Mantra.Tips

કૃષ્ણ આરતી — આરતી કુંજબિહારી કી Meaning — Line by Line

आरती कुंजबिहारी की

Every verse and every word explained in English & Hindi

Meaning — Line by Line

Every verse of કૃષ્ણ આરતી — આરતી કુંજબિહારી કી with its English meaning. Tap any word to hear it, or ▶ to recite the verse.

Jump to a verse ▾
  1. Verse 1. Aarti Kunj Bihari Ki
  2. Verse 2. Gale Mein Baijanti Mala
  3. Verse 3. Aarti Kunj Bihari Ki
  4. Verse 4. Kanakmay Mor Mukut Bilasai
  5. Verse 5. Aarti Kunj Bihari Ki
  6. Verse 6. Chhappan Bhog Chhattis Vyanjan
  7. Verse 7. Aarti Kunj Bihari Ki
  8. Verse 8. Jahan Te Prakat Bhai Ganga
  9. Verse 9. Aarti Kunj Bihari Ki
Verse 1#

Aarti Kunj Bihari Ki

आरती कुंजबिहारी की। श्री गिरिधर कृष्णमुरारी की॥

Aarti Kunj Bihari Ki Shri Giridhar Krishna Murari Ki

Meaningકુંજબિહારીની આરતી કરો — જે વૃંદાવનના કુંજોમાં વિચરે છે. શ્રી ગિરિધર કૃષ્ણ મુરારીની.

Verse 2#

Gale Mein Baijanti Mala

गले में बैजंती माला। बजावै मुरली मधुर बाला॥ श्रवण में कुण्डल झलकाला। नंद के आनंद नंदलाला॥ गगन सम अंग कांति काली। राधिका चमक रही आली॥ लतन में ठाढ़े बनमाली। भ्रमर सी अलक, कस्तूरी तिलक लाली॥

Gale Mein Baijanti Mala Bajaave Murali Madhur Bala Shravan Mein Kundal Jhalakala Nand Ke Aanand Nandlala Gagan Sam Ang Kanti Kali Radhika Chamak Rahi Aali Latan Mein Thaade Banmali Bhramar Si Alak, Kasturi Tilak Lali

Meaningતેમના ગળામાં બૈજંતી ફૂલોની માળા ઝૂલે છે. સુંદર બાળક મધુર મુરલી વગાડે છે. કાનમાં કુંડળ ઝગમગે છે. તેઓ નંદના આનંદ નંદલાલ છે. તેમનું શરીર આકાશ સમું શ્યામ ચમકે છે. તેમની પાસે રાધિકા શોભે છે, હે સખી. વનફૂલોની માળાધારી લતાઓ વચ્ચે ઊભા છે. તેમની અલકો ભમરા જેવી છે, કસ્તૂરી તિલક અને લાલ અધર સહિત.

Verse 3#

Aarti Kunj Bihari Ki

आरती कुंजबिहारी की। श्री गिरिधर कृष्णमुरारी की॥

Aarti Kunj Bihari Ki Shri Giridhar Krishna Murari Ki

Meaningકુંજબિહારીની આરતી કરો — શ્રી ગિરિધર કૃષ્ણ મુરારીની.

Verse 4#

Kanakmay Mor Mukut Bilasai

कनकमय मोर मुकुट बिलसै। देवता दरसन को तरसें॥ गगन सों सुमन रासि बरसै। हाथन में वेणु बिराजै॥ भ्रमर सी अलक, कस्तूरी तिलक लाली॥

Kanakmay Mor Mukut Bilasai Devata Darsan Ko Tarsein Gagan Son Suman Rasi Barsai Hathan Mein Venu Birajai Bhramar Si Alak, Kasturi Tilak Lali

Meaningશિર પર સોનેરી મોર મુકુટ શોભે છે. દેવતા પણ તેમના દર્શન માટે તરસે છે. આકાશથી પુષ્પોની વર્ષા થાય છે. તેમના હાથમાં મુરલી શોભે છે. તેમની અલકો ભમરા જેવી છે, કસ્તૂરી તિલક અને લાલ અધર સહિત.

Verse 5#

Aarti Kunj Bihari Ki

आरती कुंजबिहारी की। श्री गिरिधर कृष्णमुरारी की॥

Aarti Kunj Bihari Ki Shri Giridhar Krishna Murari Ki

Meaningકુંજબિહારીની આરતી કરો — શ્રી ગિરિધર કૃષ્ણ મુરારીની.

Verse 6#

Chhappan Bhog Chhattis Vyanjan

छप्पन भोग छत्तीस व्यंजन। सुरपतिन को भी मन भावन॥ चौंसठ योगिनी नाचत गगन। छिन छिन भोग लगावत सखन॥ भ्रमर सी अलक, कस्तूरी तिलक लाली॥

Chhappan Bhog Chhattis Vyanjan Surpatin Ko Bhi Man Bhavan Chaunsath Yogini Nachat Gagan Chhin Chhin Bhog Lagavat Sakhan Bhramar Si Alak, Kasturi Tilak Lali

Meaningછપ્પન ભોગ અને છત્રીસ વ્યંજન — દેવરાજ ઇન્દ્રને પણ મનભાવન. ચોસઠ યોગિનીઓ આકાશમાં નૃત્ય કરે છે. ક્ષણ-ક્ષણ સખાજન તેમને ભોગ અર્પે છે. તેમની અલકો ભમરા જેવી છે, કસ્તૂરી તિલક અને લાલ અધર સહિત.

Verse 7#

Aarti Kunj Bihari Ki

आरती कुंजबिहारी की। श्री गिरिधर कृष्णमुरारी की॥

Aarti Kunj Bihari Ki Shri Giridhar Krishna Murari Ki

Meaningકુંજબિહારીની આરતી કરો — શ્રી ગિરિધર કૃષ્ણ મુરારીની.

Verse 8#

Jahan Te Prakat Bhai Ganga

जहां ते प्रकट भई गंगा। सकल मन हारिणि श्री गंगा॥ स्मरण ते होत मोह भंगा। बसी मेरे नंदलाल के संगा॥ भ्रमर सी अलक, कस्तूरी तिलक लाली॥

Jahan Te Prakat Bhai Ganga Sakal Man Harini Shri Ganga Smaran Te Hot Moh Bhanga Basi Mere Nandlal Ke Sanga Bhramar Si Alak, Kasturi Tilak Lali

Meaningજેમના ચરણોથી પવિત્ર ગંગા પ્રગટ થઈ — સકલ મનને હરનારી શ્રી ગંગા. તેમના સ્મરણથી સાંસારિક મોહ નષ્ટ થાય છે. તે સદા મારા નંદલાલના સંગમાં વસે છે. તેમની અલકો ભમરા જેવી છે, કસ્તૂરી તિલક અને લાલ અધર સહિત.

Verse 9#

Aarti Kunj Bihari Ki

आरती कुंजबिहारी की। श्री गिरिधर कृष्णमुरारी की॥

Aarti Kunj Bihari Ki Shri Giridhar Krishna Murari Ki

Meaningકુંજબિહારીની આરતી કરો — શ્રી ગિરિધર કૃષ્ણ મુરારીની.

Word-by-Word Breakdown

कुंजबिहारी
Kunj Bihari
વૃંદાવનના કુંજોમાં વિચરનારા
गिरिधर
Giridhar
પર્વત (ગોવર્ધન) ધારણ કરનારા
मुरारी
Murari
મુર દૈત્યનો વધ કરનારા; કૃષ્ણનું નામ
बैजंती माला
Baijanti Mala
પાંચ રંગનાં ફૂલોની માળા
मुरली
Murali
વાંસળી
कुण्डल
Kundal
કુંડળ (કાનનાં આભૂષણ)
नंदलाला
Nandlala
નંદના પ્રિય પુત્ર
राधिका
Radhika
રાધા, કૃષ્ણની દિવ્ય પ્રિયા
बनमाली
Banmali
વનફૂલોની માળા ધારણ કરનારા
कस्तूरी तिलक
Kasturi Tilak
કપાળ પર કસ્તૂરી સુગંધિત તિલક
मोर मुकुट
Mor Mukut
મોરપીંછનો મુકુટ
सुमन
Suman
ફૂલ
वेणु
Venu
વેણુ, વાંસની વાંસળી
छप्पन भोग
Chhappan Bhog
56 પ્રકારના ભોગ
योगिनी
Yogini
દિવ્ય દેવાંગનાઓ (યોગિનીઓ)
गंगा
Ganga
પવિત્ર ગંગા નદી
मोह भंगा
Moh Bhanga
સાંસારિક મોહનો નાશ
भ्रमर
Bhramar
ભમરો (કાળી અલકોનું રૂપક)

Origin & History

Source: Braj bhakti tradition, Vrindavan

Author: Unknown (folk composition from Braj region)

Period: Medieval period, likely 16th-17th century

આ આરતી બ્રજ ક્ષેત્રની સમૃદ્ધ ભક્તિ સંસ્કૃતિમાંથી ઉદ્ભવી — કૃષ્ણના બાળપણની ભૂમિ. વૃંદાવનના મંદિરો, ખાસ કરીને પ્રસિદ્ધ બાંકે બિહારી મંદિરે, સદીઓથી આ આરતી ગાઈ છે. 'કુંજબિહારી' શબ્દ સ્વયં બાંકે બિહારી મંદિરના દેવતાનું નામ છે, જેની સ્થાપના તાનસેનના ગુરુ સ્વામી હરિદાસે કરી હતી. આ આરતી કૃષ્ણનું જીવંત ચિત્ર દોરે છે — મોર મુકુટ, મુરલી, શ્યામ વર્ણ અને કસ્તૂરી તિલક — ભક્તને પ્રભુના સમગ્ર સૌંદર્યમાં ધ્યાન કરવાનું આમંત્રણ આપતી.

Frequently Asked Questions

આરતી કુંજબિહારી કી કોણે લખી?
આ આરતી એક પ્રિય લોક-ભક્તિ રચના છે. તેના રચયિતા વિશે ચોક્કસ માહિતી નથી, જોકે તે વૃંદાવનની બ્રજ ભક્તિ પરંપરામાં વણાયેલી છે અને સદીઓથી ગવાતી રહી છે.
કૃષ્ણ આરતી ક્યારે કરવી જોઈએ?
આદર્શ રીતે સાંજની સંધ્યા આરતી સમયે, જોકે તેને ગમે ત્યારે ગાઈ શકાય. જન્માષ્ટમી, એકાદશી, બુધવાર અને શુક્રવારે તે વિશેષ શુભ છે.
કુંજબિહારીનો અર્થ શું છે?
કુંજબિહારીનો અર્થ છે 'કુંજો (વનો)માં વિહરનાર' — જે રાધા અને ગોપીઓ સાથે વૃંદાવનના વન-કુંજોમાં કૃષ્ણની દિવ્ય લીલાને દર્શાવે છે.
શું આ આરતી ઘરે ગાઈ શકાય?
ચોક્કસ. તે હિન્દુ ઘરોમાં સૌથી વધુ ગવાતી આરતીઓમાંની એક છે. ફક્ત એક દીવો પ્રગટાવો, તેને કૃષ્ણની છબી સામે મૂકો અને ભક્તિ સાથે ગાઓ.
છપ્પન ભોગ (56 ભોગ)નું શું મહત્ત્વ છે?
છપ્પન ભોગ એટલે કૃષ્ણને અર્પણ કરાતા 56 પ્રકારના ભોજન. પરંપરા અનુસાર, જ્યારે બાળ કૃષ્ણે સાત દિવસ ગોવર્ધન પર્વત ઊંચક્યો, ત્યારે ગોપીઓએ તેમને સાત દિવસ સુધી દિવસમાં આઠ વાર ભોજન કરાવ્યું (8×7=56), આમ આ પરંપરા બની.

Ready to start chanting?

See Benefits & How to Chant →