શ્રીમદ્ભગવદ્ગીતા ૧૧.૩૬ — સ્થાને હૃષીકેશ — Word-by-Word Meaning
श्रीमद्भगवद्गीता ११.३६ — स्थाने हृषीकेश
Every Sanskrit word explained in English
Word-by-Word Breakdown
अर्जुनः उवाच
arjunaḥ uvācha
અર્જુને કહ્યું
स्थाने
sthāne
એ ઉચિત છે; યોગ્ય જ છે
हृषीकेश
hṛiṣhīkeśha
હે હૃષીકેશ, ઇન્દ્રિયોના સ્વામી (શ્રીકૃષ્ણ)
तव प्रकीर्त्या
tava prakīrtyā
આપની મહિમાથી; આપની સ્તુતિમાં
जगत्
jagat
જગત; બ્રહ્માંડ
प्रहृष्यति
prahṛiṣhyati
હર્ષિત થાય છે; પ્રસન્ન થાય છે
अनुरज्यते
anurajyate
અનુરાગ પામે છે; પ્રેમમાં આકર્ષાય છે
च
cha
અને
रक्षांसि
rakṣhānsi
રાક્ષસો
भीतानि
bhītāni
ભયભીત; ભયગ્રસ્ત
दिशः द्रवन्ति
diśho dravanti
સૌ દિશાઓમાં ભાગી જાય છે
सर्वे
sarve
સૌ
नमस्यन्ति
namasyanti
નમસ્કાર કરે છે; પ્રણામ કરે છે
च
cha
અને
सिद्धसङ्घाः
siddha-saṅghāḥ
સિદ્ધો (પૂર્ણ પુરુષો)ના સમુદાય
Complete Translation
અર્જુને કહ્યું: હે હૃષીકેશ! એ ઉચિત જ છે કે આપની મહિમાથી જગત હર્ષિત થાય છે અને અનુરાગ પામે છે; ભયભીત રાક્ષસો સૌ દિશાઓમાં ભાગી જાય છે અને સમસ્ત સિદ્ધગણોના સમુદાય આપને નમસ્કાર કરે છે.
Origin & History
Source: Bhagavad Gita Chapter 11, Verse 36
Author: Sage Veda Vyasa (Mahabharata, Bhishma Parva)
Period: Ancient (text compiled c. 5th–2nd century BCE)
અગિયારમા અધ્યાય, વિશ્વરૂપ દર્શન યોગમાં, અતિ વિશાળ લૌકિક રૂપને જોઈને અર્જુન સ્વસ્થ થાય છે અને પ્રાર્થનાઓની એક શૃંખલા અર્પે છે. આ શ્લોક એ સ્તુતિ-ગાનનો આરંભ કરે છે, એ દૃઢ કરતાં કે જગત શ્રીકૃષ્ણની મહિમામાં યોગ્ય જ હર્ષિત થાય છે જ્યારે આસુરી શક્તિઓ ભાગે છે અને સિદ્ધજનો તેમની સમક્ષ નતમસ્તક થાય છે.
Frequently Asked Questions
ભગવદ્ગીતા ૧૧.૩૬માં અર્જુન શું કહે છે?▼
અર્જુન કહે છે કે એ ઉચિત જ છે કે શ્રીકૃષ્ણની મહિમાથી જગત હર્ષિત થાય છે અને પ્રેમમાં આકર્ષાય છે, કે ભયભીત રાક્ષસો સૌ દિશાઓમાં ભાગી જાય છે, અને કે સમસ્ત સિદ્ધગણોના સમુદાય ભગવાનને નમસ્કાર કરે છે.
આ શ્લોક અગિયારમા અધ્યાયમાં વળાંક કેમ માનવામાં આવે છે?▼
લૌકિક રૂપના ઉગ્ર પક્ષથી વિચલિત થયા પછી, અહીં અર્જુન સ્વસ્થ થાય છે અને શ્રીકૃષ્ણની સ્તુતિમાં સુંદર પ્રાર્થનાઓની શૃંખલા આરંભે છે. એ ભયથી આરાધના તરફના પરિવર્તનને ચિહ્નિત કરે છે, જ્યારે અર્જુન ભગવાનની સર્વવ્યાપી મહિમાનું ગુણગાન કરે છે.
શ્લોકના આરંભમાં 'સ્થાને'નો શો અર્થ છે?▼
'સ્થાને'નો અર્થ છે 'એ ઉચિત છે' અથવા 'યોગ્ય જ છે'. અર્જુન એનો પ્રયોગ એ દૃઢ કરવા કરે છે કે જગતનો શ્રીકૃષ્ણ પ્રત્યેનો આનંદ અને ભક્તિ, રાક્ષસોનું ભાગવું, અને સિદ્ધોનું નમન — એ સૌ ભગવાનની મહિમા પ્રત્યે પૂર્ણપણે ઉચિત પ્રતિક્રિયાઓ છે.
આ શ્લોકનો ભક્તિમાં ઉપયોગ કેવી રીતે કરી શકાય?▼
એ સ્તુતિનો ઉત્થાનકારી શ્લોક છે જે કીર્તન અને ચિંતન માટે યોગ્ય છે. એનો પાઠ ભક્તને ભગવાનની મહાનતામાં આનંદિત થવામાં અને એ આશ્વસ્ત થવામાં સહાય કરે છે કે ભગવાનનું સ્મરણ આનંદ લાવે છે અને ભયને દૂર કરે છે, સાથે જ સિદ્ધો જેવી વિનમ્ર શ્રદ્ધાને પ્રેરે છે.
Ready to start chanting?
See Benefits & How to Chant →