ગૌરીદશકમ્ Meaning — Line by Line
गौरीदशकम्
Every verse and every word explained in English & Hindi
Meaning — Line by Line
Every verse of ગૌરીદશકમ્ with its English meaning. Tap any word to hear it, or ▶ to recite the verse.
Jump to a verse ▾
- Verse 1. līlārabdhasthāpitaluptākhilalokāṃ
- Verse 2. pratyāhāradhyānasamādhisthitibhājāṃ
- Verse 3. candrāpīḍānanditamandasmitavaktrāṃ
- Verse 4. ādikṣāntāmakṣaramūrtyā vilasantīṃ
- Verse 5. mūlādhārādutthitarūpāṃ śaśināḍī-
- Verse 6. nityaḥ śuddho niṣkala eko jagadīśaḥ
- Verse 7. yasyāḥ kukṣau līnamakhaṇḍaṃ jagadaṇḍaṃ
- Verse 8. yasyāmotaṃ protamaśeṣaṃ maṇimālā-
- Verse 9. nānākāraiḥ śaktikadambairbhuvanāni
- Verse 10. āśāpāśakleśavināśaṃ vidadhānāṃ
- Verse 11. prātaḥkāle bhāvaviśuddhaḥ praṇidhānāt
līlārabdhasthāpitaluptākhilalokāṃ
लीलारब्धस्थापितलुप्ताखिललोकां लोकातीतैर्योगिभिरन्तश्चिरमृग्याम् । बालादित्यश्रेणिसमानद्युतिपुञ्जां गौरीमम्बामम्बुरुहाक्षीमहमीडे ॥ १॥
līlārabdhasthāpitaluptākhilalokāṃ lokātītairyogibhirantaściramṛgyām | bālādityaśreṇisamānadyutipuñjāṃ gaurīmambāmamburuhākṣīmahamīḍe || 1||
Meaning1. હું તે કમલનયના માતા ગૌરીની સ્તુતિ કરું છું, જે લીલામાત્રથી સમસ્ત લોકોની સૃષ્ટિ, સ્થિતિ અને સંહાર કરે છે, જેમને લોકાતીત યોગીઓ પોતાના અંતઃકરણમાં ચિરકાળ શોધે છે, અને જે ઉદિત સૂર્યોની પંક્તિ સમાન દ્યુતિપુંજ છે.
pratyāhāradhyānasamādhisthitibhājāṃ
प्रत्याहारध्यानसमाधिस्थितिभाजां नित्यं चित्ते निर्वृतिकाष्ठां कलयन्तीम् । सत्यज्ञानानन्दमयीं तां तनुरूपां गौरीमम्बामम्बुरुहाक्षीमहमीडे ॥ २॥
pratyāhāradhyānasamādhisthitibhājāṃ nityaṃ citte nirvṛtikāṣṭhāṃ kalayantīm | satyajñānānandamayīṃ tāṃ tanurūpāṃ gaurīmambāmamburuhākṣīmahamīḍe || 2||
Meaning2. હું તે કમલનયના માતા ગૌરીની સ્તુતિ કરું છું, જે પ્રત્યાહાર-ધ્યાન-સમાધિમાં સ્થિત સાધકોના ચિત્તમાં નિત્ય પરમ નિર્વૃતિ (આનંદ)ની કાષ્ઠા છે — જે સત્-ચિત્-આનંદમયી હોવા છતાં સુંદર રૂપ ધારણ કરે છે.
candrāpīḍānanditamandasmitavaktrāṃ
चन्द्रापीडानन्दितमन्दस्मितवक्त्रां चन्द्रापीडालङ्कृतनीलालकभाराम् । इन्द्रोपेन्द्राद्यर्चितपादाम्बुरुहां तां गौरीमम्बामम्बुरुहाक्षीमहमीडे ॥ ३॥
candrāpīḍānanditamandasmitavaktrāṃ candrāpīḍālaṅkṛtanīlālakabhārām | indropendrādyarcitapādāmburuhāṃ tāṃ gaurīmambāmamburuhākṣīmahamīḍe || 3||
Meaning3. હું તે કમલનયના માતા ગૌરીની સ્તુતિ કરું છું, જેમનું મુખ મંદ સ્મિતથી પ્રફુલ્લ અને ચંદ્રથી અલંકૃત છે, જેમના નીલ કેશપાશને ચંદ્રકલા સુશોભિત કરે છે, અને જેમના ચરણકમળ ઇન્દ્ર-ઉપેન્દ્ર આદિ દેવો દ્વારા પૂજિત છે.
ādikṣāntāmakṣaramūrtyā vilasantīṃ
आदिक्षान्तामक्षरमूर्त्या विलसन्तीं भूते भूते भूतकदम्बप्रसवित्रीम् । शब्दब्रह्मानन्दमयीं तां तटिदाभां गौरीमम्बामम्बुरुहाक्षीमहमीडे ॥ ४॥
ādikṣāntāmakṣaramūrtyā vilasantīṃ bhūte bhūte bhūtakadambaprasavitrīm | śabdabrahmānandamayīṃ tāṃ taṭidābhāṃ gaurīmambāmamburuhākṣīmahamīḍe || 4||
Meaning4. હું તે કમલનયના માતા ગૌરીની સ્તુતિ કરું છું, જે 'અ'થી 'ક્ષ' સુધી સમસ્ત અક્ષરોના સ્વરૂપમાં વિલસિત છે, જે પ્રત્યેક ભૂતમાં ભૂતસમૂહની પ્રસવિતા છે, જે શબ્દબ્રહ્મ-આનંદમયી અને વિદ્યુત્ સમાન પ્રભાવાળી છે.
mūlādhārādutthitarūpāṃ śaśināḍī-
मूलाधारादुत्थितरूपां शशिनाडी- मध्याकाशे शुद्धमरीचिं प्रकटन्तीम् । हस्ते मुद्रामक्षवलीं पुस्तकमम्बां गौरीमम्बामम्बुरुहाक्षीमहमीडे ॥ ५॥
mūlādhārādutthitarūpāṃ śaśināḍī- madhyākāśe śuddhamarīciṃ prakaṭantīm | haste mudrāmakṣavalīṃ pustakamambāṃ gaurīmambāmamburuhākṣīmahamīḍe || 5||
Meaning5. હું તે કમલનયના માતા ગૌરીની સ્તુતિ કરું છું, જેમનું રૂપ મૂલાધારથી ઊર્ધ્વ ઊઠે છે, જે શશિનાડી (સુષુમ્ના)ના મધ્યાકાશમાં શુદ્ધ કિરણ રૂપે પ્રકટ થાય છે, અને જે હાથોમાં મુદ્રા, અક્ષમાલા અને પુસ્તક ધારણ કરે છે.
nityaḥ śuddho niṣkala eko jagadīśaḥ
नित्यः शुद्धो निष्कल एको जगदीशः साक्षी यस्याः सर्गविधौ संहरणे च । विश्वत्राणक्रीडनलोलां शिवपत्नीं गौरीमम्बामम्बुरुहाक्षीमहमीडे ॥ ६॥
nityaḥ śuddho niṣkala eko jagadīśaḥ sākṣī yasyāḥ sargavidhau saṃharaṇe ca | viśvatrāṇakrīḍanalolāṃ śivapatnīṃ gaurīmambāmamburuhākṣīmahamīḍe || 6||
Meaning6. હું તે કમલનયના માતા ગૌરીની સ્તુતિ કરું છું, જે તે નિત્ય-શુદ્ધ-નિષ્કલ-એક જગદીશ્વર (શિવ)ની પત્ની છે, જે તેમની સૃષ્ટિ-સંહારની લીલામાં કેવળ સાક્ષી છે — અને જે વિશ્વના પરિત્રાણની ક્રીડામાં લીન રહે છે.
yasyāḥ kukṣau līnamakhaṇḍaṃ jagadaṇḍaṃ
यस्याः कुक्षौ लीनमखण्डं जगदण्डं भूयो भूयः प्रादुरभूदुत्थितमेव । पत्या सार्धं तां रजताद्रौ निवसन्तीं गौरीमम्बामम्बुरुहाक्षीमहमीडे ॥ ७॥
yasyāḥ kukṣau līnamakhaṇḍaṃ jagadaṇḍaṃ bhūyo bhūyaḥ prādurabhūdutthitameva | patyā sārdhaṃ tāṃ rajatādrau nivasantīṃ gaurīmambāmamburuhākṣīmahamīḍe || 7||
Meaning7. હું તે કમલનયના માતા ગૌરીની સ્તુતિ કરું છું, જેમના ઉદરમાં અખંડ બ્રહ્માંડ લીન થઈ જાય છે અને વારંવાર તેમાંથી પુનઃ પ્રકટ થાય છે — જે પોતાના પતિ સાથે રજતાદ્રિ (કૈલાસ) પર નિવાસ કરે છે.
yasyāmotaṃ protamaśeṣaṃ maṇimālā-
यस्यामोतं प्रोतमशेषं मणिमाला- सूत्रे यद्वत्क्वापि चरं चाप्यचरं च । तां सर्वज्ञां सर्वगतां सत्यविरूपां गौरीमम्बामम्बुरुहाक्षीमहमीडे ॥ ८॥
yasyāmotaṃ protamaśeṣaṃ maṇimālā- sūtre yadvatkvāpi caraṃ cāpyacaraṃ ca | tāṃ sarvajñāṃ sarvagatāṃ satyavirūpāṃ gaurīmambāmamburuhākṣīmahamīḍe || 8||
Meaning8. હું તે કમલનયના માતા ગૌરીની સ્તુતિ કરું છું, જેમાં સમસ્ત ચર અને અચર ઓતપ્રોત છે, જેમ એક સૂત્રમાં મણિમાલા પરોવેલી હોય — જે સર્વજ્ઞા, સર્વવ્યાપિની અને સત્યસ્વરૂપા છે.
nānākāraiḥ śaktikadambairbhuvanāni
नानाकारैः शक्तिकदम्बैर्भुवनानि व्याप्य स्वैरं क्रीडति यैषा स्वयमेका । कल्याणीं तां कल्पलतामानतिभाजां गौरीमम्बामम्बुरुहाक्षीमहमीडे ॥ ९॥
nānākāraiḥ śaktikadambairbhuvanāni vyāpya svairaṃ krīḍati yaiṣā svayamekā | kalyāṇīṃ tāṃ kalpalatāmānatibhājāṃ gaurīmambāmamburuhākṣīmahamīḍe || 9||
Meaning9. હું તે કમલનયના માતા ગૌરીની સ્તુતિ કરું છું, જે એકલી અને એક હોવા છતાં વિવિધ શક્તિસમૂહો દ્વારા સમસ્ત ભુવનોમાં વ્યાપ્ત થઈ સ્વચ્છંદ ક્રીડા કરે છે — જે કલ્યાણી છે અને નમન કરનારાઓ માટે કલ્પલતા સમાન છે.
āśāpāśakleśavināśaṃ vidadhānāṃ
आशापाशक्लेशविनाशं विदधानां पादाम्भोजध्यानपराणां पुरुषाणाम् । ईशामीशार्धाङ्गहरां तामभिरामां गौरीमम्बामम्बुरुहाक्षीमहमीडे ॥ १०॥
āśāpāśakleśavināśaṃ vidadhānāṃ pādāmbhojadhyānaparāṇāṃ puruṣāṇām | īśāmīśārdhāṅgaharāṃ tāmabhirāmāṃ gaurīmambāmamburuhākṣīmahamīḍe || 10||
Meaning10. હું તે સુંદર કમલનયના માતા ગૌરીની સ્તુતિ કરું છું, જે તેમના ચરણકમળના ધ્યાનમાં રત પુરુષોના આશા-પાશ રૂપી ક્લેશનો નાશ કરે છે — જે ઈશ્વરી છે અને જે શિવના અર્ધાંગને ધારણ કરે છે (અર્ધનારીશ્વર રૂપ).
prātaḥkāle bhāvaviśuddhaḥ praṇidhānāt
प्रातःकाले भावविशुद्धः प्रणिधानात् भक्त्या नित्यं जल्पति गौरीदशकं यः । वाचां सिद्धिं सम्पदमग्र्यां शिवभक्तिं तस्य प्रयच्छत्यचिरान्मातृसमेता ॥ ११॥
prātaḥkāle bhāvaviśuddhaḥ praṇidhānāt bhaktyā nityaṃ jalpati gaurīdaśakaṃ yaḥ | vācāṃ siddhiṃ sampadamagryāṃ śivabhaktiṃ tasya prayacchatyacirānmātṛsametā || 11||
Meaning11. જે શુદ્ધ ભાવથી પ્રાતઃકાળ નિત્ય ભક્તિ અને પ્રણિધાનથી આ ગૌરીદશકનો પાઠ કરે છે, તેને માતા (સ્વામી સહિત) શીઘ્ર જ વાક્-સિદ્ધિ, શ્રેષ્ઠ સંપત્તિ અને શિવભક્તિ પ્રદાન કરે છે.
Word-by-Word Breakdown
Origin & History
Source: Devotional hymn attributed to Adi Shankaracharya (Shakta / Advaita tradition)
Author: Adi Shankaracharya
Period: c. 8th century CE (traditional attribution)
ગૌરીદશકમ્ આદિ શંકરાચાર્યના દેવીના તે દર્શનને પ્રતિબિંબિત કરે છે જેમાં તેઓ બ્રહ્મને જ તેના ગતિશીલ, સર્જનશીલ પક્ષ (શક્તિ) રૂપે જુએ છે. અદ્વૈત નિરપેક્ષની શિક્ષા આપતા હોવા છતાં શંકરે દિવ્ય માતાને અનેક સ્તોત્ર સમર્પિત કર્યા; અહીં તેઓ ગૌરીની સ્તુતિ તે કમલનયના માતા રૂપે કરે છે જે એક સાથે યોગીઓ દ્વારા શોધાતી પરા સચ્ચિદાનંદ છે અને શિવ સાથે કૈલાસ પર નિવાસ કરનારી કરુણામયી દેવી પણ. આ સ્તોત્ર અદ્વૈત તત્ત્વજ્ઞાન, કુંડલિની યોગ અને કોમળ ભક્તિને એક સાથે વણે છે.
Frequently Asked Questions
ગૌરીદશકમ્ની રચના કોણે કરી?▼
'દશકમ્'નો શો અર્થ છે?▼
ગૌરીદશકમ્ની ટેક શી છે?▼
ગૌરીદશકમ્ પોતાના પાઠકર્તાઓને શું વરદાન આપે છે?▼
Ready to start chanting?
See Benefits & How to Chant →