ગણેશ ભુજંગમ્ Meaning — Line by Line
गणेशभुजङ्गम्
Every verse and every word explained in English & Hindi
Meaning — Line by Line
Every verse of ગણેશ ભુજંગમ્ with its English meaning. Tap any word to hear it, or ▶ to recite the verse.
Jump to a verse ▾
- Verse 1. raṇat-kṣudra-ghaṇṭā-ninādābhirāmaṁ
- Verse 2. dhvani-dhvaṁsa-vīṇā-layollāsi-vaktraṁ
- Verse 3. prakāśaj-japā-rakta-ratna-prasūna-
- Verse 4. vichitra-sphurad-ratna-mālā-kirīṭaṁ
- Verse 5. udañchad-bhujā-vallarī-dṛśya-mūla-
- Verse 6. sphuran-niṣṭhurālola-piṅgākṣi-tāraṁ
- Verse 7. yam-ekākṣaraṁ nirmalaṁ nirvikalpaṁ
- Verse 8. chidānanda-sāndrāya śāntāya tubhyaṁ
- Verse 9. imaṁ sustavaṁ prātar-utthāya bhaktyā
raṇat-kṣudra-ghaṇṭā-ninādābhirāmaṁ
रणत्क्षुद्रघण्टानिनादाभिरामं चलत्ताण्डवोद्दण्डवत्पद्मतालम्। लसत्तुन्दिलाङ्गोपरिव्यालहारं गणाधीशमीशानसूनुं तमीडे॥१॥
raṇat-kṣudra-ghaṇṭā-ninādābhirāmaṁ chalat-tāṇḍavoddaṇḍavat-padma-tālam। lasat-tundilāṅgopari-vyāla-hāraṁ gaṇādhīśam-īśāna-sūnuṁ tam-īḍe॥1॥
Meaningહું ગણાધીશ, ઈશાનપુત્ર (શિવના પુત્ર) ની સ્તુતિ કરું છું — જે પોતાની નાની ઘંટડીઓના મધુર રણકારથી મનોહર છે, ઉદ્દંડ તાંડવ નૃત્યમાં ઊંચા કમળ સમાન ચરણોથી તાલ આપે છે, અને જેમના ચમકતા સ્થૂળ ઉદર પર સર્પનો હાર શોભે છે.
dhvani-dhvaṁsa-vīṇā-layollāsi-vaktraṁ
ध्वनिध्वंसवीणालयोल्लासिवक्त्रं स्फुरच्छुण्डदण्डोल्लसद्बीजपूरम्। गलद्दर्पसौगन्ध्यलोलालिमालं गणाधीशमीशानसूनुं तमीडे॥२॥
dhvani-dhvaṁsa-vīṇā-layollāsi-vaktraṁ sphurach-chuṇḍa-daṇḍollasad-bīja-pūram। galad-darpa-saugandhya-lolāli-mālaṁ gaṇādhīśam-īśāna-sūnuṁ tam-īḍe॥2॥
Meaningહું તે ગણાધીશની સ્તુતિ કરું છું જેમનું મુખ વીણાવાદનથી પ્રફુલ્લિત છે, જેમની ચંચળ સૂંઢ હર્ષથી બીજપૂર (દાડમ) ધારણ કરે છે, અને જેમના મદની સુગંધ પર ભમરાઓની પંક્તિ ઘૂમે છે.
prakāśaj-japā-rakta-ratna-prasūna-
प्रकाशज्जपारक्तरत्नप्रसून- प्रवालप्रभातारुणज्योतिरेकम्। प्रलम्बोदरं वक्रतुण्डैकदन्तं गणाधीशमीशानसूनुं तमीडे॥३॥
prakāśaj-japā-rakta-ratna-prasūna- pravāla-prabhā-tāruṇa-jyotir-ekam। pralambodaraṁ vakra-tuṇḍaika-dantaṁ gaṇādhīśam-īśāna-sūnuṁ tam-īḍe॥3॥
Meaningહું તે શિવપુત્રની સ્તુતિ કરું છું, જેમની એકમાત્ર કાંતિ પરવાળા, રક્ત જપાપુષ્પ અને ઉદયકાલીન અરુણ રત્ન સમાન દીપ્ત છે — જે પ્રલંબ ઉદર વાળા, વક્રતુંડ અને એકદંત છે.
vichitra-sphurad-ratna-mālā-kirīṭaṁ
विचित्रस्फुरद्रत्नमालाकिरीटं किरीटोल्लसच्चन्द्ररेखाविभूषम्। विभूषैकभूषं भवध्वंसहेतुं गणाधीशमीशानसूनुं तमीडे॥४॥
vichitra-sphurad-ratna-mālā-kirīṭaṁ kirīṭollasach-chandra-rekhā-vibhūṣam। vibhūṣaika-bhūṣaṁ bhava-dhvaṁsa-hetuṁ gaṇādhīśam-īśāna-sūnuṁ tam-īḍe॥4॥
Meaningહું તે ગણાધીશની સ્તુતિ કરું છું, જે વિચિત્ર રત્નમાળાઓથી જડેલ મુકુટ ધારણ કરે છે, જેના પર ચંદ્રરેખા શોભે છે — જે સમસ્ત આભૂષણોના પણ આભૂષણ છે અને સંસાર-બંધનના વિનાશનું કારણ છે.
udañchad-bhujā-vallarī-dṛśya-mūla-
उदञ्चद्भुजावल्लरीदृश्यमूल- श्चलद्भ्रूलताविभ्रमभ्राजदक्षम्। मरुत्सुन्दरीचामरैः सेव्यमानं गणाधीशमीशानसूनुं तमीडे॥५॥
udañchad-bhujā-vallarī-dṛśya-mūla- ś-chalad-bhrū-latā-vibhrama-bhrājad-akṣam। marut-sundarī-chāmaraiḥ sevyamānaṁ gaṇādhīśam-īśāna-sūnuṁ tam-īḍe॥5॥
Meaningહું તે ગણાધીશની સ્તુતિ કરું છું, જેમની ઊંચી ઊઠેલી ભુજાઓ લતા સમાન તેમના સ્વરૂપને પ્રગટ કરે છે, જેમની ચંચળ ભ્રૂકુટિ મુખની શોભા વધારે છે, અને જેમની સેવા દેવાંગનાઓ ચામરોથી કરે છે.
sphuran-niṣṭhurālola-piṅgākṣi-tāraṁ
स्फुरन्निष्ठुरालोलपिङ्गाक्षितारं कृपाकोमलोदारलीलावतारम्। कलाबिन्दुगं गीयते योगिवर्यै- र्गणाधीशमीशानसूनुं तमीडे॥६॥
sphuran-niṣṭhurālola-piṅgākṣi-tāraṁ kṛpā-komalodāra-līlāvatāram। kalā-bindu-gaṁ gīyate yogi-varyair- gaṇādhīśam-īśāna-sūnuṁ tam-īḍe॥6॥
Meaningહું તે ગણાધીશની સ્તુતિ કરું છું, જેમના સ્થિર નેત્ર પિંગળ વર્ણના ચંચળ છે, જેમનો અવતાર જ કોમળ અને ઉદાર કરુણાની લીલા છે, અને જેમને શ્રેષ્ઠ યોગી કળા-બિંદુમાં સ્થિત જાણીને ગાય છે.
yam-ekākṣaraṁ nirmalaṁ nirvikalpaṁ
यमेकाक्षरं निर्मलं निर्विकल्पं गुणातीतमानन्दमाकारशून्यम्। परं परतरं ब्रह्म वेदान्तवेद्यं वदन्ति प्रगल्भं पुराणं तमीडे॥७॥
yam-ekākṣaraṁ nirmalaṁ nirvikalpaṁ guṇātītam-ānandam-ākāra-śūnyam। paraṁ parataraṁ brahma vedānta-vedyaṁ vadanti pragalbhaṁ purāṇaṁ tam-īḍe॥7॥
Meaningહું તેમની સ્તુતિ કરું છું જેમને મનીષી એકાક્ષર, નિર્મળ, નિર્વિકલ્પ, ગુણાતીત, આનંદસ્વરૂપ, આકારરહિત તથા વેદાંતથી જ્ઞેય પરાત્પર બ્રહ્મ કહે છે.
chidānanda-sāndrāya śāntāya tubhyaṁ
चिदानन्दसान्द्राय शान्ताय तुभ्यं नमो विश्वकर्त्रे च हर्त्रे च तुभ्यम्। नमोऽनन्तलीलाय कैवल्यभासे नमो विश्वबीज प्रसीदेशसूनो॥८॥
chidānanda-sāndrāya śāntāya tubhyaṁ namo viśva-kartre cha hartre cha tubhyam। namo'nanta-līlāya kaivalya-bhāse namo viśva-bīja prasīdeśa-sūno॥8॥
Meaningહે ચિદાનંદઘન, શાંતસ્વરૂપ, આપને નમસ્કાર છે; હે વિશ્વના કર્તા અને હર્તા, આપને નમસ્કાર છે; અનંત લીલા વાળા, કૈવલ્યના પ્રકાશસ્વરૂપ, આપને નમસ્કાર છે; હે વિશ્વબીજ, હે ઈશાનપુત્ર, પ્રસન્ન થાઓ.
imaṁ sustavaṁ prātar-utthāya bhaktyā
इमं सुस्तवं प्रातरुत्थाय भक्त्या पठेद्यस्तु मर्त्यो लभेत्सर्वकामान्। गणेशप्रसादेन सिध्यन्ति वाचो गणेशे विभौ दुर्लभं किं प्रसन्ने॥९॥
imaṁ sustavaṁ prātar-utthāya bhaktyā paṭhed-yas-tu martyo labhet-sarva-kāmān। gaṇeśa-prasādena sidhyanti vācho gaṇeśe vibhau durlabhaṁ kiṁ prasanne॥9॥
Meaningજે મનુષ્ય પ્રાતઃ ઊઠીને ભક્તિપૂર્વક આ સુંદર સ્તોત્રનો પાઠ કરે છે, તે સમસ્ત કામનાઓને પ્રાપ્ત કરે છે. ગણેશની કૃપાથી તેની વાણી સિદ્ધ થઈ જાય છે — વિભુ ગણેશ પ્રસન્ન થાય ત્યારે ભલા શું દુર્લભ રહે છે?
Word-by-Word Breakdown
Origin & History
Source: Stotra attributed to the works of Adi Shankaracharya (Shankaracharya Stotra collection)
Author: Adi Shankaracharya
Period: Traditionally 8th century CE
ગણેશ ભુજંગમ્ આદિ શંકરાચાર્યની પ્રસિદ્ધ 'ભુજંગ' સ્તોત્ર-શ્રૃંખલાનો ભાગ છે, જેમાં તેમણે ભક્તિને લહેરાતા, ગીતમય છંદમાં ઢાળી. જ્યાં દાર્શનિક આચાર્ય અન્યત્ર નિરાકાર બ્રહ્મનું વિવેચન કરે છે, ત્યાં અહીં તેઓ પ્રથમ ઈશ્વરના સૌથી મૂર્ત અને આનંદમય રૂપમાં રમે છે — ગજમુખ ગણેશ તાંડવ નૃત્ય કરતા, ઘંટડીઓ વાગતી, સૂંઢ ઘૂમતી. શ્લોક-દર-શ્લોક તેઓ આ મોહક રૂપથી ઉપર ઊઠીને એ બોધ સુધી પહોંચે છે કે એ જ ગણેશ અવિનાશી ૐ છે, ગુણાતીત પરબ્રહ્મ છે — આમ એક જ લઘુ સ્તોત્રમાં ભક્તિ અને જ્ઞાનને એક કરી દે છે.
Frequently Asked Questions
ગણેશ ભુજંગમ્ માં 'ભુજંગમ્' નો શો અર્થ છે?▼
ગણેશ ભુજંગમ્ ની રચના કોણે કરી?▼
આ સ્તોત્ર ગણેશના કયા સ્વરૂપનું વર્ણન કરે છે?▼
અંતિમ શ્લોકમાં કયો વિશેષ લાભ બતાવ્યો છે?▼
Ready to start chanting?
See Benefits & How to Chant →