ભગવદ્ગીતા 11.55 — મત્કર્મકૃન્મત્પરમો — Word-by-Word Meaning
श्रीमद्भगवद्गीता ११.५५ — मत्कर्मकृन्मत्परमो
Every Sanskrit word explained in English
Word-by-Word Breakdown
मत्कर्मकृत्
mat-karma-kṛit
જે મારા માટે જ સર્વ કર્મ કરે છે
मत्परमः
mat-paramaḥ
જે મને જ પરમ લક્ષ્ય માને છે
मद्भक्तः
mad-bhaktaḥ
મારામાં અનુરક્ત; મારો ભક્ત
सङ्गवर्जितः
saṅga-varjitaḥ
આસક્તિથી રહિત
निर्वैरः
nirvairaḥ
વેરભાવથી રહિત; દ્વેષરહિત
सर्वभूतेषु
sarva-bhūteṣhu
સમસ્ત પ્રાણીઓ પ્રત્યે
यः
yaḥ
જે
सः
saḥ
તે
माम्
mām
મને
एति
eti
આવે છે; પ્રાપ્ત થાય છે
पाण्डव
pāṇḍava
હે અર્જુન, પાંડુપુત્ર
Complete Translation
હે અર્જુન! જે મારા માટે જ કર્મ કરે છે, મને જ પરમ લક્ષ્ય માને છે, જે મારો ભક્ત છે, આસક્તિથી રહિત છે અને કોઈ પણ પ્રાણી પ્રત્યે વેરભાવ રાખતો નથી — તે મને પ્રાપ્ત થાય છે.
Origin & History
Source: Bhagavad Gita Chapter 11, Verse 55
Author: Sage Veda Vyasa (Mahabharata, Bhishma Parva)
Period: Ancient (text compiled c. 5th–2nd century BCE)
આ અગિયારમા અધ્યાય, વિશ્વરૂપદર્શન યોગ, નો સમાપન શ્લોક છે. પોતાનું વિશ્વરૂપ પ્રગટ કરી અને પછી તેને સમેટી, વ્યથિત અર્જુનને આશ્વસ્ત કર્યા પછી, શ્રીકૃષ્ણ પોતાની પ્રાપ્તિનો ઉપાય એક જ શ્લોકમાં સારરૂપે કહે છે. ટીકાકારો, જેમાં સૌથી મુખ્ય આદિ શંકરાચાર્ય છે, તેને સમગ્ર ગીતાનો સારભૂત નિચોડ માને છે.
Frequently Asked Questions
ભગવદ્ગીતા 11.55ને આટલો મહત્ત્વપૂર્ણ કેમ માનવામાં આવે છે?▼
શ્રી આદિ શંકરાચાર્યે આ શ્લોકને સમગ્ર ભગવદ્ગીતાનો સાર ગણાવ્યો છે. એક જ શ્લોકમાં તે ગીતાના મૂળ ઉપદેશો — નિષ્કામ કર્મ, ભક્તિ, અનાસક્તિ અને વિશ્વ સદ્ભાવ — ભગવાન સુધી પહોંચવાના સંપૂર્ણ માર્ગ તરીકે સમાવી લે છે.
આ શ્લોકમાં વર્ણવેલા ભક્તના ગુણો કયા છે?▼
આ શ્લોક પાંચ લક્ષણ જણાવે છે: ભગવાન માટે જ સર્વ કર્મ કરવાં (મત્કર્મકૃત્), તેમને જ પરમ લક્ષ્ય માનવા (મત્પરમઃ), તેમના ભક્ત થવું (મદ્ભક્તઃ), આસક્તિથી રહિત રહેવું (સઙ્ગવર્જિતઃ), અને કોઈ પણ પ્રાણી સાથે વેર ન રાખવું (નિર્વૈરઃ સર્વભૂતેષુ).
'નિર્વૈરઃ સર્વભૂતેષુ' શું શીખવે છે?▼
તે સમસ્ત પ્રાણીઓ પ્રત્યે વેરરાહિત્ય શીખવે છે. સાચો ભક્ત સૌમાં ભગવાનને જુએ છે, તેથી કોઈ પણ પ્રાણી પ્રત્યે દ્વેષ કે શત્રુતા રાખતો નથી, અને ભગવાન સુધી પહોંચવાના માર્ગના અંગ રૂપે વિશ્વમૈત્રીનો વિકાસ કરે છે.
આ શ્લોક અગિયારમા અધ્યાયનું સમાપન કેવી રીતે કરે છે?▼
વિશ્વરૂપના વિસ્મયકારી દર્શન પછી શ્રીકૃષ્ણ અર્જુનને કોમળતાથી ફરી સાધના તરફ વાળતા અધ્યાયનું સમાપન કરે છે. સર્વ લોકોને પોતામાં ધારણ કરનાર ભગવાન સુધી પહોંચવાનો માર્ગ સર્વ પ્રાણીઓ પ્રત્યે જીવાયેલી પ્રેમમય, અનાસક્ત, નિષ્કામ ભક્તિ જ છે — એ આ શ્લોક દર્શાવે છે.
Ready to start chanting?
See Benefits & How to Chant →