દેવકી સ્તુતિ PDF

श्रीदेवक्युवाच रूपं यत्तत्प्राहुरव्यक्तमाद्यं ब्रह्म ज्योतिर्निर्गुणं निर्विकारम् । सत्तामात्रं निर्विशेषं निरीहं स त्वं साक्षाद्विष्णुरध्यात्मदीपः ॥ २४ ॥

śrī-devaky uvāca rūpaṃ yat tat prāhur avyaktam ādyaṃ brahma jyotir nirguṇaṃ nirvikāram | sattā-mātraṃ nirviśeṣaṃ nirīhaṃ sa tvaṃ sākṣād viṣṇur adhyātma-dīpaḥ || 24 ||

શ્રીદેવકીએ કહ્યું — વેદ જે રૂપને અવ્યક્ત, આદિ, નિર્ગુણ, નિર્વિકાર બ્રહ્મજ્યોતિ કહે છે, જે કેવળ સત્તામાત્ર, નિર્વિશેષ અને નિરીહ છે — એ જ આપ સાક્ષાત્ ભગવાન વિષ્ણુ છો, અધ્યાત્મ-જ્ઞાનના દીપક.

नष्टे लोके द्विपरार्धावसाने महाभूतेष्वादिभूतं गतेषु । व्यक्तेऽव्यक्तं कालवेगेन याते भवानेकः शिष्यतेऽशेषसंज्ञः ॥ २५ ॥

naṣṭe loke dvi-parārdhāvasāne mahā-bhūteṣv ādi-bhūtaṃ gateṣu | vyakte 'vyaktaṃ kāla-vegena yāte bhavān ekaḥ śiṣyate 'śeṣa-saṃjñaḥ || 25 ||

બ્રહ્માના બે પરાર્ધ (આયુ) ના અંતે જ્યારે લોક નષ્ટ થઈ જાય છે, મહાભૂત આદિ પ્રકૃતિમાં લીન થઈ જાય છે, અને વ્યક્ત જગત કાળવેગથી અવ્યક્તમાં ચાલ્યું જાય છે — ત્યારે કેવળ આપ જ અશેષ સંજ્ઞાવાળા (અનંત) શેષ રહી જાઓ છો.

योऽयं कालस्तस्य तेऽव्यक्तबन्धो चेष्टामाहुश्चेष्टते येन विश्वम् । निमेषादिर्वत्सरान्तो महीयां- स्तं त्वेशानं क्षेमधाम प्रपद्ये ॥ २६ ॥

yo 'yaṃ kālas tasya te 'vyakta-bandho ceṣṭām āhuś ceṣṭate yena viśvam | nimeṣādir vatsarānto mahīyāṃs taṃ tveśānaṃ kṣema-dhāma prapadye || 26 ||

આ જે કાળ છે, જેને વિદ્વાન આપની ચેષ્ટા કહે છે અને જેનાથી સંપૂર્ણ વિશ્વ ચેષ્ટા કરે છે, જે નિમેષથી લઈને વર્ષ-પર્યંત અને એનાથી પણ મહાન છે — હે અવ્યક્તબંધો! એ ઈશાન, ક્ષેમના ધામ આપની હું શરણ ગ્રહણ કરું છું.

मर्त्यो मृत्युव्यालभीतः पलायन् लोकान् सर्वान्निर्भयं नाध्यगच्छत् । त्वत्पादाब्जं प्राप्य यदृच्छयाद्य सुस्थः शेते मृत्युरस्मादपैति ॥ २७ ॥

martyo mṛtyu-vyāla-bhītaḥ palāyan lokān sarvān nirbhayaṃ nādhyagacchat | tvat pādābjaṃ prāpya yadṛcchayādya susthaḥ śete mṛtyur asmād apaiti || 27 ||

મૃત્યુરૂપી સર્પથી ભયભીત થઈને ભાગતો મનુષ્ય સમસ્ત લોકમાં ક્યાંય નિર્ભયતા પામતો નથી; પરંતુ જે દૈવવશ આપના ચરણકમળોને પ્રાપ્ત કરી લે છે, તે સુખપૂર્વક શયન કરે છે અને મૃત્યુ એનાથી દૂર ભાગી જાય છે.

स त्वं घोरादुग्रसेनात्मजान्न- स्त्राहि त्रस्तान् भृत्यवित्रासहासि । रूपं चेदं पौरुषं ध्यानधिष्ण्यं मा प्रत्यक्षं मांसदृशां कृषीष्ठाः ॥ २८ ॥

sa tvaṃ ghorād ugrasenātmajān nas trāhi trastān bhṛtya-vitrāsa-hāsi | rūpaṃ cedaṃ pauruṣaṃ dhyāna-dhiṣṇyaṃ mā pratyakṣaṃ māṃsa-dṛśāṃ kṛṣīṣṭhāḥ || 28 ||

એટલે, હે ભક્તોનો ભય હરનાર! ઉગ્રસેનના પુત્ર (કંસ) થી ભયભીત અમ લોકોની એ ઘોર ભયથી રક્ષા કરો. અને ધ્યાનનું આશ્રય આ આપનું ચતુર્ભુજ દિવ્ય રૂપ માંસમય નેત્રોવાળા સાધારણ લોકો સમક્ષ પ્રત્યક્ષ ન કરો.

जन्म ते मय्यसौ पापो मा विद्यान्मधुसूदन । समुद्विजे भवद्धेतोः कंसादहमधीरधीः ॥ २९ ॥

janma te mayy asau pāpo mā vidyān madhusūdana | samudvije bhavad-dhetoḥ kaṃsād aham adhīra-dhīḥ || 29 ||

હે મધુસૂદન! એ પાપી કંસ આ ન જાણી શકે કે મારાથી આપનો જન્મ થયો છે. આપના પ્રગટ થવાને કારણે હું ધૈર્યહીન થઈને કંસથી અત્યંત ભયભીત થઈ રહી છું.

उपसंहर विश्वात्म- न्नदो रूपमलौकिकम् । शङ्खचक्रगदापद्म- श्रिया जुष्टं चतुर्भुजम् ॥ ३० ॥

upasaṃhara viśvātmann ado rūpam alaukikam | śaṅkha-cakra-gadā-padma- śriyā juṣṭaṃ catur-bhujam || 30 ||

હે વિશ્વાત્મન્! શંખ, ચક્ર, ગદા અને પદ્મની શોભાથી યુક્ત આ અલૌકિક ચતુર્ભુજ રૂપને સમેટી લો.

विश्वं यदेतत्स्वतनौ निशान्ते यथावकाशं पुरुषः परो भवान् । बिभर्ति सोऽयं मम गर्भगोऽभू- दहो नृलोकस्य विडम्बनं हि तत् ॥ ३१ ॥

viśvaṃ yad etat sva-tanau niśānte yathāvakāśaṃ puruṣaḥ paro bhavān | bibharti so 'yaṃ mama garbhago 'bhūd aho nṛ-lokasya viḍambanaṃ hi tat || 31 ||

પ્રલયના સમયે આ સંપૂર્ણ વિશ્વ જે પરમપુરુષ આપના શરીરમાં યથાસ્થાન સમાયેલું રહે છે, એ જ આપ મારા ગર્ભમાં આવી ગયા — અહો! આ તો આપનું મનુષ્યલોકના વ્યવહારનું અનુકરણ માત્ર છે.