દિનયામિન્યૌ સાયં પ્રાતઃ — Word-by-Word Meaning
दिनयामिन्यौ सायं प्रातः
Every Sanskrit word explained in English
Word-by-Word Breakdown
दिनयामिन्यौ
Dina-yaminyau
દિવસ અને રાત
सायं प्रातः
Sayam pratah
સાંજ અને સવાર, સંધ્યા અને પ્રભાત
शिशिरवसन्तौ
Shishira-vasantau
શિશિર અને વસંત (ઋતુઓ)
पुनरायातः
Punar-ayatah
વારંવાર આવે-જાય છે, ફરી ફરી પાછી આવે છે
कालः
Kalah
કાળ, સમય
क्रीडति
Kridati
ક્રીડા કરે છે, રમે છે
गच्छति
Gachchhati
વીતી જાય છે, સરકી જાય છે
आयुः
Ayuh
આયુષ્ય, જીવનકાળ
तदपि
Tadapi
તેમ છતાં, તોપણ
न मुञ्चति
Na munchati
છોડતી નથી, મુક્ત કરતી નથી
आशावायुः
Asha-vayuh
આશા-રૂપી વાયુ, તૃષ્ણાનો વંટોળ
Complete Translation
દિવસ અને રાત, સાંજ અને સવાર, શિશિર અને વસંત ઋતુઓ વારંવાર આવતી-જતી રહે છે; કાળ ક્રીડા કરે છે, આયુષ્ય વીતતું જાય છે — તેમ છતાં આશા-રૂપી વાયુ (તૃષ્ણા) ક્યારેય છોડતી નથી.
Origin & History
Source: Bhaja Govindam (Moha Mudgara), verse on the play of Time
Author: Adi Shankaracharya
Period: 8th century CE (circa 788-820)
આ શ્લોક આદિ શંકરાચાર્યના 'ભજ ગોવિન્દમ્'નો છે, જે કાશીમાં સાંસારિક જીવને જગાડવા માટે રચાયેલું સ્તોત્ર છે. અનિત્યતા પરના પોતાના ઉપદેશોની વચ્ચે, આ શ્લોક કાળને એવા ખેલાડી તરીકે ચિત્રિત કરે છે જે દિવસ, રાત અને ઋતુઓના ચક્રોમાં ક્રીડા કરે છે, અને સાથે જ આપણા આયુષ્યને હરી લે છે. શંકરાચાર્યની દૃષ્ટિ એ છે કે મૃત્યુની આ નિરંતર યાદ છતાં, 'આશા-રૂપી વાયુ' મનુષ્યના હૃદયને ચલાવતી રહે છે — અને કેવળ એ તૃષ્ણાને ત્યજીને જ વિશ્રામ મળી શકે છે.
Frequently Asked Questions
'દિનયામિન્યૌ સાયં પ્રાતઃ' નો અર્થ શું છે?▼
તેનો અર્થ છે 'દિવસ અને રાત, સાંજ અને સવાર' — કાળના અનંત ચક્રો સાથે શિશિર અને વસંત ઋતુઓનું નામકરણ, જે વારંવાર પાછી આવે છે જ્યારે આપણું આયુષ્ય ચૂપચાપ વીતતું જાય છે.
આ શ્લોકમાં 'આશા-વાયુ' શું છે?▼
'આશા-વાયુ' એટલે 'આશા અને તૃષ્ણાનો વાયુ (અથવા વંટોળ).' શંકરાચાર્ય નોંધે છે કે જ્યારે કાળ જીવનને હરી લે છે, ત્યારે પણ આ અશાંત તૃષ્ણા-વાયુ મનુષ્યના હૃદય પરની પોતાની પકડ ઢીલી કરતો નથી — અને તેનાથી મુક્ત થવું એ જ શાંતિનો માર્ગ છે.
આ શ્લોકનો સંદેશ શું છે?▼
તે જીવનની અનિત્યતા અને તૃષ્ણાની અથાકતા શીખવે છે. કાળ રમ્યા કરે છે અને આપણાં વર્ષો સરકી જાય છે, તેમ છતાં આપણે આશાઓ અને તૃષ્ણાઓને વળગી રહીએ છીએ. આ શ્લોક આપણને જાગવા, આને ઓળખવા, અને જે શાશ્વત છે તેની તરફ વળવા આગ્રહ કરે છે.
આ શ્લોક ક્યાંથી લેવાયો છે?▼
આ આદિ શંકરાચાર્ય રચિત 'ભજ ગોવિન્દમ્' (મોહ મુદ્ગર)માંથી છે, જે 8મી સદીમાં રચાયો — કાળ અને તૃષ્ણા પરના આ સ્તોત્રના સૌથી કાવ્યમય ચિંતનોમાંનું એક.
Ready to start chanting?
See Benefits & How to Chant →