Mantra.Tips

દુર્ગા સૂક્તમ્ Meaning — Line by Line

दुर्गा सूक्तम्

Every verse and every word explained in English & Hindi

Meaning — Line by Line

Every verse of દુર્ગા સૂક્તમ્ with its English meaning. Tap any word to hear it, or ▶ to recite the verse.

Jump to a verse ▾
  1. Verse 1. Om jatavedase sunavama somamaratiyato nidahati vedah
  2. Verse 2. Tamagnivarnam tapasa jvalantim vairochanim karmaphaleshu jushtam
  3. Verse 3. Agne tvam paraya navyo asman svastibhirati durgani vishva
  4. Verse 4. Vishvani no durgaha jatavedah sindhum na nava duritatiparshi
  5. Verse 5. Pritanajitam sahamanamugramagnim huvema paramatsadhasthat
  6. Verse 6. Pratnoshi kamidyo adhvareshu sanachcha hota navyashcha satsi
  7. Verse 7. Gobhirjushtamayujo nishiktam tavendra vishnoranusamcharema
Verse 1#

Om jatavedase sunavama somamaratiyato nidahati vedah

जातवेदसे सुनवाम सोममरातीयतो निदहाति वेदः नः पर्षदति दुर्गाणि विश्वा नावेव सिन्धुं दुरितात्यग्निः

Om jatavedase sunavama somamaratiyato nidahati vedah Sa nah parshadati durgani vishva naveva sindhum duritatyagnih

Meaningઆપણે જાતવેદસ્ (અગ્નિ, સર્વ પ્રાણીઓના જ્ઞાતા) માટે સોમનું અભિષવણ કરીએ; તે આપણા વિરોધીઓના ધનને બાળી નાખે. તે અગ્નિ, જેમ નૌકા નદી પાર કરાવે છે તેમ, સર્વ સંકટોમાંથી આપણને સુરક્ષિત પાર ઉતારે — દરેક મુશ્કેલીની પાર.

Verse 2#

Tamagnivarnam tapasa jvalantim vairochanim karmaphaleshu jushtam

तामग्निवर्णां तपसा ज्वलन्तीं वैरोचनीं कर्मफलेषु जुष्टाम् दुर्गां देवीं शरणमहं प्रपद्ये सुतरसि तरसे नमः

Tamagnivarnam tapasa jvalantim vairochanim karmaphaleshu jushtam Durgam devim sharanamaham prapadye sutarasi tarase namah

Meaningઅગ્નિ સમાન વર્ણ ધરાવતી, તપથી પ્રજ્વલિત, સૂર્યની તેજોમય શક્તિ, કર્મફળ માટે પૂજાતી તે દુર્ગાદેવીને — શરણ માટે હું મારી જાતને સમર્પિત કરું છું. હે અમને સુરક્ષિત પાર ઉતારનારી માતા, પાર ઉતારનારી તમને નમસ્કાર.

Verse 3#

Agne tvam paraya navyo asman svastibhirati durgani vishva

अग्ने त्वं पारया नव्यो अस्मान् स्वस्तिभिरति दुर्गाणि विश्वा पूश्च पृथ्वी बहुला उर्वी भवा तोकाय तनयाय शंयोः

Agne tvam paraya navyo asman svastibhirati durgani vishva Pushcha prithvi bahula na urvi bhava tokaya tanayaya shamyoh

Meaningહે સ્તુત્ય અગ્નિ, શુભ માર્ગો દ્વારા સર્વ સંકટોમાંથી અમને પાર ઉતારો; આ વિશાળ પૃથ્વી અને વિસ્તૃત આકાશ અમારા માટે પૂરતાં થાઓ — અમારી સંતતિ અને વંશજોને કલ્યાણ આપો.

Verse 4#

Vishvani no durgaha jatavedah sindhum na nava duritatiparshi

विश्वानि नो दुर्गहा जातवेदः सिन्धुं नावा दुरितातिपर्षि अग्ने अत्रिवन्मनसा गृणानोऽस्माकं बोध्यविता तनूनाम्

Vishvani no durgaha jatavedah sindhum na nava duritatiparshi Agne atrivanmanasa grinanosmakam bodhyavita tanunam

Meaningહે જાતવેદસ્, સર્વ સંકટોના નાશક, જેમ નૌકા નદી પાર કરાવે છે તેમ દરેક મુશ્કેલીની પાર અમને ઉતારો. હે અગ્નિ, અમારા મનથી અત્રિ ઋષિ સમાન સ્તુત્ય, અમારા આત્માના રક્ષક બનો.

Verse 5#

Pritanajitam sahamanamugramagnim huvema paramatsadhasthat

पृतनाजितं सहमानमुग्रमग्निं हुवेम परमात्सधस्थात् नः पर्षदति दुर्गाणि विश्वा क्षामद्देवो अति दुरितात्यग्निः

Pritanajitam sahamanamugramagnim huvema paramatsadhasthat Sa nah parshadati durgani vishva kshamaddevo ati duritatyagnih

Meaningસેનાઓને જીતનાર અને શત્રુને પરાસ્ત કરનાર તે ઉગ્ર અગ્નિને પરમ ધામથી અમે આવાહન કરીએ છીએ. તે પ્રચંડ દેવ સર્વ સંકટોમાંથી અમને સુરક્ષિત પાર ઉતારે — દરેક મુશ્કેલીની પાર.

Verse 6#

Pratnoshi kamidyo adhvareshu sanachcha hota navyashcha satsi

प्रत्नोषि कमीड्यो अध्वरेषु सनाच्च होता नव्यश्च सत्सि स्वां चाग्ने तनुवं पिप्रयस्वास्मभ्यं सौभगमायजस्व

Pratnoshi kamidyo adhvareshu sanachcha hota navyashcha satsi Svam chagne tanuvam piprayasvasmabhyam cha saubhagamayajasva

Meaningહે આરાધ્ય અગ્નિ, તમે યજ્ઞ-કર્મોને પ્રજ્વલિત કરો છો; હોતા રૂપે તમે વિદ્યમાન છો — પ્રાચીન પણ અને નિત્ય નૂતન પણ. તમારા સ્વરૂપને પ્રસન્ન કરો, અને અમારા માટે શુભ સૌભાગ્ય મેળવી આપો.

Verse 7#

Gobhirjushtamayujo nishiktam tavendra vishnoranusamcharema

गोभिर्जुष्टमयुजो निषिक्तं तवेन्द्र विष्णोरनुसंचरेम नाकस्य पृष्ठमभि संवसानो वैष्णवीं लोक इह मादयन्ताम्

Gobhirjushtamayujo nishiktam tavendra vishnoranusamcharema Nakasya prishthamabhi samvasano vaishnavim loka iha madayantam

Meaningપ્રકાશની કિરણોથી યુક્ત, અનુપમ, સર્વવ્યાપી તે વિષ્ણુના પરમ પદનું આપણે સદા અનુસરણ કરીએ. દ્યુલોકના શિખર પર સ્થિત દેવગણ અહીં વિષ્ણુના ધામમાં આનંદિત થાઓ.

Word-by-Word Breakdown

जातवेदसे
Jatavedase
અગ્નિ (વહ્નિ), સર્વજ્ઞને
सोम
Soma
પવિત્ર હવિષ્ય / અમૃત
दुर्गाणि
Durgani
સંકટ, વિપત્તિઓ, અડચણો
नावा
Nava
નૌકા સમાન
सिन्धुं
Sindhum
સમુદ્ર
अग्निवर्णां
Agnivarnam
અગ્નિ સમાન વર્ણ ધરાવતી
तपसा ज्वलन्तीं
Tapasa Jvalanteem
તપથી પ્રજ્વલિત
वैरोचनीं
Vairochaneem
તેજોમય, પ્રકાશમાન
कर्मफलेषु
Karmaphaleshu
કર્મનાં ફળોમાં
दुर्गां
Durgam
દુર્ગા — જે દુરારાધ્ય / દુર્જય છે
शरणम्
Sharanam
શરણ, આશ્રય
प्रपद्ये
Prapadye
હું શરણ લઉં છું / સમર્પિત થાઉં છું
स्वस्तिभिः
Svastibhih
કલ્યાણના આશીર્વાદ સહિત
दुर्गहा
Durgaha
સંકટોની નાશિની

Origin & History

Source: Rigveda & Taittiriya Aranyaka (Yajurveda)

Author: Vedic Rishis

Period: 1500-1000 BCE

દુર્ગા સૂક્તમ્ માનવ સભ્યતામાં દિવ્ય સ્ત્રી-શક્તિના સૌથી પ્રાચીન સ્તોત્રોમાંનું એક છે. એ ઋગ્વેદ અને તૈત્તિરીય આરણ્યક બંનેમાં મળે છે. આ સ્તોત્ર અગ્નિ — મનુષ્યો અને દેવો વચ્ચેના વૈદિક માધ્યમ — દ્વારા દુર્ગાનું આવાહન કરે છે. આપણને અસંભવ આપત્તિઓથી પાર લઈ જતી 'દુર્ગા' ની એ સંકલ્પના આ જ સૂક્તમાંથી ઉદ્ભવે છે — જે એને સમસ્ત દુર્ગા-ઉપાસનાનો મૂળ ગ્રંથ બનાવે છે.

Frequently Asked Questions

દુર્ગા સૂક્તમ્ શું છે?
આ ઋગ્વેદ અને તૈત્તિરીય આરણ્યકમાંથી લેવાયેલ એક વૈદિક સ્તોત્ર છે, જે અગ્નિ દ્વારા દેવી દુર્ગાનું આવાહન કરે છે. એ વૈદિક સાહિત્યમાં દુર્ગાના સૌથી પ્રાચીન ઉલ્લેખોમાંનો એક છે અને એમના નામનું મૂળ સ્રોત છે.
દુર્ગા અગ્નિ સાથે કેમ જોડાયેલા છે?
આ વૈદિક સ્તોત્રમાં દુર્ગાને 'અગ્નિવર્ણાં' (અગ્નિના રંગની) અને 'તપસા જ્વલન્તીં' (તપથી પ્રજ્વલિત) કહેવાયા છે. અગ્નિ એ પરિવર્તનકારી શક્તિનું પ્રતીક છે જે અજ્ઞાન, બુરાઈ અને દુઃખને ભસ્મ કરે છે — આ જ દુર્ગાનું સ્વરૂપ છે.
દુર્ગાનો અર્થ શું છે?
'દુર્ગા' શબ્દ આ જ સૂક્તના 'દુર્ગાણિ' માંથી આવ્યો છે, જેનો અર્થ છે 'મુશ્કેલીઓ/આપત્તિઓ જે પાર કરવી કઠિન છે'. દુર્ગા એ દેવી છે જે આપણને આ દુર્લંઘ્ય આપત્તિઓથી પાર (તાર) લઈ જાય છે — પ્રચંડ સાગર પાર કરાવતી નૌકા જેવી.

Ready to start chanting?

See Benefits & How to Chant →