વેંકટેશ્વર સુપ્રભાતમ્ — Word-by-Word Meaning
वेंकटेश्वर सुप्रभातम्
Every Sanskrit word explained in English
Word-by-Word Breakdown
कौसल्या सुप्रजा राम पूर्वासंध्या प्रवर्तते ।
उत्तिष्ठ नरशार्दूल कर्तव्यं दैवमाह्निकं ॥ 1 ॥
Kausalya Supraja Rama Purvasandhya Pravartate |
Uttishtha Narashardula Kartavyam Daivamahnikam || 1 ||
હે કૌસલ્યાના સુપુત્ર રામ — પૂર્વ દિશામાં સંધ્યા (ઉષા) પ્રગટ થઈ રહી છે; ઊઠો, હે નરશ્રેષ્ઠ (પુરુષોમાં સિંહ), હવે દેવો માટેનાં નિત્યકર્મ કરવાનો સમય છે. (જાગરણ-શ્લોક, રામાયણમાંથી.)
उत्तिष्ठोत्तिष्ठ गोविंद उत्तिष्ठ गरुडध्वज ।
उत्तिष्ठ कमलाकांत त्रैलोक्यं मंगळं कुरु ॥ 2 ॥
Uttishthottishtha Govinda Uttishtha Garudadhvaja |
Uttishtha Kamalakanta Trailokyam Mangal̤am Kuru || 2 ||
ઊઠો, ઊઠો હે ગોવિંદ; ઊઠો, હે ગરુડધ્વજ; ઊઠો, હે કમલા (લક્ષ્મી)ના પ્રિય — ત્રણે લોકનું મંગલ કરો.
मातस्समस्त जगतां मधुकैटभारेः
वक्षोविहारिणि मनोहर दिव्यमूर्ते ।
श्रीस्वामिनि श्रितजनप्रिय दानशीले
श्री वेंकटेश दयिते तव सुप्रभातं ॥ 3 ॥
Matassamasta Jagatam Madhukaitabhareh
Vakshoviharini Manohara Divyamurte |
Shrisvamini Shritajanapriya Danashile
Shri Venkatesha Dayite Tava Suprabhatam || 3 ||
હે સમસ્ત લોકોની માતા, જે મધુ-કૈટભના શત્રુ (વિષ્ણુ)ના વક્ષસ્થળે વિહરે છે, મનોહર દિવ્ય રૂપવાળી; હે સ્વામિની શ્રી, શરણાગત જનોની પ્રિય અને દાનશીલ — હે શ્રી વેંકટેશની પ્રિયા, તમારું સુપ્રભાત હો.
तव सुप्रभातमरविंद लोचने
भवतु प्रसन्नमुख चंद्रमंडले ।
विधि शंकरेंद्र वनिताभिरर्चिते
वृश शैलनाथ दयिते दयानिधे ॥ 4 ॥
Tava Suprabhatamaravinda Locane
Bhavatu Prasannamukha Candramamdale |
Vidhi Shankarendra Vanitabhirarcite
Vrisha Shailanatha Dayite Dayanidhe || 4 ||
તમારું સુપ્રભાત હો, હે કમલનયની, પ્રસન્ન ને ચંદ્રસમ ઉજ્જ્વળ મુખવાળી, બ્રહ્મા-શંકર-ઇંદ્રની દેવીઓ વડે પૂજિત — હે વૃષ પર્વતના સ્વામીની પ્રિયા, દયાનિધિ.
अत्र्यादि सप्त ऋषयस्समुपास्य संध्यां
आकाश सिंधु कमलानि मनोहराणि ।
आदाय पादयुग मर्चयितुं प्रपन्नाः
शेषाद्रि शेखर विभो तव सुप्रभातं ॥ 5 ॥
Atryadi Sapta Rishayassamupasya Sandhyam
Akasha Sindhu Kamalani Manoharani |
Adaya Padayuga Marcayitum Prapannah
Sheshadri Shekhara Vibho Tava Suprabhatam || 5 ||
અત્રિ આદિ સપ્તર્ષિ પોતાની સંધ્યા-વંદના પૂર્ણ કરી આકાશગંગાનાં મનોહર કમળ લઈ તમારા ચરણયુગલની પૂજા માટે સમીપ આવ્યા છે — હે શેષાદ્રિ શિખરના સ્વામી વિભો, તમારું સુપ્રભાત હો.
Complete Translation
વેંકટેશ્વર સુપ્રભાતમ્ તિરુમલાના ભગવાન વેંકટેશ્વર (બાલાજી)નું પ્રાતઃકાલીન “જાગરણ” સ્તોત્ર છે — જે દરરોજ પરોઢે તિરુમલા તિરુપતિ મંદિરમાં ભગવાનને નિદ્રામાંથી જગાડવા ગવાય છે. તેનો આરંભ રામાયણના એ પ્રસિદ્ધ શ્લોકથી થાય છે જેનાથી ઋષિ વિશ્વામિત્ર રામને જગાડે છે — “કૌસલ્યાના સુપુત્ર રામ, પરોઢ થઈ રહી છે; ઊઠો, હે પુરુષોત્તમ” — અને પછી શ્લોકે-શ્લોકે શ્રીનિવાસને જાગવા પ્રાર્થે છે: ઋષિગણ આકાશગંગાનાં કમળ લઈ તૈયાર ઊભા છે, દેવો અને તેમની દેવીઓ તેમના ચરણની પૂજા માટે રાહ જુએ છે, પંખીઓ ગાય છે ને દીવા પ્રગટ્યા છે. પ્રતિવાદિ ભયંકર અન્નંગરાચાર્ય રચિત આ સ્તોત્ર દક્ષિણ ભારતનાં સૌથી પ્રિય ભક્તિ-પ્રભાતગીતોમાંનું એક છે; અસંખ્ય ભક્તો પોતાનો દિવસ ભગવાન સાથે શરૂ કરવા દરરોજ તેનું પઠન કરે છે.
Origin & History
Source: Sri Venkatesha Suprabhatam — sung daily at the Tirumala Tirupati temple
Author: Prativadi Bhayankara Annangaracharya (15th century)
Period: Medieval (c. 15th century)
વેંકટેશ્વર સુપ્રભાતમ્ની રચના મહાન વૈષ્ણવ આચાર્ય પ્રતિવાદિ ભયંકર અણ્ણંગરાચાર્યે તિરુમલામાં ભગવાન વેંકટેશ્વરને પ્રતિદિન સવારે જગાડવા કરી હતી. તે એ જ શ્લોકને ઉધાર લઈને શરૂ થાય છે જેનાથી ઋષિ વિશ્વામિત્રે રામાયણમાં શ્રીરામને જગાડ્યા હતા, અને સદીઓથી મંદિરમાં દિવસની પ્રથમ સેવા તરીકે ગવાય છે — પ્રત્યેક તિરુપતિ યાત્રિકના હોઠ પર વસેલું પ્રભાત-ગીત.
Frequently Asked Questions
વેંકટેશ્વર સુપ્રભાતમ્ શું છે?▼
આ તિરુમલાના વેંકટેશ્વર (તિરુપતિ બાલાજી)નું પ્રાતઃ "જાગરણ" (સુપ્રભાતમ્) સ્તોત્ર છે, જે મંદિરમાં પ્રતિદિન સવારે ભગવાનને જગાડવા ગવાય છે. તે રામાયણના પ્રસિદ્ધ શ્લોક "કૌસલ્યા સુપ્રજા રામ"થી શરૂ થાય છે અને પ્રતિવાદિ ભયંકર અણ્ણંગરાચાર્ય દ્વારા રચાયેલ છે.
સુપ્રભાતમ્ ક્યારે પઢાય છે?▼
દિવસ આરંભ કરવા સવારે (બ્રહ્મ મુહૂર્ત), સ્નાન પછી, બાલાજીની પ્રતિમા સમક્ષ — અને ખાસ કરીને શનિવાર, વેંકટેશ્વરના દિવસે. તે તિરુમલા મંદિરમાં સવારની પ્રથમ સેવા તરીકે નિત્ય ગવાય છે.
"કૌસલ્યા સુપ્રજા રામ"નો અર્થ શું છે?▼
આ તે શ્લોક છે જેનાથી ઋષિ વિશ્વામિત્ર રામાયણમાં રામને જગાડે છે: "હે રામ, કૌસલ્યાના સુપુત્ર, પૂર્વમાં સંધ્યા થઈ રહી છે; ઊઠો, હે નરશ્રેષ્ઠ, દેવોના દૈનિક કર્તવ્યો હવે કરવાના છે." સુપ્રભાતમ્ તેને વેંકટેશ્વરને જગાડવા ગ્રહણ કરે છે.
Ready to start chanting?
See Benefits & How to Chant →