હિરણ્મયેન પાત્રેણ (સત્યનું મુખ સોનાથી ઢંકાયેલું છે) — Word-by-Word Meaning
हिरण्मयेन पात्रेण
Every Sanskrit word explained in English
Word-by-Word Breakdown
हिरण्मयेन
hiraṇmayena
એક સ્વર્ણમય, દેદીપ્યમાન (આવરણથી); સોનાનું બનેલું
पात्रेण
pātreṇa
એક પાત્ર, ચક્ર અથવા આવરણથી (સૂર્યનું તેજોમય મંડળ)
सत्यस्य
satyasya
સત્યનું (પરમ વાસ્તવિકતાનું)
अपिहितम्
apihitam
ઢંકાયેલું, છુપાયેલું, આચ્છાદિત
मुखम्
mukham
મુખ, દ્વાર, સાચું સ્વરૂપ
तत् त्वम्
tat tvam
તે, આપ (હે પ્રભુ)
पूषन्
pūṣan
હે પૂષન્ (સૂર્ય, સૌના પોષક અને ધારક)
अपावृणु
apāvṛṇu
દૂર કરો, અનાવૃત કરો, આવરણ હટાવો
सत्यधर्माय
satyadharmāya
સત્ય પ્રત્યે સમર્પિત જન માટે, જેનો ધર્મ સત્ય છે
दृष्टये
dṛṣṭaye
દર્શન માટે, જેથી હું (સત્યનું) દર્શન કરી શકું
Complete Translation
સત્યનું મુખ એક સ્વર્ણમય (દેદીપ્યમાન) આવરણથી ઢંકાયેલું છે. હે પૂષન્ (સૂર્યદેવ)! તે આવરણને દૂર કરો, જેથી હું — સત્યધર્મનો પાલક — તે સત્યનું દર્શન કરી શકું.
Origin & History
Source: Isha Upanishad, Verse 15
Author: Traditional (Upanishadic)
Period: Vedic / Upanishadic
પોતાના સમાપન તરફ, ઈશ ઉપનિષદ ઉપદેશથી ઉત્કટ પ્રાર્થના તરફ વળે છે. સાધક, જાણે તેજોમય સૂર્યની સામે ઊભો રહીને, પોકારે છે કે સત્યનું મુખ તેના સ્વર્ણમય, દેદીપ્યમાન મંડળની પાછળ છુપાયેલું છે, અને પૂષન્ — સૂર્ય અને સૌના પોષક — ને યાચે છે કે તેઓ તે આવરણ દૂર કરે જેથી તે, સત્યનો ઉપાસક, અંતે વાસ્તવિકતાનું દર્શન કરી શકે. આગળના શ્લોકો પ્રાર્થના ચાલુ રાખે છે, સૂર્યને પોતાનાં કિરણો સમેટવાની અને અગ્નિને આત્માને ઉત્તમ માર્ગ પર લઈ જવાની યાચના કરે છે — એ જ ઉપનિષદોની સૌથી માર્મિક પ્રાર્થનાઓમાંની છે, જે વારંવાર જીવનના અંત સમયે પઠાય છે.
Frequently Asked Questions
હિરણ્મયેન પાત્રેણનો અર્થ શું છે?▼
તેનો અર્થ છે 'સત્યનું મુખ એક સ્વર્ણ-આવરણથી ઢંકાયેલું છે'. સાધક પૂષન્ એટલે કે સૂર્યને પ્રાર્થના કરે છે કે તેઓ આ દેદીપ્યમાન આવરણ દૂર કરે, જેથી તે સત્યધર્મી જન પરમ સત્ય (બ્રહ્મ) નું સાક્ષાત્ દર્શન કરી શકે.
હિરણ્મયેન પાત્રેણ ક્યાંથી આવે છે?▼
તે ઈશ ઉપનિષદનો પંદરમો (15મો) શ્લોક છે, જે શુક્લ યજુર્વેદ સાથે સંબંધિત છે. તે ઉપનિષદની અંતિમ પ્રાર્થનાઓનો આરંભ કરે છે, જે પૂષન્ (સૂર્ય) અને અગ્નિને સંબોધિત છે, પરમ તત્ત્વના દર્શન અને ઉત્તમ માર્ગ પર માર્ગદર્શનની યાચના કરે છે.
સત્યને છુપાવનાર 'સ્વર્ણ-આવરણ' શું છે?▼
'સ્વર્ણ-આવરણ' (હિરણ્મય પાત્ર) સૂર્યનું દેદીપ્યમાન મંડળ છે અને, પ્રતીકાત્મક રૂપે, પ્રગટ જગતનું તેજોમય આવરણ છે. તેની પોતાની જ દીપ્તિ તેની પાછળની નિરાકાર વાસ્તવિકતાને છુપાવી દે છે. પ્રાર્થના છે કે આ તેજના આવરણને દૂર કરાય જેથી સત્યનું દર્શન થઈ શકે.
આ શ્લોકમાં પૂષન્ કોણ છે?▼
પૂષન્ સૂર્યનું એક વૈદિક નામ છે, જેનો અર્થ છે 'પોષક' અથવા 'ધારક', જે સૌ પ્રાણીઓનું પાલન અને રક્ષણ કરે છે. અહીં સૂર્યને પરમ સત્તાના પ્રતીક રૂપે, પ્રકાશ અને જીવનના સ્રોત રૂપે સંબોધવામાં આવ્યો છે, અને તેને પ્રાર્થના કરાય છે કે તે પોતાના તેજોમય રૂપની પાછળના સત્યને પ્રગટ કરે.
Ready to start chanting?
See Benefits & How to Chant →