શબદ હજારે — Word-by-Word Meaning

માઝ, પાંચમી પાતશાહી (મહલા ૫), ચઉપદે, ઘર પહેલું: મારું મન ગુરુના દર્શનની ઝંખનામાં તડપે છે. તે ચાતક પક્ષીની જેમ વિલાપ કરે છે. પ્યારા સંતના દર્શન વિના મારી તરસ છીપતી નથી અને મને શાંતિ મળતી નથી. ॥૧॥ હું બલિહારી જાઉં છું, મારી આત્મા ન્યોછાવર છે, પ્યારા સંત ગુરુના દર્શન પર. ॥૧॥ રહાઉ॥ તારું મુખ કેટલું સુહાવણું છે, અને તારી વાણીનો નાદ સહજ જ્ઞાન આપે છે. આ ચાતકને સારંગપાણિ (પ્રભુ) ના દર્શન થયા બહુ સમય વીતી ગયો. ધન્ય છે તે દેશ જ્યાં તું વસે છે, હે મારા સજ્જન મિત્ર મુરારી. ॥૨॥ હું બલિહારી જાઉં છું, સદા ન્યોછાવર છું, મારા સજ્જન મિત્ર મુરારી ગુરુ પર. ॥૧॥ રહાઉ॥ જ્યારે હું એક ઘડી પણ તારાથી મળી ન શક્યો, ત્યારે મારા માટે કલિયુગ આવી ગયો. હવે હું તને ક્યારે મળીશ, હે મારા પ્રિય ભગવંત? ગુરુના દરબારના દર્શન વિના મારી રાત વીતતી નથી અને નિદ્રા આવતી નથી. ॥૩॥ હું બલિહારી જાઉં છું, મારી આત્મા ન્યોછાવર છે, તે સાચા ગુરુના દરબાર પર. ॥૧॥ રહાઉ॥ મારું ભાગ્ય જાગ્યું અને ગુરુએ મને સંત સાથે મેળવ્યો. મેં અવિનાશી પ્રભુને મારા ઘરમાં જ (હૃદયમાં) મેળવ્યો. હવે હું તારી સેવા કરીશ અને પળભર પણ તારાથી વિખૂટો નહીં પડું. દાસ નાનક તારો સેવક છે, હે પ્યારા સ્વામી. ॥૪॥ હું બલિહારી જાઉં છું, મારી આત્મા ન્યોછાવર છે; દાસ નાનક તારો સેવક છે, હે પ્રભુ. ॥ રહાઉ॥૧॥૮॥ એક ઓંકાર. સત્ય જ જેનું નામ છે. સૃષ્ટિકર્તા પુરુષ. નિર્ભય. નિર્વૈર. અકાલ મૂર્તિ. અજન્મા. સ્વયંભૂ. ગુરુની કૃપાથી પ્રાપ્ત. ધનાસરી, પહેલી પાતશાહી (મહલા ૧), ઘર પહેલું, ચઉપદે: એક ઓંકાર. સત્ય જ જેનું નામ છે. સૃષ્ટિકર્તા પુરુષ. નિર્ભય. નિર્વૈર. અકાલ મૂર્તિ. અજન્મા. સ્વયંભૂ. ગુરુની કૃપાથી પ્રાપ્ત. મારી આત્મા ભયભીત છે; હું કોને પુકાર કરું? હું તેની સેવા કરું છું જે મારાં દુઃખ ભુલાવી દે છે; તે સદાસર્વદા દાતા છે. ॥૧॥ મારો સાહિબ નિત્ય નવો છે; તે સદાસર્વદા દાતા છે. ॥૧॥ રહાઉ॥ રાત-દિવસ હું મારા સાહિબની સેવા કરું છું; અંતે તે જ છોડાવશે. સાંભળી-સાંભળીને, હે મારી પ્રિય આત્મા, હું પાર ઊતરી ગયો. ॥૨॥ હે દયાળુ પ્રભુ, તારા નામથી હું પાર થાઉં છું. હું સદા તારા પર કુરબાન જાઉં છું. ॥૧॥ રહાઉ॥ સમસ્ત સંસારમાં કેવળ એક જ સાચો પ્રભુ છે; બીજો કોઈ નથી. તેની સેવા તે જ કરે છે જેના પર તે કૃપાદૃષ્ટિ કરે છે. ॥૩॥ તારા વિના, હે પ્યારા, હું કેવી રીતે રહું? મને એવી મોટાઈ આપ કે હું તારા નામ સાથે જોડાયેલો રહું. બીજો કોઈ નથી, હે પ્યારા, જેની પાસે જઈને હું કહું. ॥૧॥ રહાઉ॥ હું મારા સાહિબની સેવા કરું છું; બીજા કોઈ પાસેથી કંઈ માગતો નથી. નાનક તેનો દાસ છે; પળેપળ, ટુકડે-ટુકડે થઈને તેના પર ન્યોછાવર છે. ॥૪॥ હે સાહિબ, હું તારા નામ પર પળેપળ, ટુકડે-ટુકડે થઈને કુરબાન છું. ॥૧॥ રહાઉ॥૪॥૧॥ એક ઓંકાર. સાચા ગુરુની કૃપાથી. તિલંગ, પહેલી પાતશાહી (મહલા ૧), ઘર ત્રીજું: એક ઓંકાર. સાચા ગુરુની કૃપાથી. આ તન માયાથી સિંચાયેલું છે, હે પ્યારા; આ ચોળું લોભમાં રંગાયું છે. મારા કંતને (પતિ-પ્રભુને) આ ચોળું ગમતું નથી, હે પ્યારા; તો આત્મા-વધૂ તેની સેજ પર કેવી રીતે જાય? ॥૧॥ હું કુરબાન જાઉં છું, હે દયાળુ પ્રભુ; હું તારા પર કુરબાન જાઉં છું. હું તેમના પર કુરબાન જાઉં છું જે તારું નામ લે છે. જે તારું નામ લે છે, તેમના પર હું સદા કુરબાન જાઉં છું. ॥૧॥ રહાઉ॥ જો શરીર રંગવાનું વાસણ બની જાય, હે પ્યારા, અને નામ તેમાં મજીઠ-રંગ રૂપે નખાય, અને રંગનાર પોતે સાહિબ હોય — તો એવો રંગ પહેલાં ક્યારેય જોયો નથી! ॥૨॥ જેમનાં ચોળાં એવાં રંગાયેલાં છે, હે પ્યારા, તેમનો કંત સદા તેમની પાસે છે. મને તે વિનમ્ર જનોની ધૂળ મળે, હે પ્રભુ. નાનક કહે છે, એ જ મારી અરદાસ છે. ॥૩॥ તે પોતે રચે છે, અને પોતે જ રંગે છે. તે પોતે કૃપાદૃષ્ટિ કરે છે. હે નાનક, જો આત્મા-વધૂ પોતાના કંતને ગમી જાય, તો તે પોતે જ તેનો આનંદ લે છે. ॥૪॥૧॥૩॥ તિલંગ, પહેલી પાતશાહી (મહલા ૧): હે નાદાન અબોધ આત્મા-વધૂ, તું આટલો અભિમાન કેમ કરે છે? તારા જ ઘરમાં તું તારા પ્રભુના પ્રેમનો આનંદ કેમ નથી લેતી? તારો કંત બહુ નજીક છે, હે ભોળી વધૂ; તું તેને બહાર કેમ શોધે છે? પ્રભુના ભયની સળી તારાં નેત્રોમાં લગાવ, અને પ્રભુના પ્રેમને તારો શૃંગાર બનાવ. ત્યારે તું સુહાગણ જણાઈશ, જ્યારે તું તારા કંત સાથે પ્રેમ ધારણ કરે. ॥૧॥ તે ભોળી બાળા શું કરે, જો તે પોતાના કંતને ન ગમે? તે ભલે કેટલીય વાર વિનતી-પુકાર કરે, તોય એવી વધૂ પ્રભુનો મહેલ પામતી નથી. શુભ કર્મો વિના કંઈ મળતું નથી, ભલે તે કેટલીય દોડે. તે લોભ, અહંકારમાં મતવાલી થઈ માયામાં સમાયેલી છે. આ વાતોથી કંત મળતો નથી; તે આત્મા-વધૂ નાદાન રહી ગઈ. ॥૨॥ જઈને સુહાગણોને પૂછો, કઈ વાતોથી કંત મળે છે? તે જે કંઈ કરે તેને ભલું માનો; પોતાની ચતુરાઈ અને હઠ છોડી દો. જેના પ્રેમથી પદાર્થ (અમૂલ્ય ધન) મળે છે, તેના ચરણોમાં ચિત્ત લગાવો. કંત જે કહે તે કરો, તન-મન તેને અર્પણ કરો, એવી સુગંધ પોતાને લગાવો. એમ સુહાગણો કહે છે, હે બહેન; આ જ વાતોથી કંત મળે છે. ॥૩॥ અહંકાર ત્યજો ત્યારે જ કંત મળે છે; બીજી કેવી ચતુરાઈ કામ આવે? જે દિવસે કંત કૃપાદૃષ્ટિથી જુએ, તે દિવસ સફળ છે — આત્મા-વધૂ નવ નિધિઓ પામે છે. જે પોતાના કંતને પ્યારી છે, તે જ સાચી સુહાગણ છે; હે નાનક, તે જ સૌની રાણી છે. તે એવા રંગમાં રંગાયેલી, સહજમાં મતવાલી, રાત-દિવસ તેના પ્રેમમાં સમાયેલી રહે છે. તે સુંદર, સરૂપ અને પ્રવીણ છે; તે જ સાચી સયાણી કહેવાય છે. ॥૪॥૨॥૪॥ સૂહી, પહેલી પાતશાહી (મહલા ૧): કયો ત્રાજવો, કયાં વજનિયાં, અને કયા સરાફને હું તારા માટે બોલાવું, હે પ્રભુ? કયા ગુરુ પાસેથી હું દીક્ષા લઉં? કોની પાસે તારું મૂલ્ય અંકાવું? ॥૧॥ હે મારા પ્યારા લાલ પ્રભુ, તારો અંત જણાતો નથી. તું જળ, થળ અને આકાશમાં પરિપૂર્ણ વ્યાપ્ત છે; તું પોતે જ સર્વત્ર સમાયેલો છે. ॥૧॥ રહાઉ॥ મન ત્રાજવો છે, ચિત્ત વજનિયાં છે, અને તારી સેવા કરવી એ સરાફ છે. મારા હૃદયમાં જ હું મારા કંતને તોલું છું; આ રીતે હું મારા ચિત્તને સ્થિર રાખું છું. ॥૨॥ તું પોતે જ કાંટો, વજન અને ત્રાજવો છે; તું પોતે જ તોલનાર છે. તું પોતે જુએ છે, પોતે સમજે છે, અને પોતે જ વેપારી છે. ॥૩॥ આંધળો, નીચ જાતનો, પરદેશી જીવ ક્ષણમાં આવે અને પળમાં ચાલ્યો જાય છે. તેની જ સંગતમાં નાનક રહે છે; તે મૂર્ખ પ્રભુને કેવી રીતે પામે? ॥૪॥૨॥૯॥ એક ઓંકાર. સત્ય જ જેનું નામ છે. સૃષ્ટિકર્તા પુરુષ. નિર્ભય. નિર્વૈર. અકાલ મૂર્તિ. અજન્મા. સ્વયંભૂ. ગુરુની કૃપાથી પ્રાપ્ત. રાગ બિલાવલ, પહેલી પાતશાહી (મહલા ૧), ચઉપદે, ઘર પહેલું: તું સુલતાન છે, અને હું તને મીઆં કહું — એથી તારી મોટાઈમાં શું ઉમેરાય? જે તું આપે છે તે જ હું કહું છું, હે સ્વામી; હું મૂર્ખ અને કંઈ કહેવાનું જાણતો નથી. ॥૧॥ મને એવી સમજ આપ કે હું તારા ગુણ ગાઉં. જેમ તારી રજામાં સત્યમાં રહું. ॥૧॥ રહાઉ॥ જે કંઈ થયું છે, બધું તારાથી જ થયું છે. બધી તારી જ સૂઝ-બૂઝ છે. તારો અંત જણાતો નથી, હે મારા સાહિબ; હું આંધળો, મારામાં શી ચતુરાઈ? ॥૨॥ હું શું કહું? કહેતાં-કહેતાં કહીને જોઈ લીધું, પણ તે અકથ્ય કહ્યો જતો નથી. જે તને ગમે છે તે જ હું કહું છું; એ તારી મોટાઈનો તલભાર છે. ॥૩॥ આટલા કૂતરાઓમાં હું બેગાનો છું; પોતાના તનના પેટ માટે ભસું છું. જો નાનક ભક્તિહીન પણ થઈ જાય, તોય ખસમ (સ્વામી)નું નામ તેનાથી જતું નથી. ॥૪॥૧॥ બિલાવલ, પહેલી પાતશાહી (મહલા ૧): મારું મન મંદિર છે, અને મારું તન વિનમ્ર સાધકનો સાદો વેષ છે; મારા હૃદયમાં જ હું તીર્થ પર સ્નાન કરું છું. શબદનો એક શબ્દ મારા પ્રાણમાં વસે છે; હું ફરી જન્મમાં આવતો નથી. ॥૧॥ મારું મન દયાળુ પ્રભુથી વીંધાઈ ગયું છે, હે મારી મા! બીજાની પીડા કોણ જાણે? હું બીજા કોઈની ચિંતા કરતો નથી. ॥૧॥ રહાઉ॥ હે અગમ્ય, અગોચર, અલખ, અપાર: મારી ચિંતા તું કર! જળ, થળ અને આકાશમાં તું પરિપૂર્ણ વ્યાપ્ત છે. દરેક હૃદયમાં તારી જ જ્યોતિ છે. ॥૨॥ સમસ્ત શિક્ષા, મતિ અને બુદ્ધિ તારી છે; મંદિર અને છાંયા પણ તારાં જ છે. તારા વિના હું બીજા કોઈને જાણતો નથી, હે મારા સાહિબ; હું નિત્ય તારા ગુણ ગાઉં છું. ॥૩॥ સમસ્ત જીવ-જંતુ તારી શરણમાં છે; તેમની બધી ચિંતા તારી પાસે છે. જે તને ગમે છે તે જ ભલું છે; એ જ નાનકની એક અરદાસ છે. ॥૪॥૨॥