ગોવર્ધનધરં વંદે (ગોવર્ધન પૂજા મંત્ર) — Word-by-Word Meaning
गोवर्धनधरं वन्दे
Every Sanskrit word explained in English
Word-by-Word Breakdown
गोवर्धनधरम्
Govardhana-Dharam
ગોવર્ધન પર્વતને ધારણ કરનાર (ઊંચકનાર)
वन्दे
Vande
હું પ્રણામ કરું છું, હું વંદના કરું છું
गोपालम्
Gopalam
ગાયોના રક્ષક; ગોવાળ સ્વામી (કૃષ્ણ)
गोकुलोत्सवम्
Gokulotsavam
ગોકુલના ઉત્સવ (આનંદ)
गोविन्दम्
Govindam
ગોવિંદ — જે ગાયો અને પૃથ્વીને આનંદ આપે છે
गोकुलानन्दम्
Gokulanandam
ગોકુલના આનંદ
गोपिकाप्राणवल्लभम्
Gopika-Prana-Vallabham
એ પ્રિય જે ગોપીઓના પ્રાણ-સ્વરૂપ છે
गोवर्धनो महामेरुः
Govardhano Maha-Meruh
ગોવર્ધન, (મહા) મેરુ પર્વત સમાન ઊંચકાયો
गोविन्देन धृतः करे
Govindena Dhritah Kare
ગોવિંદ દ્વારા પોતાના કર (હાથ) પર ધારણ કરાયો
गोपानाम्
Gopanam
ગોવાળો (વ્રજવાસીઓ)ના
गोधनानाम्
Go-Dhananam
ગોધન (ગાયો રૂપી સંપત્તિ)ના
रक्षको भव शाश्वतम्
Rakshako Bhava Shashvatam
સદાને માટે રક્ષક બનો (અમ સૌના)
Complete Translation
હું ગોવર્ધન પર્વતને ધારણ કરનારને પ્રણામ કરું છું — એ ગોપાલ જે ગોકુલના ઉત્સવ છે, ગોવિંદ છે, ગોકુલના આનંદ છે, ગોપીઓના પ્રાણોના પરમ પ્રિય છે. હે ગોવર્ધન, જે મહામેરુ સમાન ગોવિંદના કર પર ઊંચકાયા — આપ સદા ગોવાળો અને એમના ગોધન (ગાયો)ના રક્ષક બનો.
Origin & History
Source: Govardhan Puja / Annakut tradition (rooted in the Bhagavata Purana, Canto 10)
Author: Unknown (devotional invocation of the Vaishnava tradition)
Period: Puranic / classical
ગોવર્ધનનું ઊંચકવું કૃષ્ણની વ્રજ-લીલાના સૌથી પ્રસિદ્ધ પ્રસંગોમાંનો એક છે, જે શ્રીમદ્ભાગવતના દશમ સ્કંધમાં વર્ણિત છે. ઇન્દ્રના અભિમાનને ચૂર કરવા અને વ્રજને પોષનાર પર્વત તથા ગાયો પ્રત્યે ભક્તિ સ્થાપવા બાળ કૃષ્ણે ગોવર્ધન પર્વતને એક આંગળી પર ઊંચક્યો અને સાત દિવસની વર્ષામાં સૌ લોકો અને પશુઓને એની નીચે આશ્રય આપ્યો. એની સ્મૃતિમાં દીપાવલીના બીજા દિવસે ગોવર્ધન પૂજા મનાવાય છે, અને ભગવાનને અન્નકૂટ અર્પણ કરતી વખતે આ આવાહન — 'ગોવર્ધનધરં વંદે' — ગવાય છે.
Frequently Asked Questions
ગોવર્ધન પૂજા શું છે?▼
ગોવર્ધન પૂજા (અન્નકૂટ) દીપાવલીના બીજા દિવસે, કાર્તિક શુક્લ પ્રતિપદાએ મનાવાય છે. એ કૃષ્ણ દ્વારા પોતાની ટચલી આંગળી પર ગોવર્ધન પર્વત ઊંચકીને ઇન્દ્રની પ્રચંડ વર્ષાથી વ્રજના લોકો અને પશુઓની રક્ષાનું સ્મરણ છે. ભક્તો પર્વતનું પ્રતીક બનાવે છે અને કૃષ્ણને અન્નકૂટ — વિવિધ ભોજનની વિશાળ સામગ્રી — અર્પણ કરે છે.
'ગોવર્ધનધરં વંદે'નો અર્થ શું છે?▼
એનો અર્થ છે 'હું ગોવર્ધન પર્વતના ધારકને પ્રણામ કરું છું.' આ શ્લોક કૃષ્ણને ગોપાલ, ગોવિંદ, ગોકુલના આનંદ અને ગોપીઓના પ્રિય કહીને વંદના કરે છે, એ રૂપનું સન્માન કરતાં જેમાં એમણે પોતાના ભક્તોની રક્ષા માટે પર્વતને ઊંચક્યો.
કૃષ્ણે ગોવર્ધન કેમ ઊંચક્યો?▼
જ્યારે વ્રજવાસીઓએ કૃષ્ણની સલાહ પર ઇન્દ્રની જગ્યાએ ગોવર્ધન પર્વત અને ગાયોની પૂજા કરી, ત્યારે રુષ્ટ ઇન્દ્રે પ્રલયકારી વર્ષા કરી. કૃષ્ણે પોતાના ડાબા હાથની આંગળી પર ગોવર્ધન ઊંચકીને સાત દિવસ સુધી છત્ર સમાન ધારણ કર્યો, સૌ પ્રાણીઓની રક્ષા કરી — એ શીખવતાં કે ઈશ્વરની શરણ જ સાચી રક્ષા છે.
અન્નકૂટ શું છે?▼
અન્નકૂટનો અર્થ છે 'ભોજનનો પર્વત'. ગોવર્ધન પૂજા પર પકાવેલ વાનગીઓ, અનાજ અને મીઠાઈઓની વિશાળ સામગ્રી કૃષ્ણ સમક્ષ પર્વતના આકારમાં ગોઠવાય છે, જે ગોવર્ધનની સમૃદ્ધિનું પ્રતીક છે, અને આ મંત્ર સાથે એમને અર્પણ કરી પ્રસાદ રૂપે વહેંચાય છે.
Ready to start chanting?
See Benefits & How to Chant →