ઇન્દ્ર સૂક્તમ્ (યો જાત એવ) Meaning — Line by Line

इन्द्र सूक्तम् (यो जात एव)

Every verse and every word explained in English & Hindi

← Full Page Complete Lyrics Benefits & How to Chant

Meaning — Line by Line

Every verse of ઇન્દ્ર સૂક્તમ્ (યો જાત એવ) with its English meaning. Tap any word to hear it, or ▶ to recite the verse.

Jump to a verse ▾

Verse 1. Om Yo jāta eva prathamo manasvān
Verse 2. Yo pṛthivīṁ vyathamānām adṛṁhad
Verse 3. Yo hatvāhim ariṇāt sapta sindhūn
Verse 4. Yenemā viśvā cyavanā kṛtāni
Verse 5. Yaṁ smā pṛcchanti kuha seti ghoram

Verse 1#

ॐ यो जात एव प्रथमो मनस्वान् देवो देवान्क्रतुना पर्यभूषत्। यस्य शुष्माद्रोदसी अभ्यसेतां नृम्णस्य मह्ना स जनास इन्द्रः॥

Om Yo jāta eva prathamo manasvān Devo devān kratunā paryabhūṣat Yasya śuṣmād rodasī abhyasetāṁ Nṛmṇasya mahnā sa janāsa indraḥ

Meaningજે જન્મ લેતાં જ સર્વપ્રથમ અને બુદ્ધિમાન બનીને પોતાના સામર્થ્યથી દેવતાઓથી પણ શ્રેષ્ઠ થયો; જેના બળ અને પરાક્રમની મહિમાથી દ્યાવા-પૃથિવી (આકાશ અને પૃથ્વી) કંપી ઊઠે છે — હે લોકો! તે જ ઇન્દ્ર છે.

Verse 2#

यो पृथिवीं व्यथमानामदृंहद् यः पर्वतान्प्रकुपिताँ अरम्णात्। यो अन्तरिक्षं विममे वरीयो यो द्यामस्तभ्नात्स जनास इन्द्रः॥

Yo pṛthivīṁ vyathamānām adṛṁhad Yaḥ parvatān prakupitāṁ aramṇāt Yo antarikṣaṁ vimame varīyo Yo dyām astabhnāt sa janāsa indraḥ

Meaningજેણે કંપતી પૃથ્વીને સ્થિર કરી, જેણે પ્રકુપિત (હાલતા) પર્વતોને શાંત કર્યા, જેણે વિશાળ અંતરિક્ષને માપ્યું અને દ્યુલોકને થામી રાખ્યો — હે લોકો! તે જ ઇન્દ્ર છે.

Verse 3#

यो हत्वाहिमरिणात्सप्त सिन्धून् यो गा उदाजदपधा वलस्य। यो अश्मनोरन्तरग्निं जजान संवृक्समत्सु स जनास इन्द्रः॥

Yo hatvāhim ariṇāt sapta sindhūn Yo gā udājad apadhā valasya Yo aśmanor antar agniṁ jajāna Saṁvṛk samatsu sa janāsa indraḥ

Meaningજેણે અહિ (વૃત્ર) નો વધ કરીને સાત નદીઓને મુક્ત કરી, જેણે વલની ગુફા ખોલીને છુપાયેલી ગાયોને બહાર કાઢી, જેણે બે પથ્થરો વચ્ચે અગ્નિને ઉત્પન્ન કર્યો અને સંગ્રામોમાં વિજયી રહ્યો — હે લોકો! તે જ ઇન્દ્ર છે.

Verse 4#

येनेमा विश्वा च्यवना कृतानि यो दासं वर्णमधरं गुहाकः। श्वघ्नीव यो जिगीवाँल्लक्षमाद- दर्यः पुष्टानि स जनास इन्द्रः॥

Yenemā viśvā cyavanā kṛtāni Yo dāsaṁ varṇam adharaṁ guhākaḥ Śvaghnīva yo jigīvāṁ lakṣam ādad Aryaḥ puṣṭāni sa janāsa indraḥ

Meaningજેના દ્વારા આ સર્વ ચર-જગત રચાયું, જેણે શત્રુઓને પરાસ્ત કરી ગુપ્ત કરી દીધા; જે વિજયી જુગારી જેવો શત્રુનું સર્વ ધન હરી લે છે — હે લોકો! તે જ ઇન્દ્ર છે.

Verse 5#

यं स्मा पृच्छन्ति कुह सेति घोरम् उतेमाहुर्नैषो अस्तीत्येनम्। सो अर्यः पुष्टीर्विज इवा मिनाति श्रद्धास्मै धत्त स जनास इन्द्रः॥

Yaṁ smā pṛcchanti kuha seti ghoram utem āhur naiṣo astīty enam So aryaḥ puṣṭīr vija ivā mināti Śraddhāsmai dhatta sa janāsa indraḥ

Meaningજે ભયંકર વિશે લોકો પૂછે છે 'તે ક્યાં છે?', અને કેટલાક તો કહે છે 'તે છે જ નહીં'; જે જુગારીના દાવ જેવો શત્રુની સમૃદ્ધિને હરી લે છે — તેના પર શ્રદ્ધા રાખો — હે લોકો! તે જ ઇન્દ્ર છે.

Word-by-Word Breakdown

यः जातः एव

yo jāta eva

જે જન્મ લેતાં જ / સર્વપ્રથમ જન્મ લેનાર

प्रथमः मनस्वान्

prathamo manasvān

અગ્રણી, બુદ્ધિ અને સંકલ્પથી યુક્ત

देवो देवान् क्रतुना पर्यभूषत्

devo devān kratunā paryabhūṣat

જે દેવ પોતાના સામર્થ્ય અને વિવેકથી અન્ય દેવોથી શ્રેષ્ઠ થયો / તેમની રક્ષા કરી

यस्य शुष्मात्

yasya śuṣmād

જેના પ્રચંડ બળથી

रोदसी अभ्यसेताम्

rodasī abhyasetām

દ્યાવા-પૃથિવી ભયથી કંપી ઊઠે છે

नृम्णस्य मह्ना

nṛmṇasya mahnā

પોતાના પૌરુષની મહિમાથી

स जनासः इन्द्रः

sa janāsa indraḥ

હે લોકો! તે જ ઇન્દ્ર છે (આ ધ્રુવપદ)

पृथिवीं व्यथमानाम् अदृंहत्

pṛthivīṁ vyathamānām adṛṁhad

જેણે કંપતી પૃથ્વીને સ્થિર અને દૃઢ કરી

पर्वतान् प्रकुपितान् अरम्णात्

parvatān prakupitāṁ aramṇāt

જેણે પ્રકુપિત (હાલતા) પર્વતોને શાંત કર્યા

अन्तरिक्षं विममे वरीयः

antarikṣaṁ vimame varīyo

જેણે વિશાળ અંતરિક્ષને માપ્યું

द्याम् अस्तभ्नात्

dyām astabhnāt

જેણે દ્યુલોકને થામી રાખ્યો

हत्वा अहिम्

hatvāhim

અહિ (દુકાળના દૈત્ય વૃત્ર) નો વધ કરીને

अरिणात् सप्त सिन्धून्

ariṇāt sapta sindhūn

તેણે સાત નદીઓને મુક્ત કરી

गाः उदाजत्

gā udājad

તેણે ગાયોને (છુપાયેલા જળ/પ્રકાશને) બહાર કાઢી

अश्मनोः अन्तः अग्निं जजान

aśmanor antar agniṁ jajāna

જેણે બે પથ્થરો વચ્ચે અગ્નિને ઉત્પન્ન કર્યો

येन इमा विश्वा च्यवना कृतानि

yenemā viśvā cyavanā kṛtāni

જેના દ્વારા આ સર્વ ચર-જગત રચાયું

दासं वर्णम् अधरं गुहा अकः

dāsaṁ varṇam adharaṁ guhākaḥ

જેણે શત્રુ-દળોને છુપાવી પરાસ્ત કરી દીધા

श्वघ्नी इव जिगीवान् लक्षम् आदत्

śvaghnīva yo jigīvāṁ lakṣam ādad

જે વિજયી જુગારી જેવો પરાસ્ત શત્રુનું ધન લઈ લે છે

यं स्म पृच्छन्ति कुह सः इति

yaṁ smā pṛcchanti kuha seti

જે ભયંકર વિશે લોકો પૂછે છે 'તે ક્યાં છે?'

उत इम् आहुः न एषः अस्ति इति

utem āhur naiṣo astīty

અને કેટલાક તો તેના વિશે કહે છે 'તે છે જ નહીં'

श्रद्धा अस्मै धत्त

śraddhāsmai dhatta

તેના પર શ્રદ્ધા રાખો! (તેના પર વિશ્વાસ રાખો)

Origin & History

Source: Rigveda 2.12

Author: Rishi Gritsamada Shaunahotra (Bhargava Shaunaka)

Period: Vedic period (c. 1500–1200 BCE)

ઇન્દ્ર પ્રત્યેનું આ પ્રસિદ્ધ સૂક્ત ઋગ્વેદના દ્વિતીય મંડળનું છે, જે ઋષિ ગૃત્સમદના કુળનો ગ્રંથ છે. તેની ઋચાઓમાં ઇન્દ્રને દેવોમાં અગ્રણી, દુકાળના દૈત્ય વૃત્રનો વધકર્તા, સાત નદીઓનો મોચક તથા તે કોસ્મિક નાયક કહીને વખાણ્યો છે જેણે પૃથ્વીને સ્થિર કરી અને આકાશને થામ્યો. 'સ જનાસ ઇન્દ્રઃ' ધ્રુવપદ તેને સંપૂર્ણ વેદના સૌથી સ્મરણીય અને વારંવાર ઉદ્ધૃત સૂક્તોમાંનું એક બનાવે છે.

Frequently Asked Questions

ઇન્દ્ર સૂક્તમ્ શું છે?▼

આ ઋગ્વેદ ૨.૧૨ નું સૂક્ત છે, જેની રચના ઋષિ ગૃત્સમદે કરી, અને જે દેવરાજ ઇન્દ્રની મહિમા ગાય છે. તે પોતાના ધ્રુવપદ 'સ જનાસ ઇન્દ્રઃ' — 'હે લોકો! તે જ ઇન્દ્ર છે' — માટે પ્રસિદ્ધ છે, જે તેના વીરકર્મોના વર્ણન સાથે પ્રત્યેક ઋચાને સમાપ્ત કરે છે.

'સ જનાસ ઇન્દ્રઃ' નો અર્થ શું છે?▼

તેનો અર્થ છે 'હે લોકો! તે જ ઇન્દ્ર છે.' પ્રત્યેક પરાક્રમનું વર્ણન કર્યા પછી — વૃત્ર-વધ, નદીઓનું મોચન, આકાશને થામવો — ઋષિ કર્તા તરફ સંકેત કરીને સર્વ લોકોને ઘોષણા કરે છે કે આ જ ઇન્દ્ર છે, અને તેના પર ઓળખ તથા શ્રદ્ધા રાખવાનો આગ્રહ કરે છે.

ઇન્દ્ર દ્વારા વૃત્ર-વધની કથા શું છે?▼

વૃત્ર તે સર્પ-દૈત્ય હતો જેણે કોસ્મિક જળને રોકી રાખ્યું હતું, જેથી દુકાળ પડ્યો. ઇન્દ્રે પોતાના વજ્રથી વૃત્રનો વધ કર્યો અને સાત નદીઓને મુક્ત કરી, જેથી જીવન અને વ્યવસ્થા પુનઃસ્થાપિત થઈ — આ ઋગ્વેદની એક કેન્દ્રીય કથા છે જે જડતા પર પ્રકાશ અને જીવનની વિજયનું પ્રતીક છે.

સૂક્ત એમ કેમ કહે છે કે કેટલાક લોકો ઇન્દ્રના અસ્તિત્વ પર શંકા કરે છે?▼

પાંચમી ઋચા જણાવે છે કે કેટલાક પૂછે છે 'તે ક્યાં છે?' અથવા તો કહે છે 'તે છે જ નહીં' — અને તેનો ઉત્તર આપે છે 'તેના પર શ્રદ્ધા રાખો; તે જ ઇન્દ્ર છે.' આ તે દિવ્ય શક્તિમાં શ્રદ્ધાનું એક પ્રબળ આહ્વાન છે જે અદૃશ્ય હોવા છતાં સર્વને ધારણ કરે છે.

Ready to start chanting?

See Benefits & How to Chant →