બ્રહ્મ સત્યં જગન્મિથ્યા — Word-by-Word Meaning
ब्रह्म सत्यं जगन्मिथ्या
Every Sanskrit word explained in English
Word-by-Word Breakdown
ब्रह्म
brahma
બ્રહ્મ, પરમ અનંત સત્તા
सत्यम्
satyam
સત્ય, યથાર્થ, નિત્ય વિદ્યમાન
जगत्
jagat
જગત, નામ-રૂપનો સંસાર
मिथ्या
mithyā
મિથ્યા, આભાસી, કેવળ પ્રતીયમાન (પરતંત્ર) સત્તાવાળું
जीवः
jīvaḥ
જીવ, દેહધારી આત્મા
ब्रह्म एव
brahma eva
બ્રહ્મ જ, બ્રહ્મથી અન્ય કંઈ નહીં
न अपरः
na aparaḥ
ભિન્ન નહીં, અન્ય નહીં
अनेन
anena
આના દ્વારા (આ વચન / ઉપદેશથી)
वेद्यम्
vedyam
જાણવા યોગ્ય, જે જાણવા યોગ્ય છે
सत्-शास्त्रम्
sat-śāstram
સત્-શાસ્ત્ર, સમસ્ત પ્રમાણ-શાસ્ત્રનો સાર
इति
iti
આ પ્રકારે, આ રીતે
वेदान्त
vedānta
વેદાંત, વેદોની પરાકાષ્ઠા (ઉપનિષદ-જ્ઞાન)
डिण्डिमः
ḍiṇḍimaḥ
ડિંડિમ (ઘોષણા), દુંદુભિનો નાદ (જાહેર ગૂંજતી ઘોષણા)
Complete Translation
બ્રહ્મ સત્ય છે, જગત મિથ્યા (આભાસમાત્ર) છે, અને જીવ બ્રહ્મ જ છે, તેનાથી ભિન્ન નથી. આ જ જાણવા યોગ્ય સત્-શાસ્ત્રનો સાર છે — એવી વેદાંતની ડિંડિમ-ઘોષણા (દુંદુભિ-નાદ) છે.
Origin & History
Source: Advaita Vedanta tradition; attributed to Adi Shankaracharya (also appears in Brahma Jnanavali Mala)
Author: Adi Shankaracharya (traditional)
Period: c. 8th century CE
આ શ્લોક આદિ શંકરાચાર્યના અદ્વૈત (અદ્વય) દર્શનના એકમાત્ર સૌથી સંક્ષિપ્ત સાર તરીકે પ્રસિદ્ધ છે. પેઢીઓથી આચાર્યોએ તેના ત્રણ ચરણોનો ઉપયોગ શિષ્યોને વેદાંતથી પરિચિત કરાવવા માટે કર્યો છે — બ્રહ્મની સત્યતા, જગતનું મિથ્યાત્વ, અને જીવનું પરમ તત્ત્વ સાથેનું મૂળ ઐક્ય. તે એટલું કેન્દ્રીય છે કે તેને એ જ દુંદુભિ-નાદ કહેવાયું છે જેનાથી વેદાંત સંસાર સમક્ષ પોતાના સત્યની ઘોષણા કરે છે.
Frequently Asked Questions
આ શ્લોકની રચના કોણે કરી?▼
આ પરંપરાથી આદિ શંકરાચાર્યને આરોપિત છે અને તેમના અદ્વૈત વેદાંતના સૌથી વધુ ઉદ્ધૃત સાર તરીકે પ્રચલિત છે. તે વેદાંતિક ઉપદેશ-પરંપરામાં (બ્રહ્મજ્ઞાનાવલી માલા જેવા ગ્રંથો સહિત) મળે છે અને સર્વત્ર અદ્વૈતનું શિરોમણિ-વચન મનાય છે.
'જગત મિથ્યા છે' નો અર્થ શું એ છે કે જગતનું અસ્તિત્વ નથી?▼
ના. 'મિથ્યા'નો અર્થ અસ્તિત્વહીન નથી; તેનો અર્થ છે કે જગતની કેવળ પરતંત્ર, આભાસી સત્તા છે, જેમ પ્રતિબિંબ કે સ્વપ્ન. તે વિદ્યમાન છે અને અનુભવમાં આવે છે, પણ જેમ બ્રહ્મ સંપૂર્ણ સ્વતંત્ર રીતે સત્ય છે તેવું તે નથી. કેવળ બ્રહ્મની જ અપરિવર્તનશીલ, સ્વયંસિદ્ધ સત્તા છે.
જીવ બ્રહ્મ કેવી રીતે હોઈ શકે?▼
અદ્વૈત શીખવે છે કે જીવની પ્રતીયમાન પૃથક્તા અવિદ્યા (અજ્ઞાન)ને કારણે છે. જ્યારે જ્ઞાનથી આ અજ્ઞાન દૂર થાય છે, ત્યારે આ જ અનુભૂતિ શેષ રહે છે કે અંતરતમ આત્મા (આત્મન્) ક્યારેય અનંત બ્રહ્મથી ભિન્ન હતો જ નહીં — 'જીવો બ્રહ્મૈવ નાપરઃ'.
'વેદાંત-ડિંડિમ' નો અર્થ શું છે?▼
'ડિંડિમ' એક ઢોલ કે ઊંચી, જાહેર ઘોષણા છે. આ પંક્તિ કાવ્યાત્મક રીતે ઘોષિત કરે છે કે આ ત્રિવિધ સત્યને વેદાંત એટલા જ સાહસ અને વિજયઘોષ સાથે ઉદ્ઘોષિત કરે છે જેમ વાગતો ઢોલ — તે સમસ્ત ઉપનિષદોનો ગૂંજતો નિષ્કર્ષ છે.
Ready to start chanting?
See Benefits & How to Chant →