ૐ નમઃ શિવાય — Word-by-Word Meaning
ॐ नमः शिवाय
Every Sanskrit word explained in English
Word-by-Word Breakdown
ॐ
Om
આદિનાદ — સ્વયં બ્રહ્મનું સ્પંદન
नमः
Namah
નમસ્કાર / હું નમન કરું છું / હું સમર્પણ કરું છું — 'નમ્' ધાતુથી (નમવું)
शिवाय
Shivaya
શિવને / શિવ માટે / શિવ પ્રતિ — ચતુર્થી વિભક્તિ; શિવ = સમસ્ત અસ્તિત્વમાં વ્યાપ્ત મંગલમય
न (Na)
Na
પૃથ્વી તત્ત્વ, મૂલાધાર ચક્ર, શિવનું તિરોભાવ (આવરણ) કર્મ
म (Ma)
Ma
જલ તત્ત્વ, સ્વાધિષ્ઠાન ચક્ર, શિવનું સૃષ્ટિ કર્મ
शि (Shi)
Shi
અગ્નિ તત્ત્વ, મણિપૂર ચક્ર, શિવ સ્વયં, સંહાર કર્મ
व (Va)
Va
વાયુ તત્ત્વ, અનાહત ચક્ર, શિવની પ્રકટ કરનારી કૃપા, સ્થિતિ કર્મ
य (Ya)
Ya
આકાશ તત્ત્વ, વિશુદ્ધ ચક્ર, જીવાત્મા (જીવ), અનુગ્રહ કર્મ
Complete Translation
હું શિવને નમન કરું છું — મંગલકારી, સર્વવ્યાપી એ દિવ્ય ચૈતન્ય જ મારું ઊંડું સાચું સ્વરૂપ છે.
Origin & History
Source: Shri Rudram (Yajurveda, Taittiriya Samhita)
Author: Vedic Rishis
Period: 1200-1000 BCE
ન-મ-શિ-વા-ય આ પાંચ પાવન અક્ષરો શ્રી રુદ્રમના બરાબર મધ્યમાં આવે છે — યજુર્વેદમાં મળતું શિવનું સૌથી પ્રાચીન સ્તોત્ર. રુદ્રમના હૃદયમાં તેમનું આ સ્થાન અત્યંત મહત્ત્વનું મનાય છે, કારણ કે તે શિવ-ઉપાસનાનો મૂળ સાર છે. પછી આદિ શંકરાચાર્યે પંચાક્ષર સ્તોત્રની રચના કરી, જેમાં પ્રત્યેક અક્ષરને એક તત્ત્વ, એક ચક્ર અને શિવનાં પાંચ બ્રહ્માંડીય કર્મોમાંના એક સાથે જોડ્યો.
Frequently Asked Questions
ॐ નમઃ શિવાયનો અર્થ શું છે?▼
ॐ નમઃ શિવાય એટલે — હું શિવને નમન કરું છું, મંગલકારી, સર્વવ્યાપી એ દિવ્ય ચૈતન્યને. ॐ આદિનાદ છે, નમઃ એટલે નમન અથવા સમર્પણ, અને શિવાય એટલે શિવ પ્રત્યે (ચતુર્થી વિભક્તિ). તેનો ઊંડો અર્થ: હું મારા સીમિત સ્વને એ અસીમ દિવ્ય ચૈતન્યમાં સમર્પિત કરું છું જે મારું સાચું સ્વરૂપ છે.
ॐ નમઃ શિવાયના પ્રત્યેક અક્ષરનો અર્થ શું છે?▼
ન = પૃથ્વી તત્ત્વ, મૂલાધાર ચક્ર, આવરણની કૃપા. મ = જળ તત્ત્વ, સ્વાધિષ્ઠાન ચક્ર, સૃષ્ટિ. શિ = અગ્નિ તત્ત્વ, મણિપુર ચક્ર, સ્વયં શિવ. વ = વાયુ તત્ત્વ, અનાહત ચક્ર, પ્રકટીકરણની કૃપા. ય = આકાશ તત્ત્વ, વિશુદ્ધિ ચક્ર, જીવાત્મા. આ બધા મળીને પાંચેય તત્ત્વોને શુદ્ધ કરે છે અને પૃથ્વી-ચૈતન્યથી શુદ્ધ ચૈતન્ય સુધીનો માર્ગ સક્રિય કરે છે.
ॐ નમઃ શિવાયનો જપ કેટલી વાર કરવો જોઈએ?▼
રુદ્રાક્ષની માળાથી પ્રત્યેક બેઠકે 108 વાર. સૂર્યોદય અને સૂર્યાસ્ત સમયે દિવસમાં બે વાર કરવો આદર્શ છે. પૂર્ણ ધ્યાન સાથે રોજ માત્ર 11 વાર જપ પણ અત્યંત ફળદાયી છે. દિવસભર શ્વાસ સાથે ભેળવીને તેને નિરંતર જપ તરીકે પણ કરી શકાય.
પંચાક્ષર મંત્ર શું છે?▼
પંચાક્ષર એટલે પાંચ અક્ષર. પંચાક્ષર મંત્ર એટલે નમઃ શિવાય — ॐ વગર ન-મ-શિ-વા-ય. આ જ શ્રી રુદ્રમનું મૂળ વૈદિક રૂપ છે. ॐ સહિત ॐ નમઃ શિવાય ષડક્ષરી (છ અક્ષરવાળું) રૂપ છે.
ॐ નમઃ શિવાય ક્યાંથી આવ્યો છે?▼
તેનું મૂળ શ્રી રુદ્રમમાં છે — કૃષ્ણ યજુર્વેદની તૈત્તિરીય સંહિતા (4.5.8.1)માં 'નમઃ શિવાય ચ શિવતરાય ચ' રૂપે (ॐ વગર). તે શુક્લ યજુર્વેદના રુદ્રાષ્ટાધ્યાયી (અધ્યાય 5, શ્લોક 41)માં પણ આવે છે. ॐ ઉપસર્ગ આગમિક-શૈવ પરંપરામાં ઉમેરાયો. શિવ પુરાણ ઘોષણા કરે છે કે આ મંત્ર સૃષ્ટિના આદિમાં જ વિદ્યમાન હતો.
ॐ નમઃ શિવાય અને નમઃ શિવાય વચ્ચે શું ફરક છે?▼
નમઃ શિવાય શ્રી રુદ્રમનું મૂળ પંચાક્ષર (પાંચ અક્ષરવાળું) રૂપ છે — જે સૌ માટે સુલભ માનવામાં આવે છે. ॐ નમઃ શિવાયમાં આદિનાદ ॐ ઉમેરાય છે, જેથી તે ષડક્ષરી (છ અક્ષરવાળું) રૂપ બને છે. આજના લગભગ બધી પરંપરાના ગુરુઓ સાચા ભક્તોને ॐ નમઃ શિવાય જપવા પ્રેરે છે. બંને રૂપોમાં સમાન શક્તિ છે અને બંને એક જ અનુભૂતિ સુધી દોરી જાય છે.
Ready to start chanting?
See Benefits & How to Chant →