શ્રીમદ્ભગવદ્ગીતા 6.16 — નાત્યશ્નતસ્તુ યોગોઽસ્તિ
શ્રીમદ્ભગવદ્ગીતા ૬.૧૬ — નાત્યશ્નતસ્તુ યોગોઽસ્તિ in Gujarati · ગુજરાતી
તમારી ભાષા/લિપિમાં વાંચો
✦ અર્થ
ધ્યાનયોગ અધ્યાયમાં શ્રીકૃષ્ણ વ્યાવહારિક માર્ગદર્શન આપે છે: યોગ ન અધિક ખાનાર માટે છે, ન બિલકુલ ન ખાનાર માટે; ન અધિક સૂનાર માટે, ન સદા જાગનાર માટે. આહાર, નિદ્રા, કર્મ અને વિશ્રામ — બધી દૈનિક આદતોમાં સંયમથી જ સાધના ફળે છે.
ઉત્પત્તિ અને કથા
Bhagavad Gita Chapter 6, Verse 16 · Bhagavan Sri Krishna (as recorded by Maharishi Veda Vyasa) · Ancient (part of the Mahabharata, c. 5th–2nd century BCE in present form)
ધ્યાન યોગ અધ્યાયની અંદર શ્રીકૃષ્ણ ધ્યાનના આસન અને સ્થાનથી આગળ વધીને એ જીવનશૈલી તરફ આવે છે જે ધ્યાનને ટેકો આપે છે. આ શ્લોક અને તેના પછીનો શ્લોક મળીને ગીતાનો સંયમનો 'મધ્યમ માર્ગ' રજૂ કરે છે, જેને સાધક ચંચળ મનને સ્થિર કરવાની આશા રાખે તે પહેલાં ઘણા સમય પૂર્વે અપનાવે છે. એ એ શાશ્વત જ્ઞાનને દર્શાવે છે કે દેહ આ માર્ગ પર શત્રુ નહીં, પણ સંતુલિત સહયોગી હોવો જોઈએ.
✦ શાસ્ત્રોમાં કહ્યા પ્રમાણે
યોગીઓ પુષ્ટિ કરે છે કે જે સંયમના આ મધ્યમ માર્ગનો આદર કરે છે, તેમનું શરીર હળવું અને મન સ્વચ્છ રહે છે, જેથી ધ્યાન ઝડપથી ઊંડું થાય છે; અને જે તેની અવગણના કરે છે, તેમની સૌથી શ્રદ્ધાળુ સાધના પણ જડતા કે વ્યાકુળતાને કારણે ડગમગે છે.
મંત્ર
કોઈપણ પંક્તિ અથવા ▶ બટન દબાવી સાંભળો
નાત્યશ્નતસ્તુ યોગોઽસ્તિ ન ચૈકાન્તમનશ્નતઃ। ન ચાતિસ્વપ્નશીલસ્ય જાગ્રતો નૈવ ચાર્જુન॥
nātyaśhnatastu yogo ’sti na chaikāntam anaśhnataḥ na chāti-svapna-śhīlasya jāgrato naiva chārjuna
અર્થ:હે અર્જુન! આ યોગ ન તો અધિક ખાનાર માટે સંભવ છે, ન બિલકુલ ન ખાનાર માટે, ન અધિક સૂનાર માટે અને ન સદા જાગતા રહેનાર માટે.
શબ્દ-શબ્દ અર્થ
ઉચ્ચારણ સાંભળવા કોઈપણ શબ્દ પર ક્લિક કરો
શ્રીમદ્ભગવદ્ગીતા ૬.૧૬ — નાત્યશ્નતસ્તુ યોગોઽસ્તિ પાઠના લાભ
સફળ ધ્યાનના આધાર રૂપે સંયમ (યુક્ત-આહાર-વિહાર) શીખવે છે
આહાર, નિદ્રા અને કર્મની સંતુલિત દિનચર્યાનું માર્ગદર્શન આપે છે
આધ્યાત્મિક સાધના માટે શારીરિક સ્વાસ્થ્ય અને માનસિક સ્થિરતાને ટેકો આપે છે
ભોગની અતિ અને કઠોર તપસ્યા — બંને છેડાઓને દૂર કરે છે
યોગને સંભવ બનાવતી શાંત, નિયમિત જીવનશૈલી રચે છે
અનુશાસિત, સાત્ત્વિક જીવન માટે એક વ્યાવહારિક દૈનિક સ્મરણ
શ્રીમદ્ભગવદ્ગીતા ૬.૧૬ — નાત્યશ્નતસ્તુ યોગોઽસ્તિ જપ વિધિ
તમારી દિનચર્યા નક્કી કરતા પહેલાં આ શ્લોકનું સ્મરણ રૂપે પાઠ કરો. તે સંયમિત, નિયમિત આદતોને પ્રેરે — ન અધિક ખાઓ ન બિલકુલ ઓછું, પૂરતું સૂઓ પણ અતિ નહીં, કર્મ અને વિશ્રામમાં સંતુલન રાખો. ત્યારે એક અનુશાસિત, સાત્ત્વિક દિનચર્યા આસનમાં બેસીને કરાતા ધ્યાનને સ્થિર અને ફળદાયી બનાવે છે.
વારંવાર પુછાતા પ્રશ્નો
આ પણ વાંચો
ॐ
સંપૂર્ણ શ્રીમદ્ભગવદ્ગીતા ૬.૧૬ — નાત્યશ્નતસ્તુ યોગોઽસ્તિ શ્લોક-શ્લોક અર્થ સહિત વાંચો, અથવા વધુ પવિત્ર પાઠ જુઓ