દેહિનોऽસ્મિન્યથા દેહે (ભગવદ્ગીતા 2.13) — Word-by-Word Meaning
देहिनोऽस्मिन्यथा देहे
Every Sanskrit word explained in English
Word-by-Word Breakdown
देहिनः
dehinaḥ
દેહી (દેહમાં વસનાર જીવાત્મા)નો
अस्मिन्
asmin
આ માં
यथा
yathā
જેમ
देहे
dehe
દેહમાં
कौमारम्
kaumāram
બાળપણ
यौवनम्
yauvanam
યુવાની
जरा
jarā
વૃદ્ધાવસ્થા
तथा
tathā
તેમ જ, એ જ રીતે
देहान्तर
dehāntara
બીજું શરીર
प्राप्तिः
prāptiḥ
પ્રાપ્તિ, મેળવવું
धीरः
dhīraḥ
ધીર, જ્ઞાની, સ્થિરબુદ્ધિ પુરુષ
तत्र
tatra
આમાં, આ વિષયમાં
न मुह्यति
na muhyati
મોહ પામતો નથી, શોક કરતો નથી
Complete Translation
જેમ આ દેહમાં દેહી (જીવાત્મા)ને બાળપણ, યુવાની અને વૃદ્ધાવસ્થા આવે છે, તેમ જ (મૃત્યુ પછી) તેને બીજા શરીરની પ્રાપ્તિ થાય છે; ધીર પુરુષ આમાં મોહ પામતો નથી.
Origin & History
Source: Bhagavad Gita Chapter 2, Verse 13
Author: Spoken by Lord Krishna to Arjuna; recorded by Sage Veda Vyasa in the Mahabharata (Bhishma Parva)
Period: Ancient (part of the Mahabharata, traditionally dated to the Dvapara Yuga)
કુરુક્ષેત્રના યુદ્ધભૂમિ પર અર્જુન પોતાના ગુરુઓ, વડીલો અને સ્વજનો સાથે યુદ્ધ કરી તેમનો વધ કરવાના વિચારથી શોકથી જડ થઈ ગયો. ગીતાનું તત્ત્વજ્ઞાન ખરેખર અહીં બીજા અધ્યાય, સાંખ્ય યોગમાં શરૂ થાય છે, જ્યાં શ્રીકૃષ્ણ આત્માના સાચા સ્વરૂપને પ્રગટ કરી અર્જુનના શોકને દૂર કરે છે. આ શ્લોક એ ઉપદેશના પ્રથમ અને સૌથી પ્રસિદ્ધ કથનોમાંનો એક છે — આત્મા નિત્ય છે અને ફક્ત દેહથી દેહમાં સંક્રમણ કરે છે.
Frequently Asked Questions
દેહિનોऽસ્મિન્યથા દેહેનો અર્થ શું છે?▼
તેનો અર્થ છે — 'જેમ દેહી (આત્મા) આ દેહમાં બાળપણ, યુવાની, વૃદ્ધાવસ્થામાંથી પસાર થાય છે, તેમ મૃત્યુ પછી તેને બીજું શરીર પ્રાપ્ત થાય છે; ધીર પુરુષ આમાં મોહ પામતો નથી.' આ ભગવદ્ગીતા 2.13માં આત્માની નિત્યતા અને પુનર્જન્મ પર શ્રીકૃષ્ણનો મૂળ ઉપદેશ છે.
શ્રીકૃષ્ણ આ શ્લોક અર્જુનને કેમ કહે છે?▼
યુદ્ધમાં પોતાના સ્વજનો મૃત્યુ પામશે એ વિચારથી અર્જુન શોકમાં ડૂબી ગયો. શ્રીકૃષ્ણ સમજાવે છે કે આત્મા ક્યારેય ખરેખર નાશ પામતો નથી — તે ફક્ત જૂના શરીરને છોડીને નવું શરીર ધારણ કરે છે, જેમ માણસ સ્વાભાવિક રીતે બાળપણથી વૃદ્ધાવસ્થામાં જાય છે. તેથી જ્ઞાની પુરુષ મૃત્યુ પર શોક કરતો નથી.
શ્લોકમાં વર્ણવેલ 'ધીર' (સ્થિર પુરુષ) કોણ છે?▼
ધીર એ જ્ઞાની, આત્મસંયમી પુરુષ છે જે નિત્ય આત્મા અને નશ્વર શરીર વચ્ચેના ભેદને સમજે છે. આ જ્ઞાનને કારણે તે મૃત્યુ સામે પણ અવિચળ અને મોહરહિત રહે છે.
શું આ શ્લોક દિવંગત આત્મા માટે જપી શકાય?▼
હા. આ શ્લોક પરંપરાગત રીતે શોકના સમયે અને દિવંગતના સ્મરણમાં, આત્માના અવિનાશી સ્વરૂપના ધ્યાન રૂપે પાઠ કરવામાં આવે છે. તે શોકગ્રસ્તને શાંતિ આપે છે અને આ સત્યની પુષ્ટિ કરે છે કે આત્મા અમર છે.
Ready to start chanting?
See Benefits & How to Chant →