) છું, સ્વતંત્ર નથી. જેમણે મને આપના ચરણોની ચાહ આપી, એ આપથી જ, અસત્ સમાન હોવા છતાં, હવે હું સત્તા (વાસ્તવિક અસ્તિત્વ) ને પ્રાપ્ત થયો છું — હે અષ્ટભુજ-સ્થાનના સ્વામી!
svarūparūpāstravibhūṣaṇādyaiḥ paratvacintāṃ tvayi durnivārām |
स्वरूपरूपास्त्रविभूषणाद्यैः परत्वचिन्तां त्वयि दुर्निवाराम् । भोगे मृदूपक्रमताम् अभीप्सन् शीलादिभिर्वारयसीव पुंसाम् ॥ ३ ॥
svarūparūpāstravibhūṣaṇādyaiḥ paratvacintāṃ tvayi durnivārām | bhoge mṛdūpakramatām abhīpsan śīlādibhirvārayasīva puṃsām || 3 ||
Meaningઆપના સ્વરૂપ, રૂપ, અસ્ત્ર, આભૂષણ આદિથી મારામાં ઉત્પન્ન આપના પરત્વ (શ્રેષ્ઠતા) નો દુર્નિવાર ભાવ — તેને, ભોગમાં સુલભતા ઈચ્છતા, આપ આપના શીલ આદિ ગુણોથી જાણે દૂર કરી દો છો.
śaktiṃ śaraṇyāntaraśabdabhājāṃ sāraṃ ca santolya phalāntarāṇām |
शक्तिं शरण्यान्तरशब्दभाजां सारं च सन्तोल्य फलान्तराणाम् । त्वद्दास्यहेतोस्त्वयि निर्विशङ्कं न्यस्तात्मनां नाथ बिभर्षि भारम् ॥ ४ ॥
śaktiṃ śaraṇyāntaraśabdabhājāṃ sāraṃ ca santolya phalāntarāṇām | tvaddāsyahetostvayi nirviśaṅkaṃ nyastātmanāṃ nātha bibharṣi bhāram || 4 ||
Meaningહે નાથ! અન્ય 'શરણ' કહેવાનારાઓની શક્તિ તથા અન્ય ફળોના સારને તોલીને, આપના દાસ્ય માટે જેમણે નિઃશંક થઈને પોતાને આપ પર ન્યસ્ત કરી દીધા છે, તેમનો ભાર આપ વહન કરો છો.
abhītihetoranuvartanīyaṃ nātha tvadanyaṃ na vibhāvayāmi |
अभीतिहेतोरनुवर्तनीयं नाथ त्वदन्यं न विभावयामि । भयं कुतः स्यात् त्वयि सानुकम्पे रक्षा कुतः स्यात् त्वयि जातरोषे ॥ ५ ॥
abhītihetoranuvartanīyaṃ nātha tvadanyaṃ na vibhāvayāmi | bhayaṃ kutaḥ syāt tvayi sānukampe rakṣā kutaḥ syāt tvayi jātaroṣe || 5 ||
Meaningહે નાથ! અભય માટે અનુસરણીય આપ સિવાય બીજા કોઈની હું કલ્પના પણ કરતો નથી. આપ સાનુકંપ હો તો ભય ક્યાં? અને (કદાચ) આપ જ રુષ્ટ હો તો રક્ષા ક્યાંથી?
tvadekatantraṃ kamalāsahāya svenaiva māṃ rakṣitum arhasi tvam |
त्वदेकतन्त्रं कमलासहाय स्वेनैव मां रक्षितुम् अर्हसि त्वम् । त्वयि प्रवृत्ते मम किं प्रयासैस्त्वय्यप्रवृत्ते मम किं प्रयासैः ॥ ६ ॥
tvadekatantraṃ kamalāsahāya svenaiva māṃ rakṣitum arhasi tvam | tvayi pravṛtte mama kiṃ prayāsaistvayyapravṛtte mama kiṃ prayāsaiḥ || 6 ||
Meaningહે કમલાસહાય (લક્ષ્મીપતિ)! હું કેવળ આપ પર નિર્ભર છું, તેથી આપ સ્વયં જ મારી રક્ષા કરો. આપના પ્રવૃત્ત થવા પર મારા પ્રયાસથી શું પ્રયોજન? અને આપના ન પ્રવૃત્ત થવા પર પણ મારા પ્રયાસથી શું?
samādhibhaṅgeṣvapi sampatatsu śaraṇyabhūte tvayi baddhakakṣye |
समाधिभङ्गेष्वपि सम्पतत्सु शरण्यभूते त्वयि बद्धकक्ष्ये । अपत्रपे सोढुम् अकिञ्चनोऽहं दूराधिरोहं पतनं च नाथ ॥ ७ ॥
samādhibhaṅgeṣvapi sampatatsu śaraṇyabhūte tvayi baddhakakṣye | apatrape soḍhum akiñcano'haṃ dūrādhirohaṃ patanaṃ ca nātha || 7 ||
Meaningસમાધિ ભંગ થવા પર અને વિઘ્નો આવી પડવા પર પણ, શરણ્યભૂત આપ જ્યારે કમર કસીને (રક્ષા માટે તત્પર) છો, ત્યારે હું અકિંચન અને નિર્લજ્જ, હે નાથ, કઠિન આરોહણ તથા પતન — બંનેને સહન કરી શકું છું.
prāptābhilāṣaṃ tvadanugrahānmām padmāniṣevye tava pādapadme |
प्राप्ताभिलाषं त्वदनुग्रहान्माम् पद्मानिषेव्ये तव पादपद्मे । आदेहपातादपराधदूरम् आत्मान्तकैङ्कर्यरसं विधेयाः ॥ ८ ॥
prāptābhilāṣaṃ tvadanugrahānmām padmāniṣevye tava pādapadme | ādehapātādaparādhadūram ātmāntakaiṅkaryarasaṃ vidheyāḥ || 8 ||
Meaningઆપની કૃપાથી અભીષ્ટ પ્રાપ્ત કરી, હે લક્ષ્મીસેવ્ય ચરણકમલવાળા! આ દેહના પતન સુધી મને અપરાધથી દૂર રાખતા, આપના ચરણકમલોમાં અંતરંગ કૈંકર્યના રસથી યુક્ત બનાવો.
Word-by-Word Breakdown
Origin & History
Source: Ashtabhuja Ashtakam (eight verses on the Ashtabhuja Perumal of Kanchipuram)
Author: Vedanta Desika (Venkatanatha)
Period: 13th-14th century CE
સ્વામી વેદાન્ત દેશિક, જેમણે પોતાના જીવનનો મોટો ભાગ કાંચીપુરમ્ માં વિતાવ્યો, એ આ અષ્ટકમ્ અષ્ટભુજ પેરુમાળ્ — અષ્ટભુજાકરમ્ દિવ્યદેશમાં વિષ્ણુનું આઠ ભુજાવાળું રૂપ — ને પ્રપત્તિ રૂપે રચ્યું. ભગવાનના સૌંદર્ય અને કૃપાથી અભિભૂત થઈને, અને પોતાને વિષયો રૂપી મગર દ્વારા ખેંચાયેલા અસહાય ગજેન્દ્ર સમાન માનીને, તેમણે આઠ શ્લોકોમાં પોતાને પૂર્ણપણે ભગવાનની રક્ષામાં સમર્પિત કર્યા, મોક્ષને સ્વયંમાં સાધ્ય ન માનીને ભગવાનના ચરણોમાં નિત્ય સેવાના આનંદની પ્રાર્થના કરી.
Frequently Asked Questions
અષ્ટભુજ પેરુમાળ્ કોણ છે?▼
અષ્ટભુજાષ્ટકમ્ ની રચના કોણે કરી?▼
પ્રથમ શ્લોકમાં ગજેન્દ્રના સંદર્ભનું શું મહત્ત્વ છે?▼
આ સ્તોત્રમાં ભક્ત અંતે શું માગે છે?▼
Ready to start chanting?
See Benefits & How to Chant →