Mantra.Tips

ભયે પ્રગટ કૃપાલા (શ્રીરામ જન્મ સ્તુતિ) Meaning — Line by Line

भए प्रगट कृपाला

Every verse and every word explained in English & Hindi

Meaning — Line by Line

Every verse of ભયે પ્રગટ કૃપાલા (શ્રીરામ જન્મ સ્તુતિ) with its English meaning. Tap any word to hear it, or ▶ to recite the verse.

Verse 1#

bhae pragaṭa kṛpālā dīnadayālā kausalyā hitakārī

भए प्रगट कृपाला दीनदयाला कौसल्या हितकारी। हरषित महतारी मुनि मन हारी अद्भुत रूप बिचारी॥ लोचन अभिरामा तनु घनस्यामा निज आयुध भुज चारी। भूषन बनमाला नयन बिसाला सोभासिंधु खरारी॥

bhae pragaṭa kṛpālā dīnadayālā kausalyā hitakārī haraṣita mahatārī muni mana hārī adbhuta rūpa bicārī locana abhirāmā tanu ghanasyāmā nija āyudha bhuja cārī bhūṣana banamālā nayana bisālā sobhāsiṃdhu kharārī

Meaningદીનો પર દયા કરનારા અને કૌસલ્યાજીના હિતકારી કૃપાળુ પ્રભુ પ્રગટ થયા. માતા હર્ષિત થઈ ઊઠ્યાં અને મુનિઓના મનને હરનારા તેમના અદ્ભુત રૂપનો વિચાર કરતાં તેમને જોવા લાગ્યાં — નેત્રોને આનંદ આપનાર, મેઘ સમાન શ્યામ શરીર, ચારે ભુજાઓમાં પોતાનાં આયુધ ધારણ કરી, આભૂષણો અને વનમાળાથી વિભૂષિત, વિશાળ નેત્રોવાળા, શોભાના સાગર, ખર દૈત્યના શત્રુ (શ્રીરામ).

Verse 2#

kaha dui kara jorī astuti torī kehi bidhi karauṃ anaṃtā

कह दुइ कर जोरी अस्तुति तोरी केहि बिधि करौं अनंता। माया गुन ग्यानातीत अमाना बेद पुरान भनंता॥ करुना सुख सागर सब गुन आगर जेहि गावहिं श्रुति संता। सो मम हित लागी जन अनुरागी भयउ प्रगट श्रीकंता॥

kaha dui kara jorī astuti torī kehi bidhi karauṃ anaṃtā māyā guna gyānātīta amānā beda purāna bhanaṃtā karunā sukha sāgara saba guna āgara jehi gāvahiṃ śruti saṃtā so mama hita lāgī jana anurāgī bhayau pragaṭa śrīkaṃtā

Meaningબંને હાથ જોડીને માતા બોલ્યાં — "હે અનંત! હું કયા પ્રકારે આપની સ્તુતિ કરું? વેદ-પુરાણ આપને માયા, ગુણ અને જ્ઞાનથી પર તથા અપ્રમેય કહે છે. કરુણા અને સુખના સાગર, સર્વ ગુણોના ધામ, જેમને શ્રુતિ અને સંત ગાય છે, તે જ શ્રીપતિ (લક્ષ્મીકાંત) મારા હિત માટે અને ભક્તો પરના પ્રેમને કારણે પ્રગટ થયા છે.

Verse 3#

brahmāṃḍa nikāyā nirmita māyā roma roma prati beda kahai

ब्रह्मांड निकाया निर्मित माया रोम रोम प्रति बेद कहै। मम उर सो बासी यह उपहासी सुनत धीर मति थिर रहै॥ उपजा जब ग्याना प्रभु मुसुकाना चरित बहुत बिधि कीन्ह चहै। कहि कथा सुहाई मातु बुझाई जेहि प्रकार सुत प्रेम लहै॥

brahmāṃḍa nikāyā nirmita māyā roma roma prati beda kahai mama ura so bāsī yaha upahāsī sunata dhīra mati thira na rahai upajā jaba gyānā prabhu musukānā carita bahuta bidhi kīnha cahai kahi kathā suhāī mātu bujhāī jehi prakāra suta prema lahai

Meaningવેદ કહે છે કે માયાથી રચાયેલા અનેક બ્રહ્માંડ-સમૂહ આપના રોમ-રોમમાં વસે છે; તે જ પ્રભુ મારા ઉદરમાં રહ્યા — આ ઉપહાસ જેવી વાત સાંભળીને ધીર પુરુષોની બુદ્ધિ પણ સ્થિર રહેતી નથી." જ્યારે માતાને આ જ્ઞાન ઉત્પન્ન થયું, ત્યારે પ્રભુ મુસ્કાયા, કેમ કે તેઓ અનેક પ્રકારની લીલાઓ કરવા ઇચ્છતા હતા. પછી તેમણે સુહાવની કથા કહીને માતાને એ રીતે સમજાવ્યાં કે તેમને (પોતાના પ્રત્યે) પુત્ર-સ્નેહ પ્રાપ્ત થાય.

Word-by-Word Breakdown

भए प्रगट
bhae pragaṭa
ભયે પ્રગટ — પ્રગટ થયા, પ્રગટ થઈને જન્મ લીધો
कृपाला
kṛpālā
કૃપાલા — કૃપાળુ, દયાળુ પ્રભુ
दीनदयाला
dīnadayālā
દીનદયાલા — દીન અને અસહાયો પર દયા કરનારા
कौसल्या हितकारी
kausalyā hitakārī
કૌસલ્યા હિતકારી — (માતા) કૌસલ્યાના હિતકારી
हरषित महतारी
haraṣita mahatārī
હરષિત મહતારી — માતા હર્ષિત થઈ ઊઠ્યાં
मुनि मन हारी
muni mana hārī
મુનિ મન હારી — મુનિઓના મનને હરનારા
अद्भुत रूप बिचारी
adbhuta rūpa bicārī
અદ્ભુત રૂપ બિચારી — (તેમના) અદ્ભુત રૂપનો વિચાર કરતાં
लोचन अभिरामा
locana abhirāmā
લોચન અભિરામા — નેત્રોને આનંદ આપનાર
तनु घनस्यामा
tanu ghanasyāmā
તનુ ઘનસ્યામા — મેઘ સમાન શ્યામ શરીર
निज आयुध भुज चारी
nija āyudha bhuja cārī
નિજ આયુધ ભુજ ચારી — ચારે ભુજાઓમાં પોતાનાં આયુધ ધારણ કરી
भूषन बनमाला
bhūṣana banamālā
ભૂષન બનમાલા — આભૂષણો અને વનમાળાથી વિભૂષિત
नयन बिसाला
nayana bisālā
નયન બિસાલા — વિશાળ (કમળ-સમાન) નેત્રોવાળા
सोभासिंधु खरारी
sobhāsiṃdhu kharārī
સોભાસિંધુ ખરારી — શોભાના સાગર, ખર દૈત્યના શત્રુ (શ્રીરામ)
कह दुइ कर जोरी
kaha dui kara jorī
કહ દુઇ કર જોરી — (કૌસલ્યા) બંને હાથ જોડીને બોલ્યાં
अस्तुति तोरी
astuti torī
અસ્તુતિ તોરી — આપની સ્તુતિ
ग्यानातीत अमाना
gyānātīta amānā
ગ્યાનાતીત અમાના — જ્ઞાનથી પર અને અપ્રમેય (માપથી પર)
करुना सुख सागर
karunā sukha sāgara
કરુના સુખ સાગર — કરુણા અને સુખના સાગર
जन अनुरागी
jana anurāgī
જન અનુરાગી — પોતાના સેવકો/ભક્તો પર પ્રેમ કરનારા
प्रभु मुसुकाना
prabhu musukānā
પ્રભુ મુસુકાના — પ્રભુ મુસ્કાયા
मातु बुझाई
mātu bujhāī
માતુ બુઝાઈ — માતાને સમજાવ્યાં / સાંત્વના આપી

Origin & History

Source: Ramcharitmanas, Bala Kanda (Goswami Tulsidas)

Author: Goswami Tulsidas

Period: 16th century CE (c. 1574)

રામચરિતમાનસના બાલકાંડમાં તુલસીદાસ અયોધ્યામાં રાજા દશરથ અને રાણી કૌસલ્યાને ત્યાં ભગવાન શ્રીરામના જન્મનું વર્ણન કરે છે. પ્રભુ પ્રથમ કૌસલ્યાને પોતાના તેજોમય ચતુર્ભુજ દિવ્ય રૂપમાં દર્શન આપે છે, અને તેઓ વિહ્વળ થઈને આ સ્તુતિ અર્પે છે, તેમને માયા અને માપથી પર પરમ બ્રહ્મ સ્વીકારતાં. તેમના પ્રેમથી દ્રવિત થઈને અને માનવ શૈશવની લીલાઓનો આનંદ લેવાની ઇચ્છાથી, રામ મુસ્કાય છે, એક સુહાવની કથાથી તેમને સાંત્વના આપે છે, અને રડતા શિશુનું રૂપ ધારણ કરી લે છે જેથી માતા તેમને માતૃ-સ્નેહથી લાડ લડાવી શકે.

Frequently Asked Questions

'ભયે પ્રગટ કૃપાલા' શું છે?
આ શ્રીરામ જન્મ સ્તુતિ છે — ગોસ્વામી તુલસીદાસ રચિત રામચરિતમાનસના બાલકાંડમાંથી ભગવાન શ્રીરામના જન્મ/પ્રાકટ્યનું વર્ણન કરનાર સ્તોત્ર. માતા કૌસલ્યા પ્રભુના દિવ્ય ચતુર્ભુજ રૂપના દર્શન કરી તેમની સ્તુતિ કરે છે.
તે પરંપરાગત રીતે ક્યારે ગવાય છે?
તે સર્વોપરી રીતે રામ નવમી અને રામજન્મોત્સવ પર ગવાય છે, ખાસ કરીને મધ્યાહ્ને જ્યારે પરંપરા અનુસાર રામનો જન્મ થયો હતો. ઘણા ભક્તો તેને નિત્ય રામ-પૂજનમાં પણ પાઠ કરે છે.
પ્રભુ ચાર ભુજાઓ સાથે કેમ પ્રગટ થાય છે?
તુલસીદાસ વર્ણવે છે કે રામ પ્રથમ પોતાના દિવ્ય ચતુર્ભુજ (વિષ્ણુ/નારાયણ) રૂપમાં આયુધ ધારણ કરી પ્રગટ થાય છે, જેથી પોતાનું પરમ સ્વરૂપ પ્રગટ કરે; પછી તેઓ મુસ્કાઈને, કૌસલ્યાની પ્રાર્થના પર, સામાન્ય નવજાત શિશુનું પ્રિય રૂપ ધારણ કરી લે છે જેથી માતા તેમને પોતાના પુત્ર-રૂપે પ્રેમ કરી શકે.
આ સ્તુતિમાં કૌસલ્યા કઈ વાત પર આશ્ચર્ય કરે છે?
તેઓ એ વાત પર વિસ્મિત થાય છે કે અનંત પ્રભુ — જેમના રોમ-રોમમાં વેદ અનુસાર અગણિત બ્રહ્માંડ વસે છે — એ તેમના ઉદરમાં રહેવાનું અને તેમના પુત્ર બનવાનું સ્વીકાર્યું, આ વિચાર એટલો વિશાળ છે કે ધીર પુરુષો પણ તેને ગ્રહણ કરી શકતા નથી.

Ready to start chanting?

See Benefits & How to Chant →