શિવ રુદ્રાષ્ટકમ્ Meaning — Line by Line
शिव रुद्राष्टकम्
Every verse and every word explained in English & Hindi
Meaning — Line by Line
Every verse of શિવ રુદ્રાષ્ટકમ્ with its English meaning. Tap any word to hear it, or ▶ to recite the verse.
Jump to a verse ▾
- Verse 1. Namamishamishan Nirvanarupam
- Verse 2. Nirakaramonkaramulam Turiyam
- Verse 3. Tusharadri Sankasha Gauram Gambhiram
- Verse 4. Chalakundalam Bhrusunetram Vishalam
- Verse 5. Prachandam Prakrishtam Pragalbham Paresham
- Verse 6. Kalaateeta Kalyana Kalpantakari
- Verse 7. Na Yavad Umanatha Padaaravindam
- Verse 8. Na Janami Yogam Japam Naiva Poojam
Namamishamishan Nirvanarupam
नमामीशमीशान निर्वाणरूपं विभुं व्यापकं ब्रह्मवेदस्वरूपम्। निजं निर्गुणं निर्विकल्पं निरीहं चिदाकाशमाकाशवासं भजेऽहम्॥
Namamishamishan Nirvanarupam Vibhum Vyapakam Brahmavedasvarupam Nijam Nirgunam Nirvikalpam Nireeham Chidakashamakashvasam Bhajeham
Meaningહું દેવોના દેવને નમન કરું છું, જેમનું સ્વરૂપ મોક્ષ જ છે. સર્વવ્યાપી, બ્રહ્મ અને વેદોનો સાર. સ્વયંભૂ, ગુણોથી પર, ચિંતનથી પર, ઇચ્છાથી પર. હું તેમને ભજું છું જે ચિત્ત-આકાશમાં વસે છે, જે આકાશમાં નિવાસ કરે છે.
Nirakaramonkaramulam Turiyam
निराकारमोंकारमूलं तुरीयं गिरा ज्ञान गोतीतमीशं गिरीशम्। करालं महाकाल कालं कृपालं गुणागार संसारपारं नतोऽहम्॥
Nirakaramonkaramulam Turiyam Gira Gyana Goteetameesha Girisham Karalam Mahakala Kalam Kripalam Gunagara Sansaraparam Natoham
Meaningનિરાકાર, ઓંકારનું મૂળ, ચેતનાની ચોથી અવસ્થા (તુરીય). વાણી, જ્ઞાન અને ઇન્દ્રિયોથી પર — ગિરીશ (પર્વતોના સ્વામી). ભયંકર છતાં કરુણામય, સ્વયં મહાકાલ, કાળના સંહારક. સર્વ ગુણોના ધામ, સાંસારિક અસ્તિત્વથી પર એવા તેમને હું નમન કરું છું.
Tusharadri Sankasha Gauram Gambhiram
तुषाराद्रि संकाश गौरं गभीरं मनोभूत कोटिप्रभा श्री शरीरम्। स्फुरन्मौलि कल्लोलिनी चारुगंगा लसद्भालबालेन्दु कण्ठे भुजंगा॥
Tusharadri Sankasha Gauram Gambhiram Manobhuta Kotiprabha Shri Shariram Sfuranmauli Kallolini Charuganga Lasat Bhalabaalendu Kanthe Bhujanga
Meaningહિમ-પર્વત જેવા શ્વેત, ગંભીર અને ઊંડા. તેમનું દિવ્ય શરીર કરોડો કામદેવોની આભાથી દીપે છે. સુંદર ગંગા તેમના મસ્તકથી વહે છે. અર્ધચંદ્ર તેમના ભાલને શોભાવે છે, સર્પો તેમના કંઠને શોભાવે છે.
Chalakundalam Bhrusunetram Vishalam
चलत्कुण्डलं भ्रूसुनेत्रं विशालं प्रसन्नाननं नीलकण्ठं दयालम्। मृगाधीशचर्माम्बरं मुण्डमालं प्रियं शंकरं सर्वनाथं भजामि॥
Chalakundalam Bhrusunetram Vishalam Prasannaananam Neelakantham Dayalam Mrigadhishcharmambaram Mundamalam Priyam Shankaram Sarvanatham Bhajami
Meaningઝૂલતા કુંડળો, સુંદર ભ્રમરો અને વિશાળ નેત્રો સાથે. શાંત મુખ, નીલકંઠ અને કરુણામય સ્વભાવ સાથે. સિંહચર્મ અને મુંડમાળા ધારણ કરીને. હું સૌના સ્વામી, પ્રિય શંકરને ભજું છું.
Prachandam Prakrishtam Pragalbham Paresham
प्रचण्डं प्रकृष्टं प्रगल्भं परेशं अखण्डं अजं भानुकोटिप्रकाशम्। त्रयः शूलनिर्मूलनं शूलपाणिं भजेऽहं भवानीपतिं भावगम्यम्॥
Prachandam Prakrishtam Pragalbham Paresham Akhandam Ajam Bhanukotiprakasham Trayah Shulanirmoolanam Shulapanim Bhajeham Bhavanipatim Bhavagamyam
Meaningઉગ્ર, પરમ, પ્રચંડ, પરમેશ્વર. અખંડ, અજન્મા, અબજો સૂર્યોના તેજથી પ્રજ્વલિત. જે પોતાના હાથમાં ત્રિશૂળ લઈ ત્રણેય તાપને ઉખેડી નાખે છે. હું ભવાનીપતિને ભજું છું, જે ભક્તિથી પ્રાપ્ત થાય છે.
Kalaateeta Kalyana Kalpantakari
कलातीत कल्याण कल्पान्तकारी सदा सज्जनानन्ददाता पुरारी। चिदानन्दसंदोह मोहापहारी प्रसीद प्रसीद प्रभो मन्मथारी॥
Kalaateeta Kalyana Kalpantakari Sada Sajjanananddadata Purari Chidanandasandoha Mohaphari Praseeda Praseeda Prabho Manmathari
Meaningકાળથી પર, મંગલમય, સૃષ્ટિના અંતે સંહારક. સજ્જનોને સદા આનંદ આપનાર, ત્રિપુરના સંહારક. આનંદ-ચૈતન્યનો પુંજ, મોહને દૂર કરનાર. પ્રસન્ન થાઓ, પ્રસન્ન થાઓ, હે પ્રભુ, કામના સંહારક.
Na Yavad Umanatha Padaaravindam
न यावद् उमानाथ पादारविन्दं भजन्तीह लोके परे वा नराणाम्। न तावत्सुखं शान्ति सन्तापनाशं प्रसीद प्रभो सर्वभूताधिवासम्॥
Na Yavad Umanatha Padaaravindam Bhajantiha Loke Pare Va Naranaam Na Tavatsukham Shanti Santapanasham Praseeda Prabho Sarvabhutadhivasam
Meaningજ્યાં સુધી મનુષ્યો આ લોકમાં કે પરલોકમાં ઉમાપતિના ચરણ-કમળોની પૂજા નથી કરતા, ત્યાં સુધી તેમને ન સુખ મળે છે, ન શાંતિ, ન દુઃખનો અંત. પ્રસન્ન થાઓ, હે પ્રભુ, જે સર્વ પ્રાણીઓમાં વસે છે.
Na Janami Yogam Japam Naiva Poojam
न जानामि योगं जपं नैव पूजां नतोऽहं सदा सर्वदा शम्भु तुभ्यम्। जरा जन्म दुःखौघ तातप्यमानं प्रभो पाहि आपन्नमामीश शम्भो॥
Na Janami Yogam Japam Naiva Poojam Natoham Sada Sarvada Shambhu Tubhyam Jara Janma Duhkhaugha Tatapyamanam Prabho Pahi Aapannamameesh Shambho
Meaningહું ન યોગ જાણું છું, ન જપ, ન તો પૂજા. હું તો સદા-સર્વદા આપને જ નમન કરું છું, હે શંભુ. વૃદ્ધાવસ્થા, જન્મ અને દુઃખોના તાપથી બળતો — હે પ્રભુ, આ અસહાયની રક્ષા કરો, હે ઈશ, હે શંભો!
Word-by-Word Breakdown
Origin & History
Source: Composed by Goswami Tulsidas
Author: Goswami Tulsidas
Period: 16th century CE
તુલસીદાસે આ અષ્ટકની રચના ભગવાન શિવ પ્રત્યેની પોતાની ગહનતમ ભક્તિની અભિવ્યક્તિ રૂપે કરી. તેઓ મુખ્યત્વે રામ-ભક્ત તરીકે ઓળખાય છે, છતાં શિવને પરમ આદર આપતા — રામચરિતમાનસમાં તેમણે શિવને રામના પ્રથમ ભક્ત તરીકે દર્શાવ્યા છે. આ અષ્ટક માત્ર આઠ શ્લોકોમાં સૌથી અમૂર્ત તત્ત્વ (નિર્ગુણ બ્રહ્મ)થી લઈને સૌથી આત્મીય શરણાગતિ (દીન ભક્તની પુકાર) સુધીની સંપૂર્ણ આધ્યાત્મિક યાત્રાને પ્રતિબિંબિત કરે છે.
Frequently Asked Questions
રુદ્રાષ્ટકમ્ કોણે રચ્યું?▼
અંતિમ શ્લોકનો અર્થ શું છે?▼
બીજા શ્લોકમાં ઉલ્લેખિત તુરીય અવસ્થા શું છે?▼
Ready to start chanting?
See Benefits & How to Chant →