બ્રહ્મ સ્તુતિ Meaning — Line by Line
ब्रह्म स्तुति
Every verse and every word explained in English & Hindi
Meaning — Line by Line
Every verse of બ્રહ્મ સ્તુતિ with its English meaning. Tap any word to hear it, or ▶ to recite the verse.
Jump to a verse ▾
- Verse 1. śrī-brahmovāca
- Verse 2. asyāpi deva vapuṣo mad-anugrahasya
- Verse 3. jñāne prayāsam udapāsya namanta eva
- Verse 4. śreyaḥ-sṛtiṃ bhaktim udasya te vibho
- Verse 5. pureha bhūman bahavo 'pi yoginas
- Verse 6. tathāpi bhūman mahimāguṇasya te
- Verse 7. guṇātmanas te 'pi guṇān vimātuṃ
- Verse 8. tat te 'nukampāṃ su-samīkṣamāṇo
śrī-brahmovāca
श्रीब्रह्मोवाच नौमीड्य तेऽभ्रवपुषे तडिदम्बराय गुञ्जावतंसपरिपिच्छलसन्मुखाय । वन्यस्रजे कवलवेत्रविषाणवेणु- लक्ष्मश्रिये मृदुपदे पशुपाङ्गजाय ॥ १ ॥
śrī-brahmovāca naumīḍya te 'bhra-vapuṣe taḍid-ambarāya guñjāvataṃsa-paripiccha-lasan-mukhāya | vanya-sraje kavala-vetra-viṣāṇa-veṇu- lakṣma-śriye mṛdu-pade paśupāṅgajāya || 1 ||
Meaningશ્રીબ્રહ્માએ કહ્યું — હે વંદનીય પ્રભુ! હું આપની સ્તુતિ કરું છું. આપનું શરીર મેઘ સમાન શ્યામ છે અને વસ્ત્ર વીજળી સમાન ચમકીલું; ગુંજાનાં કુંડળો અને મયૂરપિચ્છથી આપનું મુખ શોભે છે. વનપુષ્પોની માળા ધારણ કરી, હાથમાં કોળિયો, છડી, શિંગડું અને વેણુ સહિત, કોમળ ચરણોવાળા — આપ ગોપરાજ નંદના પુત્ર શોભાયમાન છો.
asyāpi deva vapuṣo mad-anugrahasya
अस्यापि देव वपुषो मदनुग्रहस्य स्वेच्छामयस्य न तु भूतमयस्य कोऽपि । नेशे महि त्ववसितुं मनसान्तरेण साक्षात्तवैव किमुतात्मसुखानुभूतेः ॥ २ ॥
asyāpi deva vapuṣo mad-anugrahasya svecchā-mayasya na tu bhūta-mayasya ko 'pi | neśe mahi tv avasituṃ manasāntareṇa sākṣāt tavaiva kim utātma-sukhānubhūteḥ || 2 ||
Meaningહે દેવ! ભક્તો પર અનુગ્રહ માટે આપની ઇચ્છાથી પ્રગટ આ દિવ્ય શરીર, જે ભૌતિક તત્ત્વોથી બનેલું નથી — એની મહિમાને પણ કોઈ દીર્ઘ માનસિક પ્રયત્નથી સમજી શકતું નથી; પછી આત્મસુખના અનુભવસ્વરૂપ સાક્ષાત્ આપને તો કોણ સમજી શકે!
jñāne prayāsam udapāsya namanta eva
ज्ञाने प्रयासमुदपास्य नमन्त एव जीवन्ति सन्मुखरितां भवदीयवार्ताम् । स्थाने स्थिताः श्रुतिगतां तनुवाङ्मनोभि- र्ये प्रायशोऽजित जितोऽप्यसि तैस्त्रिलोक्याम् ॥ ३ ॥
jñāne prayāsam udapāsya namanta eva jīvanti san-mukharitāṃ bhavadīya-vārtām | sthāne sthitāḥ śruti-gatāṃ tanu-vāṅ-manobhir ye prāyaśo 'jita jito 'py asi tais tri-lokyām || 3 ||
Meaningજે લોકો જ્ઞાનના (શુષ્ક) પ્રયત્નને ત્યજીને કેવળ નમસ્કાર કરતા, સંતોના મુખે ગવાયેલી આપની કથાઓમાં જીવન વિતાવે છે — પોતપોતાની સ્થિતિમાં રહીને, શરીર, વાણી અને મનથી શ્રવણ-પ્રાપ્ત (આપના સંદેશ) પ્રત્યે સમર્પિત — હે અજિત! એવા ભક્તો ત્રણેય લોકમાં આપ જિતોને પણ જીતી લે છે.
śreyaḥ-sṛtiṃ bhaktim udasya te vibho
श्रेयःसृतिं भक्तिमुदस्य ते विभो क्लिश्यन्ति ये केवलबोधलब्धये । तेषामसौ क्लेशल एव शिष्यते नान्यद्यथा स्थूलतुषावघातिनाम् ॥ ४ ॥
śreyaḥ-sṛtiṃ bhaktim udasya te vibho kliśyanti ye kevala-bodha-labdhaye | teṣām asau kleśala eva śiṣyate nānyad yathā sthūla-tuṣāvaghātinām || 4 ||
Meaningહે વિભો! જે લોકો શ્રેયના માર્ગ ભક્તિને છોડીને કેવળ નિર્વિશેષ જ્ઞાનની પ્રાપ્તિ માટે ક્લેશ ઉઠાવે છે, એમને કેવળ ક્લેશ જ શેષ રહે છે — જેમ ખાલી ભૂસું ખાંડનારને પરિશ્રમ સિવાય કંઈ મળતું નથી.
pureha bhūman bahavo 'pi yoginas
पुरेह भूमन्बहवोऽपि योगिन- स्त्वदर्पितेहा निजकर्मलब्धया । विबुध्य भक्त्यैव कथोपनीतया प्रपेदिरेऽञ्जोऽच्युत ते गतिं पराम् ॥ ५ ॥
pureha bhūman bahavo 'pi yoginas tvad-arpitehā nija-karma-labdhayā | vibudhya bhaktyaiva kathopanītayā prapedire 'ñjo 'cyuta te gatiṃ parām || 5 ||
Meaningહે ભૂમન્! આ લોકમાં પૂર્વે અનેક યોગીઓ, પોતાનાં કર્મોથી પ્રાપ્ત સાધનો દ્વારા આપમાં ચેષ્ટા અર્પણ કરીને અને કથા-શ્રવણથી ઉત્પન્ન ભક્તિ દ્વારા જ પ્રબુદ્ધ થઈને, હે અચ્યુત! સહજ જ આપની પરમ ગતિને પ્રાપ્ત થયા.
tathāpi bhūman mahimāguṇasya te
तथापि भूमन्महिमागुणस्य ते विबोद्धुमर्हत्यमलान्तरात्मभिः । अविक्रियात्स्वानुभवादरूपतो ह्यनन्यबोध्यात्मतया न चान्यथा ॥ ६ ॥
tathāpi bhūman mahimāguṇasya te viboddhum arhaty amalāntar-ātmabhiḥ | avikriyāt svānubhavād arūpato hy ananya-bodhyātmatayā na cānyathā || 6 ||
Meaningતેમ છતાં, હે ભૂમન્! દિવ્ય ગુણોવાળા આપની મહિમાને નિર્મળ અંતઃકરણવાળા જ જાણી શકે છે — પોતાના નિર્વિકાર, અરૂપ, આત્માનુભવ દ્વારા, જેમાં કેવળ આપ જ જ્ઞેય છો — અને કોઈ અન્ય રીતે નહીં.
guṇātmanas te 'pi guṇān vimātuṃ
गुणात्मनस्तेऽपि गुणान्विमातुं हितावतीर्णस्य क ईशिरेऽस्य । कालेन यैर्वा विमिताः सुकल्पैर् भूपांशवः खे मिहिका द्युभासः ॥ ७ ॥
guṇātmanas te 'pi guṇān vimātuṃ hitāvatīrṇasya ka īśire 'sya | kālena yair vā vimitāḥ su-kalpair bhū-pāṃśavaḥ khe mihikā dyu-bhāsaḥ || 7 ||
Meaningસમસ્ત ગુણોના સ્વામી હોવા છતાં જે જગતના કલ્યાણ માટે અવતર્યા, એ આપના ગુણોને માપવામાં કોણ સમર્થ છે? કોઈ સમર્થ પુરુષ કાળ દ્વારા પૃથ્વીના પરમાણુઓ, આકાશના હિમકણો, અથવા નક્ષત્રોના પ્રકાશ-કણોને ભલે ગણી લે, પણ આપની મહિમાને નહીં.
tat te 'nukampāṃ su-samīkṣamāṇo
तत्तेऽनुकम्पां सुसमीक्षमाणो भुञ्जान एवात्मकृतं विपाकम् । हृद्वाग्वपुर्भिर्विदधन्नमस्ते जीवेत यो मुक्तिपदे स दायभाक् ॥ ८ ॥
tat te 'nukampāṃ su-samīkṣamāṇo bhuñjāna evātma-kṛtaṃ vipākam | hṛd-vāg-vapurbhir vidadhan namas te jīveta yo mukti-pade sa dāya-bhāk || 8 ||
Meaningજે મનુષ્ય આપની કૃપાની ભલીભાંતિ પ્રતીક્ષા કરતા, પોતાનાં જ પૂર્વકૃત કર્મોના ફળને ધૈર્યપૂર્વક ભોગવતા, હૃદય, વાણી અને શરીરથી આપને નમસ્કાર કરતા જીવન વિતાવે છે — તે જ મુક્તિપદનો સાચો અધિકારી (ઉત્તરાધિકારી) છે.
Word-by-Word Breakdown
Origin & History
Source: Srimad Bhagavata Purana, Canto 10, Chapter 14, verses 1–8 (Brahma-stuti, opening verses of Brahma's prayers to Lord Krishna)
Author: Sage Veda-Vyasa (as spoken by Lord Brahma)
Period: Classical Puranic era
જ્યારે શ્રીકૃષ્ણ વૃંદાવનમાં ગોવાળિયા તરીકે પોતાની બાળ-લીલાઓ માણી રહ્યા હતા, ત્યારે ભગવાન બ્રહ્માએ એ બાળકની દિવ્યતા ચકાસવાની ઉત્સુકતાથી પોતાની માયાશક્તિ દ્વારા શ્રીકૃષ્ણના સમસ્ત વાછરડાં અને ગોવાળ-સખાઓનું અપહરણ કરીને એમને છુપાવી દીધા. જરા પણ વિચલિત થયા વિના શ્રીકૃષ્ણે પોતાને દરેક ગુમ થયેલા વાછરડા અને બાળકના સમરૂપ રૂપોમાં વિસ્તાર્યા, અને આખા એક વર્ષ સુધી એમની પોતાની માતાઓને પણ ભ્રમિત રાખી. જ્યારે બ્રહ્મા પાછા આવ્યા અને એમણે પોતાના છુપાવેલા વાછરડાં-બાળકો તથા શ્રીકૃષ્ણના સ્વયં પ્રગટ કરેલા દ્વિરૂપોને — અને પછી અગણિત ચતુર્ભુજ વિષ્ણુ-રૂપોની પૂજા થતી — જોઈ, ત્યારે તેઓ સંપૂર્ણ નતમસ્તક થઈ ગયા. પોતાના હંસ-વાહનથી ઊતરીને સૃષ્ટિકર્તાએ એ ગોવાળિયાના ચરણોમાં પ્રણામ કર્યા અને આ સ્તુતિ પ્રગટ કરી, જેના આ આરંભિક શ્લોકો સૌથી પ્રિય છે.
Frequently Asked Questions
બ્રહ્મ સ્તુતિ શું છે?▼
ભગવાન બ્રહ્માએ આ પ્રાર્થના કેમ અર્પિત કરી?▼
શ્લોક 10.14.3 ની પ્રસિદ્ધ શિક્ષા શું છે?▼
શ્લોક 10.14.8 શું વચન આપે છે?▼
Ready to start chanting?
See Benefits & How to Chant →