ગુણૈરુત્તમતાં યાતિ (શ્રેષ્ઠતા ગુણોથી, પદથી નહીં) — Word-by-Word Meaning
गुणैरुत्तमतां याति
Every Sanskrit word explained in English
Word-by-Word Breakdown
गुणैः
guṇaiḥ
ગુણોથી, સદ્ગુણોથી, યોગ્યતાથી
उत्तमताम्
uttamatām
ઉત્તમતા, શ્રેષ્ઠતા, ઊંચી / શ્રેષ્ઠ સ્થિતિ
याति
yāti
પ્રાપ્ત કરે છે, પહોંચે છે
न
na
નહીં
उच्चैः-आसन-संस्थितः
uccair āsana-saṁsthitaḥ
(કેવળ) ઊંચા આસન / ઉચ્ચ પદ પર બેસી જવાથી
प्रासाद-शिखर-स्थः
prāsāda-śikhara-sthaḥ
રાજમહેલની ટોચ પર બેઠેલ / સ્થિત
अपि
api
પણ, જોકે
काकः
kākaḥ
એક કાગડો
किम्
kim
શું...? (પ્રશ્નવાચક)
गरुडायते
garuḍāyate
ગરુડ (દિવ્ય પક્ષીરાજ) સમાન આચરણ કરે / બની જાય છે
Complete Translation
મનુષ્ય પોતાના ગુણોથી શ્રેષ્ઠતા પ્રાપ્ત કરે છે, કેવળ ઊંચા આસન પર બેસી જવાથી નહીં. ભલે એ રાજમહેલની ટોચ પર બેસી જાય, શું કાગડો એનાથી પક્ષીરાજ ગરુડ બની જાય છે? ચાણક્ય શીખવે છે કે પદ અને ઊંચા આસન સાચું મૂલ્ય આપતા નથી — એ તો કેવળ મનુષ્યના ગુણ અને ચારિત્ર્યથી જ પ્રાપ્ત થાય છે.
Origin & History
Source: Chanakya Niti
Author: Chanakya (Vishnugupta / Kautilya)
Period: Ancient India (c. 4th–3rd century BCE)
ચાણક્ય, જેમણે રાજાઓની સેવા કરી પણ પદથી ઉપર યોગ્યતાને મૂલ્યવાન માની, વારંવાર ઉચ્ચ પદના અભિમાનને ચૂર કરતા. આ શ્લોકમાં એ આગ્રહ કરે છે કે શ્રેષ્ઠતા કેવળ ગુણોથી જ પ્રાપ્ત થાય છે, અને એક અવિસ્મરણીય ચિત્રથી ખાલી અભિમાનનો ઉપહાસ કરે છે — મહેલના બુરજ પર બેઠેલ કાગડો જે હજુ પણ કાગડો જ છે, ગરુડ નહીં — એ શીખવતાં કે સાચી ઉન્નતિ ચારિત્ર્યની હોય છે, આસનની નહીં.
Frequently Asked Questions
'ગુણૈરુત્તમતાં યાતિ' ક્યાંથી આવ્યો છે?▼
આ ચાણક્ય નીતિ (નીતિ દર્પણ)નો એક પ્રસિદ્ધ શ્લોક છે — ચાણક્ય (કૌટિલ્ય / વિષ્ણુગુપ્ત), નીતિ, રાજનીતિ અને વ્યવહારુ જ્ઞાનના પ્રાચીન ભારતીય આચાર્યને આરોપિત સૂક્તિઓનો સંગ્રહ.
કાગડા-અને-ગરુડના ચિત્રનો અર્થ શું છે?▼
ગરુડ ભવ્ય પક્ષીરાજ છે. શ્લોક પૂછે છે: ભલે એક સાધારણ કાગડો રાજમહેલના સર્વોચ્ચ શિખર પર બેસી જાય, શું એ ગરુડ બની જાય છે? નિશ્ચે જ નહીં. એ જ રીતે, અલ્પ યોગ્યતા ધરાવતી વ્યક્તિ કેવળ ઊંચા પદ પર બેસી જવાથી મહાન બની જતી નથી.
આ શ્લોકની વ્યવહારુ શિક્ષા શું છે?▼
કે સાચી શ્રેષ્ઠતા ગુણો અને ચારિત્ર્યથી અર્જિત થાય છે, પદવી, આસન કે સ્થિતિથી નહીં. એ પદ પર આધારિત અહંકાર વિરુદ્ધ ચેતવણી આપે છે અને આપણને સાચા ગુણ વિકસાવવા તથા બીજાઓને એમના પદને બદલે યોગ્યતાથી આંકવા પ્રોત્સાહિત કરે છે.
Ready to start chanting?
See Benefits & How to Chant →