સલોક મહલા ੯ PDF

ੴ ਸਤਿਗੁਰ ਪ੍ਰਸਾਦਿ ॥

ikOankaar satigur prasaadh ||

એક જ સર્વવ્યાપક સૃષ્ટિકર્તા પરમાત્મા. સદ્ગુરુની કૃપાથી:

ਸਲੋਕ ਮਹਲਾ ੯ ॥

salok mahalaa nauvaa ||

સલોક, નવમો મહલ (ગુરુ તેગ બહાદુર):

ਗੁਨ ਗੋਬਿੰਦ ਗਾਇਓ ਨਹੀ ਜਨਮੁ ਅਕਾਰਥ ਕੀਨੁ ॥ ਕਹੁ ਨਾਨਕ ਹਰਿ ਭਜੁ ਮਨਾ ਜਿਹ ਬਿਧਿ ਜਲ ਕਉ ਮੀਨੁ ॥੧॥

gun gobi(n)dh gaio nahee janam akaarath keen || kahu naanak har bhaj manaa jeh bidh jal kau meen ||1||

જો તેં ગોવિંદના ગુણ ન ગાયા, તો તેં તારો જન્મ વ્યર્થ ગુમાવ્યો. નાનક કહે છે — હે મન, હરિને ભજ, જેમ માછલી જળને (ઝંખે છે). ॥૧॥

ਬਿਖਿਅਨ ਸਿਉ ਕਾਹੇ ਰਚਿਓ ਨਿਮਖ ਨ ਹੋਹਿ ਉਦਾਸੁ ॥ ਕਹੁ ਨਾਨਕ ਭਜੁ ਹਰਿ ਮਨਾ ਪਰੈ ਨ ਜਮ ਕੀ ਫਾਸ ॥੨॥

bikhian siau kaahe rachio nimakh na hoh udhaas || kahu naanak bhaj har manaa parai na jam kee faas ||2||

તું વિષયોમાં કેમ લીન છે, પળભર પણ ઉદાસીન (વિરક્ત) થતો નથી? નાનક કહે છે — હે મન, હરિને ભજ, તો યમનો ફાંસો તારા પર નહીં પડે. ॥૨॥

ਤਰਨਾਪੋ ਇਉ ਹੀ ਗਇਓ ਲੀਓ ਜਰਾ ਤਨੁ ਜੀਤਿ ॥ ਕਹੁ ਨਾਨਕ ਭਜੁ ਹਰਿ ਮਨਾ ਅਉਧ ਜਾਤੁ ਹੈ ਬੀਤਿ ॥੩॥

taranaapo iau hee gio leeo jaraa tan jeet || kahu naanak bhaj har manaa aaudh jaat hai beet ||3||

તારી જવાની આમ જ વીતી ગઈ, ને બુઢાપાએ તારા શરીરને જીતી લીધું. નાનક કહે છે — હે મન, હરિને ભજ, આયુ વીતી રહી છે. ॥૩॥

ਬਿਰਧਿ ਭਇਓ ਸੂਝੈ ਨਹੀ ਕਾਲੁ ਪਹੂਚਿਓ ਆਨਿ ॥ ਕਹੁ ਨਾਨਕ ਨਰ ਬਾਵਰੇ ਕਿਉ ਨ ਭਜੈ ਭਗਵਾਨੁ ॥੪॥

biradh bhio soojhai nahee kaal pahoochio aan || kahu naanak nar baavare kiau na bhajai bhagavaan ||4||

તું બુઢ્ઢો થઈ ગયો પણ સમજતો નથી કે કાળ આવી પહોંચ્યો છે. નાનક કહે છે — હે બાવરા મનુષ્ય, તું ભગવાનને કેમ નથી ભજતો? ॥૪॥

ਧਨੁ ਦਾਰਾ ਸੰਪਤਿ ਸਗਲ ਜਿਨਿ ਅਪੁਨੀ ਕਰਿ ਮਾਨਿ ॥ ਇਨ ਮੈ ਕਛੁ ਸੰਗੀ ਨਹੀ ਨਾਨਕ ਸਾਚੀ ਜਾਨਿ ॥੫॥

dhan dhaaraa sa(n)pat sagal jin apunee kar maan || ein mai kachh sa(n)gee nahee naanak saachee jaan ||5||

ધન, સ્ત્રી ને સઘળી સંપત્તિ જેને તેં તારી માની છે — એમાંથી કોઈ તારો સાથી નથી. હે નાનક, એને સાચું જાણ. ॥૫॥

ਪਤਿਤ ਉਧਾਰਨ ਭੈ ਹਰਨ ਹਰਿ ਅਨਾਥ ਕੇ ਨਾਥ ॥ ਕਹੁ ਨਾਨਕ ਤਿਹ ਜਾਨੀਐ ਸਦਾ ਬਸਤੁ ਤੁਮ ਸਾਥਿ ॥੬॥

patit udhaaran bhai haran har anaath ke naath || kahu naanak teh jaaneeaai sadhaa basat tum saath ||6||

તે પતિતોનો ઉદ્ધાર કરનાર, ભય હરનાર, અનાથોનો નાથ છે. નાનક કહે છે — એને ઓળખ, જે સદા તારી સાથે વસે છે. ॥૬॥

ਤਨੁ ਧਨੁ ਜਿਹ ਤੋ ਕਉ ਦੀਓ ਤਾਂ ਸਿਉ ਨੇਹੁ ਨ ਕੀਨ ॥ ਕਹੁ ਨਾਨਕ ਨਰ ਬਾਵਰੇ ਅਬ ਕਿਉ ਡੋਲਤ ਦੀਨ ॥੭॥

tan dhan jeh to kau dheeo taa(n) siau neh na keen || kahu naanak nar baavare ab kiau ddolat dheen ||7||

જેણે તને તન ને ધન આપ્યું, એની સાથે તેં પ્રેમ ન કર્યો. નાનક કહે છે — હે બાવરા મનુષ્ય, હવે તું દીન થઈને કેમ ડોલે છે? ॥૭॥

ਤਨੁ ਧਨੁ ਸੰਪੈ ਸੁਖ ਦੀਓ ਅਰੁ ਜਿਹ ਨੀਕੇ ਧਾਮ ॥ ਕਹੁ ਨਾਨਕ ਸੁਨੁ ਰੇ ਮਨਾ ਸਿਮਰਤ ਕਾਹਿ ਨ ਰਾਮੁ ॥੮॥

tan dhan sa(n)pai sukh dheeo ar jeh neeke dhaam || kahu naanak sun re manaa simarat kaeh na raam ||8||

જેણે તને તન, ધન, સંપત્તિ, સુખ ને સુંદર ઘર આપ્યાં — નાનક કહે છે — સાંભળ રે મન, તું રામનું સ્મરણ કેમ નથી કરતો? ॥૮॥

ਸਭ ਸੁਖ ਦਾਤਾ ਰਾਮੁ ਹੈ ਦੂਸਰ ਨਾਹਿਨ ਕੋਇ ॥ ਕਹੁ ਨਾਨਕ ਸੁਨਿ ਰੇ ਮਨਾ ਤਿਹ ਸਿਮਰਤ ਗਤਿ ਹੋਇ ॥੯॥

sabh sukh dhaataa raam hai dhoosar naahin koi || kahu naanak sun re manaa teh simarat gat hoi ||9||

સર્વ સુખનો દાતા રામ જ છે, બીજો કોઈ નહીં. નાનક કહે છે — સાંભળ રે મન, એના સ્મરણથી મુક્તિ થાય છે. ॥૯॥

ਜਿਹ ਸਿਮਰਤ ਗਤਿ ਪਾਈਐ ਤਿਹ ਭਜੁ ਰੇ ਤੈ ਮੀਤ ॥ ਕਹੁ ਨਾਨਕ ਸੁਨੁ ਰੇ ਮਨਾ ਅਉਧ ਘਟਤ ਹੈ ਨੀਤ ॥੧੦॥

jeh simarat gat paieeaai teh bhaj re tai meet || kahu naanak sun re manaa aaudh ghaTat hai neet ||10||

જેના સ્મરણથી ગતિ (મુક્તિ) મળે છે, હે મારા મિત્ર, એને જ ભજ. નાનક કહે છે — સાંભળ રે મન, આયુ નિત્ય ઘટતી જાય છે. ॥૧૦॥

ਪਾਂਚ ਤਤ ਕੋ ਤਨੁ ਰਚਿਓ ਜਾਨਹੁ ਚਤੁਰ ਸੁਜਾਨ ॥ ਜਿਹ ਤੇ ਉਪਜਿਓ ਨਾਨਕਾ ਲੀਨ ਤਾਹਿ ਮੈ ਮਾਨੁ ॥੧੧॥

paa(n)ch tat ko tan rachio jaanahu chatur sujaan || jeh te upajio naanakaa leen taeh mai maan ||11||

આ શરીર પાંચ તત્ત્વોથી રચાયું છે — હે ચતુર સુજાન, એ જાણ. હે નાનક, માની લે કે જેમાંથી તું ઉપજ્યો, એમાં જ લીન થઈ જઈશ. ॥૧૧॥

ਘਟ ਘਟ ਮੈ ਹਰਿ ਜੂ ਬਸੈ ਸੰਤਨ ਕਹਿਓ ਪੁਕਾਰਿ ॥ ਕਹੁ ਨਾਨਕ ਤਿਹ ਭਜੁ ਮਨਾ ਭਉ ਨਿਧਿ ਉਤਰਹਿ ਪਾਰਿ ॥੧੨॥

ghaT ghaT mai har joo basai sa(n)tan kahio pukaar || kahu naanak teh bhaj manaa bhau nidh utareh paar ||12||

ઘટ-ઘટમાં પ્રિય હરિ વસે છે, સંતોએ પોકારીને કહ્યું છે. નાનક કહે છે — હે મન, એને ભજ, તો ભવસાગરથી પાર ઊતરી જઈશ. ॥૧૨॥

ਸੁਖੁ ਦੁਖੁ ਜਿਹ ਪਰਸੈ ਨਹੀ ਲੋਭੁ ਮੋਹੁ ਅਭਿਮਾਨੁ ॥ ਕਹੁ ਨਾਨਕ ਸੁਨੁ ਰੇ ਮਨਾ ਸੋ ਮੂਰਤਿ ਭਗਵਾਨ ॥੧੩॥

sukh dhukh jeh parasai nahee lobh moh abhimaan || kahu naanak sun re manaa so moorat bhagavaan ||13||

જેને સુખ-દુઃખ, લોભ, મોહ ને અભિમાન સ્પર્શતા નથી — નાનક કહે છે — સાંભળ રે મન, એ જ ભગવાનનું સ્વરૂપ છે. ॥૧૩॥

ਉਸਤਤਿ ਨਿੰਦਿਆ ਨਾਹਿ ਜਿਹਿ ਕੰਚਨ ਲੋਹ ਸਮਾਨਿ ॥ ਕਹੁ ਨਾਨਕ ਸੁਨਿ ਰੇ ਮਨਾ ਮੁਕਤਿ ਤਾਹਿ ਤੈ ਜਾਨਿ ॥੧੪॥

ausatat ni(n)dhiaa naeh jeh ka(n)chan loh samaan || kahu naanak sun re manaa mukat taeh tai jaan ||14||

જેને સ્તુતિ-નિંદા નથી (વ્યાપતી), જેને સોનું ને લોઢું સમાન છે — નાનક કહે છે — સાંભળ રે મન, એને મુક્ત જાણ. ॥૧૪॥

ਹਰਖੁ ਸੋਗੁ ਜਾ ਕੈ ਨਹੀ ਬੈਰੀ ਮੀਤ ਸਮਾਨਿ ॥ ਕਹੁ ਨਾਨਕ ਸੁਨਿ ਰੇ ਮਨਾ ਮੁਕਤਿ ਤਾਹਿ ਤੈ ਜਾਨਿ ॥੧੫॥

harakh sog jaa kai nahee bairee meet samaan || kahu naanak sun re manaa mukat taeh tai jaan ||15||

જેને હર્ષ-શોક નથી, જેને શત્રુ ને મિત્ર સમાન છે — નાનક કહે છે — સાંભળ રે મન, એને મુક્ત જાણ. ॥૧૫॥

ਭੈ ਕਾਹੂ ਕਉ ਦੇਤ ਨਹਿ ਨਹਿ ਭੈ ਮਾਨਤ ਆਨ ॥ ਕਹੁ ਨਾਨਕ ਸੁਨਿ ਰੇ ਮਨਾ ਗਿਆਨੀ ਤਾਹਿ ਬਖਾਨਿ ॥੧੬॥

bhai kaahoo kau dhet neh neh bhai maanat aan || kahu naanak sun re manaa giaanee taeh bakhaan ||16||

જે કોઈને ભય નથી દેતો, ન કોઈ બીજાથી ભય માને છે — નાનક કહે છે — સાંભળ રે મન, એને જ જ્ઞાની કહે. ॥૧૬॥

ਜਿਹਿ ਬਿਖਿਆ ਸਗਲੀ ਤਜੀ ਲੀਓ ਭੇਖ ਬੈਰਾਗ ॥ ਕਹੁ ਨਾਨਕ ਸੁਨੁ ਰੇ ਮਨਾ ਤਿਹ ਨਰ ਮਾਥੈ ਭਾਗੁ ॥੧੭॥

jeh bikhiaa sagalee tajee leeo bhekh bairaag || kahu naanak sun re manaa teh nar maathai bhaag ||17||

જેણે સઘળી વિષય-વાસના તજી દીધી, વૈરાગ્યનો ભેખ ધારણ કરી લીધો — નાનક કહે છે — સાંભળ રે મન, એ મનુષ્યના કપાળે ભાગ્ય છે. ॥૧૭॥

ਜਿਹਿ ਮਾਇਆ ਮਮਤਾ ਤਜੀ ਸਭ ਤੇ ਭਇਓ ਉਦਾਸੁ ॥ ਕਹੁ ਨਾਨਕ ਸੁਨੁ ਰੇ ਮਨਾ ਤਿਹ ਘਟਿ ਬ੍ਰਹਮ ਨਿਵਾਸੁ ॥੧੮॥

jeh maiaa mamataa tajee sabh te bhio udhaas || kahu naanak sun re manaa teh ghaT braham nivaas ||18||

જેણે માયાની મમતા તજી દીધી, સૌથી ઉદાસીન થઈ ગયો — નાનક કહે છે — સાંભળ રે મન, એના હૃદયમાં બ્રહ્મનો નિવાસ છે. ॥૧૮॥

ਜਿਹਿ ਪ੍ਰਾਨੀ ਹਉਮੈ ਤਜੀ ਕਰਤਾ ਰਾਮੁ ਪਛਾਨਿ ॥ ਕਹੁ ਨਾਨਕ ਵਹੁ ਮੁਕਤਿ ਨਰੁ ਇਹ ਮਨ ਸਾਚੀ ਮਾਨੁ ॥੧੯॥

jeh praanee haumai tajee karataa raam pachhaan || kahu naanak vahu mukat nar ieh man saachee maan ||19||

જે પ્રાણીએ અહંકાર તજીને કર્તા રામને ઓળખ્યો — નાનક કહે છે — એ મનુષ્ય મુક્ત છે, હે મન, એને સાચું માન. ॥૧૯॥

ਭੈ ਨਾਸਨ ਦੁਰਮਤਿ ਹਰਨ ਕਲਿ ਮੈ ਹਰਿ ਕੋ ਨਾਮੁ ॥ ਨਿਸਿ ਦਿਨੁ ਜੋ ਨਾਨਕ ਭਜੈ ਸਫਲ ਹੋਹਿ ਤਿਹ ਕਾਮ ॥੨੦॥

bhai naasan dhuramat haran kal mai har ko naam || nis dhin jo naanak bhajai safal hoh teh kaam ||20||

કલિયુગમાં હરિનું નામ ભય નાશ કરનાર ને દુર્મતિ હરનાર છે. હે નાનક, જે રાત-દિવસ (એને) ભજે છે, એનાં સર્વ કામ સફળ થાય છે. ॥૨૦॥

ਜਿਹਬਾ ਗੁਨ ਗੋਬਿੰਦ ਭਜਹੁ ਕਰਨ ਸੁਨਹੁ ਹਰਿ ਨਾਮੁ ॥ ਕਹੁ ਨਾਨਕ ਸੁਨਿ ਰੇ ਮਨਾ ਪਰਹਿ ਨ ਜਮ ਕੈ ਧਾਮ ॥੨੧॥

jihabaa gun gobi(n)dh bhajahu karan sunahu har naam || kahu naanak sun re manaa pareh na jam kai dhaam ||21||

જીભથી ગોવિંદના ગુણ ભજ, કાનથી હરિનું નામ સાંભળ. નાનક કહે છે — સાંભળ રે મન, તું યમના ઘેર નહીં પડે. ॥૨૧॥

ਜੋ ਪ੍ਰਾਨੀ ਮਮਤਾ ਤਜੈ ਲੋਭ ਮੋਹ ਅਹੰਕਾਰ ॥ ਕਹੁ ਨਾਨਕ ਆਪਨ ਤਰੈ ਅਉਰਨ ਲੇਤ ਉਧਾਰ ॥੨੨॥

jo praanee mamataa tajai lobh moh aha(n)kaar || kahu naanak aapan tarai aauran let udhaar ||22||

જે પ્રાણી મમતા, લોભ, મોહ ને અહંકાર તજી દે છે — નાનક કહે છે — એ પોતે તરે છે ને બીજાઓને પણ ઉદ્ધારી લે છે. ॥૨૨॥

ਜਿਉ ਸੁਪਨਾ ਅਰੁ ਪੇਖਨਾ ਐਸੇ ਜਗ ਕਉ ਜਾਨਿ ॥ ਇਨ ਮੈ ਕਛੁ ਸਾਚੋ ਨਹੀ ਨਾਨਕ ਬਿਨੁ ਭਗਵਾਨ ॥੨੩॥

jiau supanaa ar pekhanaa aaise jag kau jaan || ein mai kachh saacho nahee naanak bin bhagavaan ||23||

જેમ સ્વપ્ન ને (આંખનો) તમાશો — આ જગતને એવું જ જાણ. એમાં કંઈ સાચું નથી, હે નાનક, ભગવાન વિના. ॥૨૩॥

ਨਿਸਿ ਦਿਨੁ ਮਾਇਆ ਕਾਰਨੇ ਪ੍ਰਾਨੀ ਡੋਲਤ ਨੀਤ ॥ ਕੋਟਨ ਮੈ ਨਾਨਕ ਕੋਊ ਨਾਰਾਇਨੁ ਜਿਹ ਚੀਤਿ ॥੨੪॥

nis dhin maiaa kaarane praanee ddolat neet || koTan mai naanak kouoo naarain jeh cheet ||24||

રાત-દિવસ માયાના કારણે પ્રાણી નિત્ય ડોલતો રહે છે. હે નાનક, કરોડોમાં કોઈ વિરલ જ છે જેના ચિત્તમાં નારાયણ છે. ॥૨૪॥

ਜੈਸੇ ਜਲ ਤੇ ਬੁਦਬੁਦਾ ਉਪਜੈ ਬਿਨਸੈ ਨੀਤ ॥ ਜਗ ਰਚਨਾ ਤੈਸੇ ਰਚੀ ਕਹੁ ਨਾਨਕ ਸੁਨਿ ਮੀਤ ॥੨੫॥

jaise jal te budhabudhaa upajai binasai neet || jag rachanaa taise rachee kahu naanak sun meet ||25||

જેમ જળમાંથી પરપોટો ઉપજે ને નિત્ય મટે છે, એમ જ જગતની રચના રચાઈ — નાનક કહે છે — સાંભળ રે મિત્ર. ॥૨૫॥

ਪ੍ਰਾਨੀ ਕਛੂ ਨ ਚੇਤਈ ਮਦਿ ਮਾਇਆ ਕੈ ਅੰਧੁ ॥ ਕਹੁ ਨਾਨਕ ਬਿਨੁ ਹਰਿ ਭਜਨ ਪਰਤ ਤਾਹਿ ਜਮ ਫੰਧ ॥੨੬॥

praanee kachhoo na chetiee madh maiaa kai a(n)dh || kahu naanak bin har bhajan parat taeh jam fa(n)dh ||26||

પ્રાણી કંઈ ચેતતો નથી, માયાના મદમાં અંધ છે. નાનક કહે છે — હરિના ભજન વિના એના પર યમનો ફાંસો પડે છે. ॥૨૬॥

ਜਉ ਸੁਖ ਕਉ ਚਾਹੈ ਸਦਾ ਸਰਨਿ ਰਾਮ ਕੀ ਲੇਹ ॥ ਕਹੁ ਨਾਨਕ ਸੁਨਿ ਰੇ ਮਨਾ ਦੁਰਲਭ ਮਾਨੁਖ ਦੇਹ ॥੨੭॥

jau sukh kau chaahai sadhaa saran raam kee leh || kahu naanak sun re manaa dhuralabh maanukh dheh ||27||

જો તું સદા સુખ ઝંખે છે, તો રામની શરણ લે. નાનક કહે છે — સાંભળ રે મન, આ મનુષ્ય દેહ દુર્લભ છે. ॥૨૭॥

ਮਾਇਆ ਕਾਰਨਿ ਧਾਵਹੀ ਮੂਰਖ ਲੋਗ ਅਜਾਨ ॥ ਕਹੁ ਨਾਨਕ ਬਿਨੁ ਹਰਿ ਭਜਨ ਬਿਰਥਾ ਜਨਮੁ ਸਿਰਾਨ ॥੨੮॥

maiaa kaaran dhaavahee moorakh log ajaan || kahu naanak bin har bhajan birathaa janam siraan ||28||

માયાના કારણે મૂર્ખ ને અજાણ લોકો દોડતા ફરે છે. નાનક કહે છે — હરિના ભજન વિના જન્મ વ્યર્થ વીતી જાય છે. ॥૨૮॥

ਜੋ ਪ੍ਰਾਨੀ ਨਿਸਿ ਦਿਨੁ ਭਜੈ ਰੂਪ ਰਾਮ ਤਿਹ ਜਾਨੁ ॥ ਹਰਿ ਜਨ ਹਰਿ ਅੰਤਰੁ ਨਹੀ ਨਾਨਕ ਸਾਚੀ ਮਾਨੁ ॥੨੯॥

jo praanee nis dhin bhajai roop raam teh jaan || har jan har a(n)tar nahee naanak saachee maan ||29||

જે પ્રાણી રાત-દિવસ (હરિને) ભજે છે, એને રામનું રૂપ જાણ. હરિજન ને હરિમાં કોઈ અંતર નથી — હે નાનક, એને સાચું માન. ॥૨૯॥

ਮਨੁ ਮਾਇਆ ਮੈ ਫਧਿ ਰਹਿਓ ਬਿਸਰਿਓ ਗੋਬਿੰਦ ਨਾਮੁ ॥ ਕਹੁ ਨਾਨਕ ਬਿਨੁ ਹਰਿ ਭਜਨ ਜੀਵਨ ਕਉਨੇ ਕਾਮ ॥੩੦॥

man maiaa mai fadh rahio bisario gobi(n)dh naam || kahu naanak bin har bhajan jeevan kaune kaam ||30||

મન માયામાં ફસાઈ રહ્યું, ગોવિંદનું નામ વીસરી ગયું. નાનક કહે છે — હરિના ભજન વિના આ જીવન શા કામનું? ॥૩૦॥

ਪ੍ਰਾਨੀ ਰਾਮੁ ਨ ਚੇਤਈ ਮਦਿ ਮਾਇਆ ਕੈ ਅੰਧੁ ॥ ਕਹੁ ਨਾਨਕ ਹਰਿ ਭਜਨ ਬਿਨੁ ਪਰਤ ਤਾਹਿ ਜਮ ਫੰਧ ॥੩੧॥

praanee raam na chetiee madh maiaa kai a(n)dh || kahu naanak har bhajan bin parat taeh jam fa(n)dh ||31||

પ્રાણી રામને ચેતતો નથી, માયાના મદમાં અંધ છે. નાનક કહે છે — હરિના ભજન વિના એના પર યમનો ફાંસો પડે છે. ॥૩૧॥

ਸੁਖ ਮੈ ਬਹੁ ਸੰਗੀ ਭਏ ਦੁਖ ਮੈ ਸੰਗਿ ਨ ਕੋਇ ॥ ਕਹੁ ਨਾਨਕ ਹਰਿ ਭਜੁ ਮਨਾ ਅੰਤਿ ਸਹਾਈ ਹੋਇ ॥੩੨॥

sukh mai bahu sa(n)gee bhe dhukh mai sa(n)g na koi || kahu naanak har bhaj manaa a(n)t sahaiee hoi ||32||

સુખમાં ઘણા સાથી થઈ જાય છે, પણ દુઃખમાં કોઈ સાથ નહીં. નાનક કહે છે — હે મન, હરિને ભજ, એ જ અંતે સહાયક થશે. ॥૩૨॥

ਜਨਮ ਜਨਮ ਭਰਮਤ ਫਿਰਿਓ ਮਿਟਿਓ ਨ ਜਮ ਕੋ ਤ੍ਰਾਸੁ ॥ ਕਹੁ ਨਾਨਕ ਹਰਿ ਭਜੁ ਮਨਾ ਨਿਰਭੈ ਪਾਵਹਿ ਬਾਸੁ ॥੩੩॥

janam janam bharamat firio miTio na jam ko traas || kahu naanak har bhaj manaa nirabhai paaveh baas ||33||

જન્મ-જન્મ ભટકતો ફર્યો, પણ યમનો ત્રાસ ન મટ્યો. નાનક કહે છે — હે મન, હરિને ભજ, તો નિર્ભય નિવાસ પામીશ. ॥૩૩॥

ਜਤਨ ਬਹੁਤੁ ਮੈ ਕਰਿ ਰਹਿਓ ਮਿਟਿਓ ਨ ਮਨ ਕੋ ਮਾਨੁ ॥ ਦੁਰਮਤਿ ਸਿਉ ਨਾਨਕ ਫਧਿਓ ਰਾਖਿ ਲੇਹੁ ਭਗਵਾਨ ॥੩੪॥

jatan bahut mai kar rahio miTio na man ko maan || dhuramat siau naanak fadhio raakh leh bhagavaan ||34||

મેં ઘણા યત્ન કરી જોયા, પણ મનનું અભિમાન ન મટ્યું. હે ભગવાન, નાનક દુર્મતિમાં ફસાયો છે, એને બચાવી લે. ॥૩૪॥

ਬਾਲ ਜੁਆਨੀ ਅਰੁ ਬਿਰਧਿ ਫੁਨਿ ਤੀਨਿ ਅਵਸਥਾ ਜਾਨਿ ॥ ਕਹੁ ਨਾਨਕ ਹਰਿ ਭਜਨ ਬਿਨੁ ਬਿਰਥਾ ਸਭ ਹੀ ਮਾਨੁ ॥੩੫॥

baal juaanee ar biradh fun teen avasathaa jaan || kahu naanak har bhajan bin birathaa sabh hee maan ||35||

બાળપણ, જવાની ને પછી બુઢાપો — આ ત્રણ અવસ્થાઓને જાણ. નાનક કહે છે — હરિના ભજન વિના સર્વ વ્યર્થ માન. ॥૩૫॥

ਕਰਣੋ ਹੁਤੋ ਸੁ ਨਾ ਕੀਓ ਪਰਿਓ ਲੋਭ ਕੈ ਫੰਧ ॥ ਨਾਨਕ ਸਮਿਓ ਰਮਿ ਗਇਓ ਅਬ ਕਿਉ ਰੋਵਤ ਅੰਧ ॥੩੬॥

karano huto su naa keeo pario lobh kai fa(n)dh || naanak samio ram gio ab kiau rovat a(n)dh ||36||

જે કરવાનું હતું તે ન કર્યું, લોભના ફાંસામાં પડી ગયો. હે નાનક, સમય વીતી ગયો, હવે હે અંધ, કેમ રડે છે? ॥૩૬॥

ਮਨੁ ਮਾਇਆ ਮੈ ਰਮਿ ਰਹਿਓ ਨਿਕਸਤ ਨਾਹਿਨ ਮੀਤ ॥ ਨਾਨਕ ਮੂਰਤਿ ਚਿਤ੍ਰ ਜਿਉ ਛਾਡਿਤ ਨਾਹਿਨ ਭੀਤਿ ॥੩੭॥

man maiaa mai ram rahio nikasat naahin meet || naanak moorat chitr jiau chhaaddit naahin bheet ||37||

મન માયામાં રમી રહ્યું છે, એમાંથી નીકળતું નથી, હે મિત્ર. હે નાનક, જેમ ભીંત પર ચીતરેલી મૂરત ભીંતને છોડતી નથી. ॥૩૭॥

ਨਰ ਚਾਹਤ ਕਛੁ ਅਉਰ ਅਉਰੈ ਕੀ ਅਉਰੈ ਭਈ ॥ ਚਿਤਵਤ ਰਹਿਓ ਠਗਉਰ ਨਾਨਕ ਫਾਸੀ ਗਲਿ ਪਰੀ ॥੩੮॥

nar chaahat kachh aaur aaurai kee aaurai bhiee || chitavat rahio Thagaur naanak faasee gal paree ||38||

મનુષ્ય કંઈ બીજું ઝંખે છે, પણ થાય છે કંઈ બીજું જ. નાનક કહે છે — બીજાઓને ઠગવાનું વિચારતો રહ્યો, પણ ફાંસો એના જ ગળે પડ્યો. ॥૩૮॥

ਜਤਨ ਬਹੁਤ ਸੁਖ ਕੇ ਕੀਏ ਦੁਖ ਕੋ ਕੀਓ ਨ ਕੋਇ ॥ ਕਹੁ ਨਾਨਕ ਸੁਨਿ ਰੇ ਮਨਾ ਹਰਿ ਭਾਵੈ ਸੋ ਹੋਇ ॥੩੯॥

jatan bahut sukh ke ke'ee dhukh ko keeo na koi || kahu naanak sun re manaa har bhaavai so hoi ||39||

સુખ માટે ઘણા યત્ન કર્યા, પણ દુઃખ માટે કોઈએ કંઈ ન કર્યું. નાનક કહે છે — સાંભળ રે મન, જે હરિને ગમે છે તે જ થાય છે. ॥૩૯॥

ਜਗਤੁ ਭਿਖਾਰੀ ਫਿਰਤੁ ਹੈ ਸਭ ਕੋ ਦਾਤਾ ਰਾਮੁ ॥ ਕਹੁ ਨਾਨਕ ਮਨ ਸਿਮਰੁ ਤਿਹ ਪੂਰਨ ਹੋਵਹਿ ਕਾਮ ॥੪੦॥

jagat bhikhaaree firat hai sabh ko dhaataa raam || kahu naanak man simar teh pooran hoveh kaam ||40||

જગત ભિખારી બનીને ફરે છે, પણ સૌનો દાતા રામ છે. નાનક કહે છે — હે મન, એનું સ્મરણ કર, તારાં કામ પૂરાં થશે. ॥૪૦॥

ਝੂਠੈ ਮਾਨੁ ਕਹਾ ਕਰੈ ਜਗੁ ਸੁਪਨੇ ਜਿਉ ਜਾਨੁ ॥ ਇਨ ਮੈ ਕਛੁ ਤੇਰੋ ਨਹੀ ਨਾਨਕ ਕਹਿਓ ਬਖਾਨਿ ॥੪੧॥

jhooThai maan kahaa karai jag supane jiau jaan || ein mai kachh tero nahee naanak kahio bakhaan ||41||

ખોટું અભિમાન કેમ કરે છે, જગતને સ્વપ્ન જેવું જાણ. એમાં કંઈ તારું નથી — નાનકે કહીને બતાવ્યું છે. ॥૪૧॥

ਗਰਬੁ ਕਰਤੁ ਹੈ ਦੇਹ ਕੋ ਬਿਨਸੈ ਛਿਨ ਮੈ ਮੀਤ ॥ ਜਿਹਿ ਪ੍ਰਾਨੀ ਹਰਿ ਜਸੁ ਕਹਿਓ ਨਾਨਕ ਤਿਹਿ ਜਗੁ ਜੀਤਿ ॥੪੨॥

garab karat hai dheh ko binasai chhin mai meet || jeh praanee har jas kahio naanak teh jag jeet ||42||

તું દેહનો ગર્વ કરે છે, પણ હે મિત્ર, એ ક્ષણમાં નાશ થઈ જશે. જે પ્રાણીએ હરિનો યશ ગાયો, હે નાનક, એણે જ જગત જીતી લીધું. ॥૪૨॥

ਜਿਹ ਘਟਿ ਸਿਮਰਨੁ ਰਾਮ ਕੋ ਸੋ ਨਰੁ ਮੁਕਤਾ ਜਾਨੁ ॥ ਤਿਹਿ ਨਰ ਹਰਿ ਅੰਤਰੁ ਨਹੀ ਨਾਨਕ ਸਾਚੀ ਮਾਨੁ ॥੪੩॥

jeh ghaT simaran raam ko so nar mukataa jaan || teh nar har a(n)tar nahee naanak saachee maan ||43||

જેના હૃદયમાં રામનું સ્મરણ છે, એ મનુષ્યને મુક્ત જાણ. એ મનુષ્ય ને હરિમાં કોઈ અંતર નથી — હે નાનક, એને સાચું માન. ॥૪૩॥

ਏਕ ਭਗਤਿ ਭਗਵਾਨ ਜਿਹ ਪ੍ਰਾਨੀ ਕੈ ਨਾਹਿ ਮਨਿ ॥ ਜੈਸੇ ਸੂਕਰ ਸੁਆਨ ਨਾਨਕ ਮਾਨੋ ਤਾਹਿ ਤਨੁ ॥੪੪॥

ek bhagat bhagavaan jeh praanee kai naeh man || jaise sookar suaan naanak maano taeh tan ||44||

ભગવાનની એક પણ ભક્તિ જે પ્રાણીના મનમાં નથી — હે નાનક, એનું શરીર ભૂંડ ને કૂતરા જેવું જાણ. ॥૪૪॥

ਸੁਆਮੀ ਕੋ ਗ੍ਰਿਹੁ ਜਿਉ ਸਦਾ ਸੁਆਨ ਤਜਤ ਨਹੀ ਨਿਤ ॥ ਨਾਨਕ ਇਹ ਬਿਧਿ ਹਰਿ ਭਜਉ ਇਕ ਮਨਿ ਹੁਇ ਇਕ ਚਿਤਿ ॥੪੫॥

suaamee ko girahu jiau sadhaa suaan tajat nahee nit || naanak ieh bidh har bhajau ik man hui ik chit ||45||

જેમ કૂતરો માલિકના ઘરને નિત્ય છોડતો નથી — હે નાનક, એ જ વિધિએ હરિને ભજ, એક મન ને એક ચિત્ત થઈને. ॥૪૫॥

ਤੀਰਥ ਬਰਤ ਅਰੁ ਦਾਨ ਕਰਿ ਮਨ ਮੈ ਧਰੈ ਗੁਮਾਨੁ ॥ ਨਾਨਕ ਨਿਹਫਲ ਜਾਤ ਤਿਹ ਜਿਉ ਕੁੰਚਰ ਇਸਨਾਨੁ ॥੪੬॥

teerath barat ar dhaan kar man mai dharai gumaan || naanak nihafal jaat teh jiau ku(n)char isanaan ||46||

જે તીર્થ, વ્રત ને દાન કરીને મનમાં અભિમાન ધરે છે — હે નાનક, એનું સર્વ નિષ્ફળ જાય છે, જેમ હાથીનું સ્નાન. ॥૪૬॥

ਸਿਰੁ ਕੰਪਿਓ ਪਗ ਡਗਮਗੇ ਨੈਨ ਜੋਤਿ ਤੇ ਹੀਨ ॥ ਕਹੁ ਨਾਨਕ ਇਹ ਬਿਧਿ ਭਈ ਤਊ ਨ ਹਰਿ ਰਸਿ ਲੀਨ ॥੪੭॥

sir ka(n)pio pag ddagamage nain jot te heen || kahu naanak ieh bidh bhiee tuoo na har ras leen ||47||

માથું કાંપવા લાગ્યું, પગ ડગમગી ગયા, નેત્ર જ્યોતિ વિનાનાં થઈ ગયાં. નાનક કહે છે — આ દશા થઈ ગઈ, તોય હરિ-રસમાં લીન ન થયો. ॥૪૭॥

ਨਿਜ ਕਰਿ ਦੇਖਿਓ ਜਗਤੁ ਮੈ ਕੋ ਕਾਹੂ ਕੋ ਨਾਹਿ ॥ ਨਾਨਕ ਥਿਰੁ ਹਰਿ ਭਗਤਿ ਹੈ ਤਿਹ ਰਾਖੋ ਮਨ ਮਾਹਿ ॥੪੮॥

nij kar dhekhio jagat mai ko kaahoo ko naeh || naanak thir har bhagat hai teh raakho man maeh ||48||

મેં જગતને મારું સમજીને જોઈ લીધું, પણ કોઈ કોઈનું નથી. હે નાનક, હરિની ભક્તિ જ સ્થિર છે, એને મનમાં રાખ. ॥૪૮॥

ਜਗ ਰਚਨਾ ਸਭ ਝੂਠ ਹੈ ਜਾਨਿ ਲੇਹੁ ਰੇ ਮੀਤ ॥ ਕਹਿ ਨਾਨਕ ਥਿਰੁ ਨਾ ਰਹੈ ਜਿਉ ਬਾਲੂ ਕੀ ਭੀਤਿ ॥੪੯॥

jag rachanaa sabh jhooTh hai jaan leh re meet || keh naanak thir naa rahai jiau baaloo kee bheet ||49||

જગતની રચના સર્વ જૂઠ છે — હે મિત્ર, એ જાણી લે. નાનક કહે છે — એ સ્થિર નથી રહેતી, જેમ રેતની ભીંત. ॥૪૯॥

ਰਾਮੁ ਗਇਓ ਰਾਵਨੁ ਗਇਓ ਜਾ ਕਉ ਬਹੁ ਪਰਵਾਰੁ ॥ ਕਹੁ ਨਾਨਕ ਥਿਰੁ ਕਛੁ ਨਹੀ ਸੁਪਨੇ ਜਿਉ ਸੰਸਾਰੁ ॥੫੦॥

raam gio raavan gio jaa kau bahu paravaar || kahu naanak thir kachh nahee supane jiau sa(n)saar ||50||

રામ ચાલ્યા ગયા, રાવણ ચાલ્યો ગયો, જેનો ઘણો મોટો પરિવાર હતો. નાનક કહે છે — કંઈ સ્થિર નથી, સંસાર સ્વપ્ન જેવો છે. ॥૫૦॥

ਚਿੰਤਾ ਤਾ ਕੀ ਕੀਜੀਐ ਜੋ ਅਨਹੋਨੀ ਹੋਇ ॥ ਇਹੁ ਮਾਰਗੁ ਸੰਸਾਰ ਕੋ ਨਾਨਕ ਥਿਰੁ ਨਹੀ ਕੋਇ ॥੫੧॥

chi(n)taa taa kee keejeeaai jo anahonee hoi || eih maarag sa(n)saar ko naanak thir nahee koi ||51||

ચિંતા એની જ કરીએ જે અણહોણી હોય. હે નાનક, સંસારનો આ જ માર્ગ છે, અહીં કોઈ સ્થિર નથી. ॥૫૧॥

ਜੋ ਉਪਜਿਓ ਸੋ ਬਿਨਸਿ ਹੈ ਪਰੋ ਆਜੁ ਕੈ ਕਾਲਿ ॥ ਨਾਨਕ ਹਰਿ ਗੁਨ ਗਾਇ ਲੇ ਛਾਡਿ ਸਗਲ ਜੰਜਾਲ ॥੫੨॥

jo upajio so binas hai paro aaj kai kaal || naanak har gun gai le chhaadd sagal ja(n)jaal ||52||

જે ઉપજ્યું છે તે નાશ થશે, આજે કે કાલે પડી જશે. હે નાનક, હરિના ગુણ ગાઈ લે, સર્વ જંજાળ છોડી દે. ॥૫૨॥

ਦੋਹਰਾ ॥

dhoharaa ||

દોહરો:

ਬਲੁ ਛੁਟਕਿਓ ਬੰਧਨ ਪਰੇ ਕਛੂ ਨ ਹੋਤ ਉਪਾਇ ॥ ਕਹੁ ਨਾਨਕ ਅਬ ਓਟ ਹਰਿ ਗਜ ਜਿਉ ਹੋਹੁ ਸਹਾਇ ॥੫੩॥

bal chhuTakio ba(n)dhan pare kachhoo na hot upai || kahu naanak ab oT har gaj jiau hoh sahai ||53||

બળ છૂટી ગયું, બંધન પડ્યાં, કોઈ ઉપાય ચાલતો નથી. નાનક કહે છે — હવે હરિ જ ઓટ છે, ગજ (ગજેન્દ્ર)ની જેમ તું સહાયક થા. ॥૫૩॥

ਬਲੁ ਹੋਆ ਬੰਧਨ ਛੁਟੇ ਸਭੁ ਕਿਛੁ ਹੋਤ ਉਪਾਇ ॥ ਨਾਨਕ ਸਭੁ ਕਿਛੁ ਤੁਮਰੈ ਹਾਥ ਮੈ ਤੁਮ ਹੀ ਹੋਤ ਸਹਾਇ ॥੫੪॥

bal hoaa ba(n)dhan chhuTe sabh kichh hot upai || naanak sabh kichh tumarai haath mai tum hee hot sahai ||54||

બળ આવી ગયું, બંધન છૂટી ગયાં, હવે સર્વ થઈ શકે છે. હે નાનક, સર્વ તારા હાથમાં છે, તું જ સહાયક થાય છે. ॥૫૪॥

ਸੰਗ ਸਖਾ ਸਭਿ ਤਜਿ ਗਏ ਕੋਊ ਨ ਨਿਬਹਿਓ ਸਾਥਿ ॥ ਕਹੁ ਨਾਨਕ ਇਹ ਬਿਪਤਿ ਮੈ ਟੇਕ ਏਕ ਰਘੁਨਾਥ ॥੫੫॥

sa(n)g sakhaa sabh taj ge kouoo na nibahio saath || kahu naanak ieh bipat mai Tek ek raghunaath ||55||

સંગ-સાથી સૌ છોડી ગયા, કોઈ સાથ ન નિભ્યો. નાનક કહે છે — આ વિપત્તિમાં એક રઘુનાથ જ ટેક છે. ॥૫૫॥

ਨਾਮੁ ਰਹਿਓ ਸਾਧੂ ਰਹਿਓ ਰਹਿਓ ਗੁਰੁ ਗੋਬਿੰਦੁ ॥ ਕਹੁ ਨਾਨਕ ਇਹ ਜਗਤ ਮੈ ਕਿਨ ਜਪਿਓ ਗੁਰ ਮੰਤੁ ॥੫੬॥

naam rahio saadhoo rahio rahio gur gobi(n)dh || kahu naanak ieh jagat mai kin japio gur ma(n)t ||56||

નામ રહી ગયું, સાધુ રહી ગયો, ગુરુ ગોવિંદ રહી ગયો. નાનક કહે છે — આ જગતમાં કોઈ વિરલે જ ગુરુ-મંત્ર જપ્યો. ॥૫૬॥

ਰਾਮ ਨਾਮੁ ਉਰ ਮੈ ਗਹਿਓ ਜਾ ਕੈ ਸਮ ਨਹੀ ਕੋਇ ॥ ਜਿਹ ਸਿਮਰਤ ਸੰਕਟ ਮਿਟੈ ਦਰਸੁ ਤੁਹਾਰੋ ਹੋਇ ॥੫੭॥੧॥

raam naam ur mai gahio jaa kai sam nahee koi || jeh simarat sa(n)kaT miTai dharas tuhaaro hoi ||57||1||

મેં રામનું નામ હૃદયમાં ધારણ કર્યું, જેના સમાન કોઈ નથી. જેના સ્મરણથી સંકટ મટી જાય છે ને તારું દર્શન થાય છે. ॥૫૭॥૧॥