Mantra.Tips

બટુક ભૈરવ સ્તોત્રમ્ Meaning — Line by Line

बटुक भैरव स्तोत्रम्

Every verse and every word explained in English & Hindi

Meaning — Line by Line

Every verse of બટુક ભૈરવ સ્તોત્રમ્ with its English meaning. Tap any word to hear it, or ▶ to recite the verse.

Verse 1#

Vande bālaṁ sphaṭika-sadṛśaṁ kuṇḍalodbhāsi-vaktraṁ

वन्दे बालं स्फटिकसदृशं कुण्डलोद्भासिवक्त्रं दिव्याकल्पैर्नवमणिमयैः किङ्किणीनूपुराद्यैः। दीप्ताकारं विशदवदनं सुप्रसन्नं त्रिनेत्रं हस्ताब्जाभ्यां बटुकमनिशं शूलदण्डौ दधानम्॥१॥

Vande bālaṁ sphaṭika-sadṛśaṁ kuṇḍalodbhāsi-vaktraṁ Divyākalpair-nava-maṇi-mayaiḥ kiṅkiṇī-nūpurādyaiḥ। Dīptākāraṁ viśada-vadanaṁ suprasannaṁ trinetraṁ Hastābjābhyāṁ baṭukam-aniśaṁ śūla-daṇḍau dadhānam॥1॥

Meaningહું બટુક — ભૈરવના બાલરૂપ — ને નમન કરું છું, જેમની કાંતિ સ્ફટિક સમાન નિર્મળ છે અને જેમનું મુખ કુંડળોથી દેદીપ્યમાન છે; જે નવરત્નજડિત દિવ્ય આભૂષણો, કિંકિણી અને નૂપુર આદિથી અલંકૃત છે; જે દીપ્ત આકાર વાળા હોવા છતાં વિશદ-મુખ, ત્રિનેત્ર અને અત્યંત પ્રસન્ન છે, અને જે પોતાના બંને કર-કમળોમાં નિરંતર શૂલ અને દંડ ધારણ કરે છે.

Verse 2#

Udyad-bhāskara-sannibhaṁ tri-nayanaṁ raktāṅga-rāga-srajaṁ

उद्यद्भास्करसन्निभं त्रिनयनं रक्ताङ्गरागस्रजं स्मेरास्यं वरदं कपालमभयं शूलं दधानं करैः। नीलग्रीवमुदारभूषणशतं शीतांशुचूडोज्ज्वलं बन्धूकारुणवाससं भयहरं देवं सदा भावये॥२॥

Udyad-bhāskara-sannibhaṁ tri-nayanaṁ raktāṅga-rāga-srajaṁ Smerāsyaṁ varadaṁ kapālam-abhayaṁ śūlaṁ dadhānaṁ karaiḥ। Nīla-grīvam-udāra-bhūṣaṇa-śataṁ śītāṁśu-cūḍojjvalaṁ Bandhūkāruṇa-vāsasaṁ bhaya-haraṁ devaṁ sadā bhāvaye॥2॥

Meaningહું એ ભયહારી દેવનું સદા ધ્યાન કરું છું, જે ઉદય પામતા સૂર્ય સમાન કાંતિમાન, ત્રિનયન, રક્ત અંગરાગ અને રક્ત માળા ધારણ કરેલા છે; જેમનું મુખ સ્મિતયુક્ત છે, જે હાથોમાં વરમુદ્રા, કપાલ, અભયમુદ્રા અને શૂલ ધારણ કરે છે; જે નીલકંઠ છે, સેંકડો ઉદાર આભૂષણોથી વિભૂષિત છે, મસ્તક પર શીતળ ચંદ્રથી ઉજ્જ્વળ છે, અને બંધૂક પુષ્પ સમાન અરુણ વસ્ત્ર ધારણ કરે છે.

Verse 3#

Dhyāyen-nīlādri-kāntaṁ śaśi-kala-dhavalaṁ muṇḍa-mālaṁ maheśaṁ

ध्यायेन्नीलाद्रिकान्तं शशिकलधवलं मुण्डमालं महेशं दिग्वस्त्रं पिङ्गकेशं डमरुमथ सृणिं खड्गशूलाभयानि। नागं घण्टां कपालं करसरसिरुहैर्बिभ्रतं भीमदंष्ट्रं सर्पाकल्पं त्रिनेत्रं मणिमयविलसत्किङ्किणीनूपुराढ्यम्॥३॥

Dhyāyen-nīlādri-kāntaṁ śaśi-kala-dhavalaṁ muṇḍa-mālaṁ maheśaṁ Dig-vastraṁ piṅga-keśaṁ ḍamarum-atha sṛṇiṁ khaḍga-śūlābhayāni। Nāgaṁ ghaṇṭāṁ kapālaṁ kara-sarasiruhair-bibhrataṁ bhīma-daṁṣṭraṁ Sarpākalpaṁ trinetraṁ maṇi-maya-vilasat-kiṅkiṇī-nūpurāḍhyam॥3॥

Meaningમહેશનું ધ્યાન કરવું જોઈએ, જે નીલગિરિ સમાન સુંદર, ચંદ્રકલાથી ધવલ, મુંડમાળા ધારણ કરનારા છે; જે દિગ્વસ્ત્ર (દિગંબર), પિંગલ કેશ વાળા છે, અને કર-કમળોમાં ડમરુ, સૃણિ (અંકુશ), ખડ્ગ, શૂલ અને અભય, તથા નાગ, ઘંટ અને કપાલ ધારણ કરે છે; જેમની દાઢો ભયંકર છે, જે સર્પોથી અલંકૃત, ત્રિનેત્ર, અને મણિમય દેદીપ્યમાન કિંકિણી-નૂપુરોથી સુશોભિત છે.

Word-by-Word Breakdown

वन्दे
vande
હું નમન કરું છું / હું પ્રણામ કરું છું
बालं
bālaṁ
બાલક / યુવા રૂપ (બટુક = ભૈરવનું બાલરૂપ)
स्फटिकसदृशं
sphaṭika-sadṛśaṁ
(નિર્મળ) સ્ફટિક સમાન (વર્ણ વાળા)
कुण्डलोद्भासिवक्त्रं
kuṇḍalodbhāsi-vaktraṁ
જેમનું મુખ (ઉજ્જ્વળ) કુંડળોથી દેદીપ્યમાન છે
दिव्याकल्पैः
divyākalpaiḥ
દિવ્ય આભૂષણોથી / અલંકરણોથી
नवमणिमयैः
nava-maṇi-mayaiḥ
નવરત્નોથી નિર્મિત
किङ्किणीनूपुराद्यैः
kiṅkiṇī-nūpurādyaiḥ
નાની ઘંટડીઓ, નૂપુરો અને અન્ય આભૂષણોથી
दीप्ताकारं
dīptākāraṁ
દીપ્ત / તેજોમય આકાર વાળા
विशदवदनं
viśada-vadanaṁ
વિશદ / ઉજ્જ્વળ મુખ વાળા
सुप्रसन्नं
suprasannaṁ
અત્યંત પ્રસન્ન અને શાંત
त्रिनेत्रं
trinetraṁ
ત્રિનેત્ર (ત્રણ નેત્રો વાળા)
हस्ताब्जाभ्यां
hastābjābhyāṁ
પોતાના બંને કર-કમળોથી
बटुकम्
baṭukam
બટુક — ભૈરવનું બાલરૂપ
शूलदण्डौ दधानम्
śūla-daṇḍau dadhānam
શૂલ અને દંડ ધારણ કરી
उद्यद्भास्करसन्निभं
udyad-bhāskara-sannibhaṁ
ઉદય પામતા સૂર્ય સમાન (કાંતિમાં)
रक्ताङ्गरागस्रजं
raktāṅga-rāga-srajaṁ
રક્ત અંગરાગ લગાવી અને રક્ત માળા ધારણ કરી
वरदं ... अभयं
varadaṁ ... abhayaṁ
વર (વરદાન) અને અભય (નિર્ભયતા)ની મુદ્રાઓ બતાવતા
कपालं
kapālaṁ
(ધારણ કરી) કપાલ (ખપ્પર)
नीलग्रीवम्
nīla-grīvam
નીલકંઠ (નીલા કંઠ વાળા)
भयहरं देवं सदा भावये
bhaya-haraṁ devaṁ sadā bhāvaye
હું એ ભયહારી દેવનું સદા ધ્યાન કરું છું
ध्यायेत्
dhyāyet
ધ્યાન કરવું જોઈએ
मुण्डमालं
muṇḍa-mālaṁ
મુંડમાળા (કપાલોની માળા) ધારણ કરી
दिग्वस्त्रं
dig-vastraṁ
દિગ્વસ્ત્ર (દિગંબર — દિશાઓ જ જેમનું વસ્ત્ર છે)
डमरुम् ... खड्गशूलाभयानि
ḍamarum ... khaḍga-śūlābhayāni
(ધારણ કરી) ડમરુ, સૃણિ (અંકુશ), ખડ્ગ, શૂલ અને અભય મુદ્રા
भीमदंष्ट्रं
bhīma-daṁṣṭraṁ
ભયંકર દાઢો (દંષ્ટ્રો) વાળા

Origin & History

Source: Shaiva-Tantra tradition; the Apaduddharaka Batuka Bhairava worship

Author: Traditional (anonymous); from the Tantric Bhairava liturgy

Period: Ancient (Tantric/Puranic)

ભૈરવ ભગવાન શિવનું ઉગ્ર, રક્ષક રૂપ છે, જે કાશીના કોટવાલ (રક્ષક-ન્યાયાધીશ) તરીકે પ્રસિદ્ધ છે, જેમને યાત્રિકો વિશ્વનાથના દર્શન પહેલાં નમન કરે છે. તેમના અનેક રૂપોમાં, બટુક ભૈરવની ઉપાસના એક તેજોમય યુવા બાલક તરીકે થાય છે — સમસ્ત સંકટોનો નાશ કરવા માટે પૂરતા ઉગ્ર, છતાં તેમની શરણ લેનારાઓ પ્રત્યે અત્યંત કૃપાળુ. આ ધ્યાન-શ્લોક આપદુદ્ધારક બટુક ભૈરવની પરંપરાના છે, જે સંકટના સમયે તેમની રક્ષાનું આવાહન કરવા તથા ભક્તના માર્ગમાંથી ભય, વિઘ્ન અને નકારાત્મકતા દૂર કરવા વાંચાય છે.

Frequently Asked Questions

બટુક ભૈરવ કોણ છે?
બટુક ભૈરવ ભૈરવ — ભગવાન શિવનું ઉગ્ર સ્વરૂપ — નું એક રૂપ છે, જેમનું ધ્યાન એક તેજસ્વી બાલક (બટુક એટલે 'બાલક') તરીકે કરાય છે. સ્વભાવે ઉગ્ર હોવા છતાં આ રૂપ ભક્તો પ્રત્યે સૌમ્ય અને કૃપાળુ છે. તેમની વ્યાપક રીતે એક શક્તિશાળી રક્ષક અને સંરક્ષક દેવતા તરીકે ઉપાસના થાય છે.
બટુક ભૈરવ સ્તોત્રમ્ શું છે?
આ બટુક ભૈરવના સ્વરૂપનું વર્ણન કરનારા ધ્યાન (ધ્યાન) શ્લોકોનો સમૂહ છે, જે 'વન્દે બાલં સ્ફટિકસદૃશં' થી આરંભ થાય છે. આ શ્લોકો તેમને સ્ફટિક-સમ ઉજ્જ્વળ, ત્રિનેત્ર અને શાંત રૂપમાં ચિત્રિત કરે છે, જે શૂલ, દંડ, કપાલ, ડમરુ, ખડ્ગ અને સર્પ ધારણ કરે છે અને જેમના મસ્તક પર ચંદ્રકલા છે.
તેમને 'આપદુદ્ધારક' બટુક ભૈરવ કેમ કહે છે?
'આપદુદ્ધારક' એટલે 'જે (ભક્તોને) વિપત્તિથી ઉદ્ધાર કરે છે'. આ રૂપમાં બટુક ભૈરવનું આવાહન ભક્તોને સંકટ, દુર્ભાગ્ય, રોગ, શત્રુ અને ભયથી ઉગારવા માટે કરાય છે, એટલે જ ધ્યાન તેમને વારંવાર 'ભયહરં', સમસ્ત ભયના નિવારક, કહે છે.
તેનો જપ ક્યારે અને કેવી રીતે કરવો જોઈએ?
તેનો જપ સાંજે કે રાત્રે, ખાસ કરીને અષ્ટમી, કાલાષ્ટમી અને ભૈરવ અષ્ટમીએ, તથા મંગળવાર કે રવિવારે સર્વોત્તમ છે. કેમ કે આ ધ્યાન-શ્લોક છે, એમને ભગવાનના સ્વરૂપનું સ્થિર ધ્યાન કરતાં વાંચવા જોઈએ, આદર્શ રીતે ભૈરવની પ્રતિમા સમક્ષ દીપ પ્રગટાવી અને ઉચિત શુદ્ધતા પાળતાં.

Ready to start chanting?

See Benefits & How to Chant →