હ્રૌં બીજ મંત્ર (શિવ બીજ મંત્ર) — Word-by-Word Meaning
ह्रौं बीज मंत्र
Every Sanskrit word explained in English
Word-by-Word Breakdown
ॐ
Om
સૃષ્ટિનો આદિ ધ્વનિ — સાર્વત્રિક સ્પંદન, સ્વયં શિવનું પ્રતીક
ह्रौं
Hraum
શિવ બીજ — મહાદેવનું બીજ, શુદ્ધ ચેતના, મંગલમયતા અને મુક્તિનો ધ્વનિ
ह
Ha
શિવ અને આકાશ તત્ત્વનું પ્રતીક — અસીમ શુદ્ધ જાગૃતિ
र
Ra
અગ્નિ તત્ત્વ — અજ્ઞાનને ભસ્મ કરનારી પાવન શક્તિ
औ
Au
સદાશિવ અને પરમ તરફ ઊર્ધ્વગામી, વિસ્તારશીલ ગતિનું પ્રતીક
ं (बिन्दु)
Anusvara (Bindu)
નાસિક અનુનાદ અને બિંદુ જે ધ્વનિને મૌન અનંતમાં વિલીન કરે છે — શુદ્ધ શિવ-ચેતના
नमः
Namah
હું નમન કરું છું, સમર્પિત થાઉં છું — સ્વયંને પ્રભુને અર્પણ કરતાં
शिवाय
Shivaya
શિવને — કલ્યાણકારી, પરમ સત્ય અને અંતરાત્મા
शिव
Shiva
કલ્યાણકારી; વિલય, ધ્યાન અને મુક્તિના પરમ સ્વામી
महादेव
Mahadeva
મહાદેવ — પરમ દેવ રૂપે શિવ
सदाशिव
Sadashiva
સદાશિવ — નિત્ય, સદા-કલ્યાણમય શિવ — નિરાકાર પરમ તત્ત્વ
मृत्युञ्जय
Mrityunjaya
મૃત્યુંજય — મૃત્યુને જીતનાર, ઉપચાર અને અમરત્વ સાથે સંકળાયેલ શિવનું સ્વરૂપ
बीज
Beej
બીજ — એક અક્ષર જે દેવતાની સમગ્ર શક્તિ ધારણ કરે છે
मोक्ष
Moksha
મોક્ષ — પરમ સ્વતંત્રતા અને શિવ-ચેતના સાથે એકત્વ
शान्ति
Shanti
શાંતિ — શિવની ગહન સ્થિરતા જે આ બીજ આપે છે
जूं
Joom
મૃત્યુંજય બીજ — મૃત્યુ પર વિજયનું બીજ, ઉપચાર અને રક્ષા માટે હ્રૌં સાથે આવાહિત
सः
Sah
અમૃત (અમરત્વ) બીજ, શિવના મૃત્યુંજય બીજ મંત્રમાં જૂં સાથે જોડાયેલ
Complete Translation
ૐ હ્રૌં — શુદ્ધ ચેતના અને મોક્ષના ધ્વનિ એવા કલ્યાણકારી ભગવાન શિવના બીજમંત્રને હું પ્રણામ કરું છું. ૐ હ્રૌં, પરમ આત્મા અને મૃત્યુંજય શિવને નમસ્કાર.
Origin & History
Source: Tantric and Vedic tradition; Shaiva Agamas and bija-mantra texts
Author: Tantric and Vedic seers (traditional)
Period: Ancient
શૈવ તંત્રોમાં હ્રૌં શિવનું બીજ છે — કલ્યાણકારી પરમ સત્યનું ધ્વનિ-શરીર. 'હ' (શિવ, આકાશ), 'ર' (અગ્નિ), 'ઔ' (સદાશિવ) અને બિંદુથી રચાયેલ, તે શિવની શુદ્ધ જાગૃતિ અને વિલયની શક્તિને એક અક્ષરમાં સમેટી લે છે. શિવ મહાન યોગી છે અને ધ્યાન તથા મુક્તિના સ્વામી છે, અને તેથી હ્રૌં મનને સ્થિર કરવા, અજ્ઞાનને ભસ્મ કરવા અને સદા-કલ્યાણમય આત્મનો સાક્ષાત્કાર કરવા બીજ રૂપે પ્રિય છે.
Frequently Asked Questions
હ્રૌં બીજ મંત્રનો અર્થ શું છે?▼
હ્રૌં (ह्रौं) ભગવાન શિવનું બીજ અક્ષર છે. તેનો કોઈ શબ્દકોશીય અર્થ નથી, પણ તે શિવની શુદ્ધ ચેતના, મંગલમયતા, ધ્યાન અને મુક્તિની ઊર્જાથી યુક્ત એક ઘન ધ્વનિ છે. તે 'હ' (શિવ/આકાશ), 'ર' (અગ્નિ), 'ઔ' (સદાશિવ) અને બિંદુથી બનેલ છે, અને પ્રાયઃ 'ૐ હ્રૌં નમઃ શિવાય' રૂપે જપાય છે.
હ્રૌં બીજ કયા દેવતા સાથે સંકળાયેલ છે?▼
હ્રૌં શિવ (મહાદેવ / સદાશિવ) નો બીજ મંત્ર છે, જે કલ્યાણકારી પરમ સત્ય અને અંતરાત્મા છે. તે ઉપચાર અને રક્ષાના મંત્રોમાં મૃત્યુને જીતનાર મૃત્યુંજય શિવ સાથે પણ જોડાયેલ છે.
હ્રૌં ૐ નમઃ શિવાયથી કેવી રીતે ભિન્ન છે?▼
'ૐ નમઃ શિવાય' શિવનો મહાન પંચાક્ષર (પાંચ અક્ષરનો) ભક્તિ મંત્ર છે. 'હ્રૌં' તેમનું એકાક્ષર બીજ છે — શિવનો ઘન ધ્વનિ-સાર. બંનેને પ્રાયઃ 'ૐ હ્રૌં નમઃ શિવાય' રૂપે જોડવામાં આવે છે, જે બીજની શક્તિને ભક્તિપૂર્ણ નમસ્કાર સાથે જોડે છે.
હ્રૌં મંત્ર જપવાનો શ્રેષ્ઠ સમય કયો છે?▼
પ્રાતઃકાળનો બ્રહ્મ મુહૂર્ત અને સોમવાર (શિવનો દિવસ) આદર્શ છે. પ્રદોષ કાળ (ત્રયોદશીની સંધ્યા) અને વિશેષતઃ મહાશિવરાત્રિ હ્રૌં સાથે શિવ સાધનાને ગહન કરવાના સૌથી શુભ અવસર છે.
Ready to start chanting?
See Benefits & How to Chant →