એષ બ્રહ્મા ચ વિષ્ણુશ્ચ — Word-by-Word Meaning
एष ब्रह्मा च विष्णुश्च
Every Sanskrit word explained in English
Word-by-Word Breakdown
एष
Esha
આ (આ જ સૂર્ય)
ब्रह्मा
Brahma
બ્રહ્મા (સૃષ્ટિકર્તા)
च विष्णुः च
cha Vishnuh cha
અને વિષ્ણુ (પાલનકર્તા)
शिवः
Shivah
શિવ (કલ્યાણકારી, સંહારકર્તા)
स्कन्दः
Skandah
સ્કંદ (કાર્તિકેય, યુદ્ધ-દેવ)
प्रजापतिः
Prajapatih
પ્રજાપતિ, પ્રાણીઓના સ્વામી
महेन्द्रः
Mahendrah
મહેન્દ્ર, દેવોના રાજા
धनदः
Dhanadah
ધનદ કુબેર, ધનના દાતા
कालः
Kalah
કાલ, સ્વયં સમય
यमः
Yamah
યમ, મૃત્યુ અને ધર્મના સ્વામી
सोमः
Somah
સોમ, ચંદ્રમા
हि अपां पतिः
hi apam patih
અને નિશ્ચય જ વરુણ, જળના સ્વામી
Complete Translation
આ સૂર્ય જ બ્રહ્મા, વિષ્ણુ અને શિવ છે; આ જ સ્કંદ અને પ્રજાપતિ છે; આ જ મહેન્દ્ર, કુબેર (ધનદ), કાલ, યમ, સોમ (ચંદ્ર) અને વરુણ (જળના સ્વામી) છે.
Origin & History
Source: Aditya Hridayam, verse 8 (Valmiki Ramayana, Yuddha Kanda)
Author: Sage Valmiki (recorded); taught by Sage Agastya
Period: Ancient (Treta Yuga traditionally)
લંકાના રણક્ષેત્રમાં, જ્યારે રામ અજેય જણાતા રાવણ સમક્ષ થાકેલા ઊભા હતા, ત્યારે મહર્ષિ અગસ્ત્ય જોઈ રહેલા દેવોમાંથી ઊતર્યા અને આદિત્ય હૃદયમ્ — સૂર્યનું હૃદય — પ્રગટ કર્યું. આ આઠમા શ્લોકમાં ઋષિ ઘોષણા કરે છે કે સૂર્ય જ બ્રહ્મા, વિષ્ણુ, શિવ અને સમસ્ત દેવોનું સ્વરૂપ છે, જેથી સૂર્યની ઉપાસનામાં રામે તે સૌની ઉપાસના કરી. આ સ્તોત્રથી બળવાન બનીને રામે રાવણનો વધ કર્યો.
Frequently Asked Questions
'એષ બ્રહ્મા ચ વિષ્ણુશ્ચ' નો અર્થ શું છે?▼
તેનો અર્થ છે 'આ (સૂર્ય) બ્રહ્મા અને વિષ્ણુ છે' અને આગળ તે શિવ, સ્કંદ, પ્રજાપતિ, ઇન્દ્ર, કુબેર, કાલ, યમ, સોમ અને વરુણને નામ આપે છે. આ શ્લોક ઘોષણા કરે છે કે સૂર્ય સમસ્ત મહાન દેવોનું સ્વરૂપ છે.
આ શ્લોક કયા સ્તોત્રમાંથી છે?▼
તે વાલ્મીકિ રામાયણના યુદ્ધકાંડમાં આવેલ આદિત્ય હૃદયમ્ (આદિત્ય હૃદય સ્તોત્ર)નો આઠમો શ્લોક છે, જે મહર્ષિ અગસ્ત્યે રાવણ સાથેના અંતિમ યુદ્ધ પહેલાં શ્રીરામને શીખવ્યો.
આ શ્લોક આટલો મહત્ત્વનો કેમ છે?▼
આ જ એ માન્યતાનો શાસ્ત્રીય આધાર છે કે સૂર્યની ઉપાસના સમસ્ત દેવોની ઉપાસના છે. અહીં સૂર્યને બ્રહ્મા, વિષ્ણુ, શિવ આદિ સાથે એક માનવામાં આવ્યો છે, તેથી આદિત્ય હૃદયમ્ નો પાઠ એક સાથે પ્રત્યેક દેવનું સન્માન મનાય છે.
તેનો પાઠ ક્યારે કરવો જોઈએ?▼
સૂર્યોદય સમયે સૂર્ય તરફ મુખ કરીને, ખાસ કરીને રવિવાર, રથસપ્તમી અને મકર સંક્રાંતિ પર, તથા કોઈ પણ મહત્ત્વના કાર્ય પહેલાં — બરાબર જેમ અગસ્ત્યે વિજયની પૂર્વસંધ્યાએ રામને શીખવ્યું હતું.
Ready to start chanting?
See Benefits & How to Chant →