ભગવદ્ગીતા 11.24 — નભઃસ્પૃશં દીપ્તમ્ — Word-by-Word Meaning
श्रीमद्भगवद्गीता ११.२४ — नभःस्पृशं दीप्तम्
Every Sanskrit word explained in English
Word-by-Word Breakdown
नभःस्पृशम्
nabhaḥ-spṛiśham
આકાશને સ્પર્શ કરતા
दीप्तम्
dīptam
દેદીપ્યમાન; પ્રજ્વલિત
अनेकवर्णम्
aneka-varṇam
અનેક રંગોવાળા
व्यात्ताननम्
vyāttānanam
ખુલ્લા મુખોવાળા
दीप्तविशालनेत्रम्
dīpta-viśhāla-netram
વિશાળ, પ્રજ્વલિત નેત્રોવાળા
दृष्ट्वा हि त्वाम्
dṛiṣhṭvā hi tvām
આપને જોઈને જ
प्रव्यथितान्तरात्मा
pravyathitāntar-ātmā
મારો અંતરાત્મા ભયથી વ્યથિત છે
धृतिम्
dhṛitim
ધૈર્ય; સ્થિરતા
न विन्दामि
na vindāmi
હું પામતો નથી
शमम् च
śhamaṁ cha
અને શાંતિ
विष्णो
viṣhṇo
હે વિષ્ણો
Complete Translation
આકાશને સ્પર્શ કરતા, અનેક રંગોથી દેદીપ્યમાન, ખુલ્લા મુખો અને વિશાળ પ્રજ્વલિત નેત્રોવાળા આપને જોઈને મારો અંતરાત્મા ભયભીત થઈને વ્યથિત થઈ રહ્યો છે; હે વિષ્ણો! મને ન ધૈર્ય મળે છે અને ન શાંતિ.
Origin & History
Source: Bhagavad Gita Chapter 11, Verse 24
Author: Sage Veda Vyasa (Mahabharata, Bhishma Parva)
Period: Ancient (text compiled c. 5th–2nd century BCE)
અગિયારમા અધ્યાય વિશ્વરૂપદર્શનયોગમાં, જ્યારે અર્જુન અભિભૂત કરનારા વિશ્વરૂપનું દર્શન કરે છે, ત્યારે તેનો ઉદાત્ત અને ભયાનક પક્ષ તેમને ગ્રસી લે છે. અહીં તેઓ આકાશને સ્પર્શ કરતા, ઝળહળતા, અનેક રંગોવાળા, ખુલ્લા મુખો અને પ્રજ્વલિત નેત્રોવાળા રૂપનું વર્ણન કરે છે, અને શ્રીકૃષ્ણને, વિષ્ણુ કહીને, સ્વીકારે છે કે તેમને ન કોઈ ધૈર્ય મળે છે અને ન શાંતિ.
Frequently Asked Questions
ભગવદ્ગીતા 11.24માં અર્જુન શું વર્ણન કરે છે?▼
અર્જુન આકાશને સ્પર્શ કરતા, અનેક રંગોથી ઝળહળતા, ખુલ્લા મુખો અને વિશાળ પ્રજ્વલિત નેત્રોવાળા વિસ્મયકારી વિશ્વરૂપનું વર્ણન કરે છે. અભિભૂત અને અંદરથી કાંપતા, તેઓ શ્રીકૃષ્ણને, વિષ્ણુ કહીને, કહે છે કે તેમને ન ધૈર્ય મળે છે અને ન શાંતિ.
અર્જુન અહીં કેમ ભયભીત થઈ જાય છે?▼
વિશ્વરૂપ પોતાના ઉદાત્ત, અભિભૂત કરનારા અને ભયાનક સુધીના પક્ષને પ્રકટ કરે છે — વિશાળ, ઝળહળતો અને અસીમ. એવી અનંત મહિમા સમક્ષ અર્જુનનું હૃદય કાંપી ઊઠે છે, જે દર્શાવે છે કે ભગવાનનું પૂર્ણ દર્શન મનુષ્યના મનને કેવી રીતે નમ્ર અને વિસ્મિત કરી શકે છે.
અર્જુન શ્રીકૃષ્ણને 'વિષ્ણુ' કેમ કહે છે?▼
'વિષ્ણુ'નો અર્થ છે સર્વવ્યાપી ભગવાન. સમગ્ર બ્રહ્માંડને ભરનારા અને વ્યાપનારા રૂપને જોઈને અર્જુન સ્વાભાવિક રીતે શ્રીકૃષ્ણને વિષ્ણુ કહીને સંબોધે છે, તેમને સર્વસમાવેશી પરમ સત્તા રૂપે ઓળખતા.
આ શ્લોક અગિયારમા અધ્યાયના પ્રવાહમાં કેવી રીતે બેસે છે?▼
તે વિશ્વરૂપ સમક્ષ અર્જુનના વિસ્મય અને ભયની પરાકાષ્ઠાને વ્યક્ત કરે છે. આ કંપન તેમને આશ્વાસનની પ્રાર્થના તરફ લઈ જાય છે, જે શ્રીકૃષ્ણ આગળ અધ્યાયમાં પ્રેમપૂર્વક આપે છે, અર્જુનની શાંતિ પાછી લાવતા અને ભગવાનની કોમળ કરુણાને પ્રકટ કરતા.
Ready to start chanting?
See Benefits & How to Chant →