શ્રીમદ્ભગવદ્ગીતા 2.14 — માત્રાસ્પર્શાસ્તુ કૌન્તેય — Word-by-Word Meaning
श्रीमद्भगवद्गीता 2.14 — मात्रास्पर्शास्तु कौन्तेय
Every Sanskrit word explained in English
Word-by-Word Breakdown
मात्रास्पर्शाः
mātrā-sparśhāḥ
ઇન્દ્રિયોનો વિષયો સાથેનો સંયોગ
तु
tu
ખરેખર
कौन्तेय
kaunteya
હે કુન્તીપુત્ર અર્જુન
शीत
śhīta
શીત, ઠંડી
उष्ण
uṣhṇa
ઉષ્ણ, ગરમી
सुख
sukha
સુખ, આનંદ
दुःख
duḥkha
દુઃખ, પીડા
दाः
dāḥ
આપનાર
आगम
āgama
આવવું, પ્રગટ થવું
अपायिनः
apāyinaḥ
જવું, અદૃશ્ય થવું
अनित्याः
anityāḥ
અનિત્ય, ક્ષણભંગુર
तान्
tān
તેમને
तितिक्षस्व
titikṣhasva
સહન કર, ધીરજ રાખ
भारत
bhārata
હે ભરતવંશી (અર્જુન)
Complete Translation
હે કુન્તીપુત્ર! શીત અને ઉષ્ણ તથા સુખ અને દુઃખને આપનાર ઇન્દ્રિય અને વિષયોના સંયોગનો આરંભ અને અંત થાય છે; તેઓ અનિત્ય છે, માટે હે ભારત! તેમને તું સહન કર.
Origin & History
Source: Bhagavad Gita Chapter 2, Verse 14
Author: Bhagavan Sri Krishna (as recorded by Maharishi Veda Vyasa)
Period: Ancient (part of the Mahabharata, c. 5th–2nd century BCE in present form)
કુરુક્ષેત્રના યુદ્ધક્ષેત્રમાં કહેવાયેલો આ શ્લોક સાંખ્યયોગ અધ્યાયમાં શોકાકુલ અર્જુનને શ્રીકૃષ્ણના પ્રથમ ઉપદેશોમાંનો એક છે. આત્માની નિત્યતા સમજાવ્યા પછી, શ્રીકૃષ્ણ હવે શરીરના દ્વંદ્વોને સહન કરવાની વ્યાવહારિક સાધના તરફ વળે છે. તિતિક્ષાનો આ ઉપદેશ વેદાંતની આધ્યાત્મિક સાધનાનો એક આધારસ્તંભ બન્યો, જેને યુગો-યુગોથી સંતો અને આચાર્યોએ દોહરાવ્યો છે.
Frequently Asked Questions
ભગવદ્ગીતા 2.14નો મૂળ ઉપદેશ શું છે?▼
આ કહે છે કે શીત, ઉષ્ણ, સુખ અને દુઃખ ઇન્દ્રિયોના વિષયો સાથેના સંયોગથી જ ઉત્પન્ન થાય છે. કેમ કે તેમનો આરંભ અને અંત થાય છે, તેઓ અનિત્ય છે અને તેમને મનને વિચલિત થવા દેવાને બદલે શાંત ધીરજ સાથે સહન કરવા જોઈએ.
અહીં તિતિક્ષાનો અર્થ શું છે?▼
તિતિક્ષા એટલે ધીરજપૂર્ણ સહનશીલતા — દ્વંદ્વોને (સુખ-દુઃખ, શીત-ઉષ્ણ) પ્રસન્ન કે ઉદાસ થયા વિના સહન કરવાની ક્ષમતા. શ્રીકૃષ્ણ આને મનની સ્થિરતા અને આધ્યાત્મિક પ્રગતિ માટે આવશ્યક સાધના તરીકે રજૂ કરે છે.
શ્રીકૃષ્ણ ઇન્દ્રિય-અનુભવોને અનિત્ય કેમ કહે છે?▼
કેમ કે તેઓ ઇન્દ્રિયો અને વિષયોના બદલાતા સંયોગથી ઉત્પન્ન થાય છે, તેઓ નિરંતર ઉત્પન્ન (આગમ) થતા અને નષ્ટ (અપાયી) થતા રહે છે. તેમની ક્ષણભંગુર પ્રકૃતિને ઓળખવી મનુષ્યને ક્ષણિક રાગ-દ્વેષનો ગુલામ બનતા મુક્ત કરે છે.
હું આ શ્લોકને દૈનિક જીવનમાં કેવી રીતે લાગુ કરું?▼
જ્યારે અસુવિધા, ટીકા, હાનિ કે કોઈ અપ્રિય અનુભવનો સામનો થાય, ત્યારે યાદ રાખો કે તે ક્ષણિક છે. તે ભાવનાને એક પસાર થતી લહેરની જેમ જુઓ, તેને ધીરજપૂર્વક સહન કરો, અને મનને અપરિવર્તનશીલ આત્મામાં સ્થિર રાખો.
Ready to start chanting?
See Benefits & How to Chant →