Mantra.Tips

શ્રીમદ્ ભગવદ્ ગીતા 17.16 — મનઃપ્રસાદઃ સૌમ્યત્વમ્ — Word-by-Word Meaning

श्रीमद्भगवद्गीता १७.१६ — मनःप्रसादः सौम्यत्वम्

Every Sanskrit word explained in English

Word-by-Word Breakdown

मनःप्रसादः
manaḥ-prasādaḥ
મનની પ્રસન્નતા, વિચારોની પ્રફુલ્લતા
सौम्यत्वम्
saumyatvam
સૌમ્યતા, સહૃદયતા
मौनम्
maunam
મૌન
आत्मविनिग्रहः
ātma-vinigrahaḥ
આત્મસંયમ, મનનો નિગ્રહ
भावसंशुद्धिः
bhāva-sanśhuddhiḥ
સ્વભાવની શુદ્ધિ, ભાવની શુદ્ધિ
इति
iti
આ પ્રમાણે
एतत्
etat
આ, આ બધાં
तपः
tapaḥ
તપ
मानसम्
mānasam
મનનું, માનસિક
उच्यते
uchyate
કહેવાય છે, ઘોષિત કરાય છે

Complete Translation

મનની પ્રસન્નતા, સૌમ્યતા, મૌન, આત્મસંયમ અને ભાવની શુદ્ધિ — આને મનનો તપ (માનસ તપ) કહેવાય છે.

Origin & History

Source: Bhagavad Gita Chapter 17, Verse 16

Author: Sage Veda Vyasa (Mahabharata, Bhishma Parva)

Period: Ancient (text compiled c. 5th–2nd century BCE)

સત્તરમા અધ્યાય, શ્રદ્ધાત્રય વિભાગ યોગમાં, તપ (તપસ્યા)ને શરીર, વાણી અને મનના તપમાં વર્ગીકૃત કરાય છે. શારીરિક અને વાચિક તપનું વર્ણન કર્યા પછી, શ્રીકૃષ્ણ અહીં માનસ તપની વ્યાખ્યા આપે છે — મનની પ્રસન્નતા, સૌમ્યતા, મૌન, આત્મસંયમ અને હૃદયની શુદ્ધિ — તે આંતરિક અનુશાસન જે બાકીનાને પૂર્ણ અને મુકુટિત કરે છે.

Frequently Asked Questions

ભગવદ્ ગીતા 17.16નો મુખ્ય સંદેશ શું છે?
શ્રીકૃષ્ણ મનના તપ (માનસ તપ)ને મનની પ્રસન્નતા, સૌમ્યતા, મૌન, આત્મસંયમ અને સ્વભાવની શુદ્ધિ તરીકે વ્યાખ્યાયિત કરે છે. એ શીખવે છે કે સાચું આંતરિક અનુશાસન પોતાના વિચારો અને ભાવોને શાંતિ, કરુણા અને સ્પષ્ટતામાં સતત પરિષ્કૃત કરવું છે.
'માનસ તપ' (મનનો તપ) શું છે?
આ મન અને હૃદયનો આંતરિક તપ છે, જે શરીરના તપ (17.14) અને વાણીના તપ (17.15)થી ભિન્ન છે. તેમાં પ્રસન્નતા, સૌમ્યતા, મૌન, આત્મનિગ્રહ અને ઇરાદાની શુદ્ધિ વિકસાવવાનો સમાવેશ થાય છે — એક એવો પરિષ્કાર જે રોજિંદા જીવનમાં બધા માટે સુલભ છે.
માનસ તપ શા માટે મહત્વપૂર્ણ માનવામાં આવે છે?
કેમ કે મન જ સમસ્ત કર્મ અને ભાવનું મૂળ છે. આંતરિક પ્રસન્નતા અને શુદ્ધિ વિના, બાહ્ય સાધનાઓ અધૂરી રહે છે. મનને શુદ્ધ કરીને આ તપ સ્થાયી શાંતિ, સદ્સંબંધ અને ભક્તિ તથા આત્મ-સાક્ષાત્કાર માટે યોગ્ય હૃદય આપે છે.
હું આ શ્લોકને રોજિંદા જીવનમાં કેવી રીતે વાપરી શકું?
તેના પાંચ ગુણોને કોમળ રોજિંદા અભ્યાસ તરીકે લો: મનને પ્રસન્ન રાખો, બીજાઓ સાથે સૌમ્ય રહો, મૌનની ક્ષણો રાખો, આવેગપૂર્ણ પ્રતિક્રિયાઓને રોકો, અને શુદ્ધ ઇરાદાથી કાર્ય કરો. દરરોજ સવારે શ્લોકનો જપ દિવસ માટે આ સંકલ્પો સ્થાપવામાં મદદ કરે છે.

Ready to start chanting?

See Benefits & How to Chant →