શ્રીમદ્ભગવદ્ગીતા ૧૧.૫૪ — ભક્ત્યા ત્વનન્યયા — Word-by-Word Meaning
श्रीमद्भगवद्गीता ११.५४ — भक्त्या त्वनन्यया
Every Sanskrit word explained in English
Word-by-Word Breakdown
भक्त्या
bhaktyā
ભક્તિ દ્વારા
तु
tu
પરંતુ, જ
अनन्यया
ananyayā
અનન્ય, એકનિષ્ઠ, અવિભાજિત
शक्यः
śhakyaḥ
શક્ય, પ્રાપ્ત થવા યોગ્ય
अहम्
aham
હું
एवंविधः
evam-vidhaḥ
આ પ્રકારના રૂપમાં
अर्जुन
arjuna
હે અર્જુન
ज्ञातुम्
jñātum
જણાવું
द्रष्टुम्
draṣhṭum
જોવાવું
च
cha
અને
तत्त्वेन
tattvena
તત્ત્વતઃ, યથાર્થતઃ, વાસ્તવમાં
प्रवेष्टुम्
praveṣhṭum
પ્રવેશ કરવા (મારામાં એકતાને)
च
cha
અને
परंतप
parantapa
હે શત્રુઓને તપાવનાર (અર્જુન)
Complete Translation
પરંતુ હે પરંતપ અર્જુન! અનન્ય ભક્તિ દ્વારા હું તત્ત્વતઃ 'જાણવા', 'જોવા' અને 'પ્રવેશ' કરવા (એકીભાવથી પ્રાપ્ત થવા) માટે પણ શક્ય છું.
Origin & History
Source: Bhagavad Gita Chapter 11, Verse 54
Author: Sage Veda Vyasa (Mahabharata, Bhishma Parva)
Period: Ancient (text compiled c. 5th–2nd century BCE)
અગિયારમા અધ્યાય, વિશ્વરૂપ દર્શન યોગમાં, અર્જુનના લૌકિક રૂપને જોઈને વિસ્મિત થયા પછી, શ્રીકૃષ્ણ પોતાના સૌમ્ય, પ્રેમમય સ્વરૂપને ફરી ધારણ કરે છે. પછી તેઓ શિક્ષા આપે છે કે એવા રૂપ સુધી અધ્યયન, તપ કે યજ્ઞથી નહીં, બલકે કેવળ અનન્ય ભક્તિથી પહોંચી શકાય છે — જેથી આ શ્લોક એ મહાન દર્શનનું પ્રેમમય સમાપન બની જાય છે.
Frequently Asked Questions
ભગવદ્ગીતા ૧૧.૫૪નો મુખ્ય સંદેશ શું છે?▼
શ્રીકૃષ્ણ ઘોષણા કરે છે કે તેઓ કેવળ અનન્ય ભક્તિ — એકનિષ્ઠ, અવિભાજિત ભક્તિ — દ્વારા જ તત્ત્વતઃ જાણી, જોઈ અને પ્રાપ્ત કરી શકાય છે. વિશ્વરૂપ દર્શન પછી તરત આવતો આ શ્લોક શુદ્ધ પ્રેમને ઈશ્વર-સાક્ષાત્કારના શ્રેષ્ઠતમ અને પ્રત્યક્ષતમ સાધન રૂપે જણાવે છે.
અનન્ય ભક્તિ શું છે?▼
અનન્ય ભક્તિનો અર્થ છે અવિભાજિત, અનન્ય, પૂર્ણ હૃદયની ભક્તિ જેમાં હૃદય કેવળ ભગવાન તરફ જ વળે છે, અન્ય કોઈ લક્ષ્યની કામના કર્યા વિના. એ વિક્ષેપ કે ગૂઢ સ્વાર્થથી રહિત પ્રેમ છે — એ જ ગુણ જે શ્રીકૃષ્ણ કહે છે કે તેમને જાણવા અને પ્રાપ્ત કરવા આવશ્યક છે.
આ શ્લોક આટલો મહત્ત્વપૂર્ણ કેમ માનવામાં આવે છે?▼
કેમ કે પોતાના વિસ્મયકારી વિશ્વરૂપને દર્શાવ્યા પછી શ્રીકૃષ્ણ સ્પષ્ટ કરે છે કે એવું દર્શન અને સાચું મિલન શક્તિ, અધ્યયન કે કર્મકાંડથી નહીં, બલકે પ્રેમથી પ્રાપ્ત થાય છે. એ ગીતામાં ભક્તિ યોગને સર્વોચ્ચ માનવાનું સૌથી પ્રબળ સમર્થન છે.
હું આ શ્લોકનો રોજિંદા જીવનમાં કેવી રીતે ઉપયોગ કરું?▼
એ તમને સ્મરણ કરાવે કે આધ્યાત્મિક જીવનનો સાર ભગવાન પ્રત્યે પ્રેમ છે. એનો પાઠ કરો જેથી તમારી ભક્તિને એકાગ્ર કરી શકો, અને એ તમને પ્રાર્થના, જપ અને નિત્ય સ્મરણમાં ભગવાન પાસે સાચા, અવિભાજિત સ્નેહથી જવા પ્રેરિત કરે.
Ready to start chanting?
See Benefits & How to Chant →