ದಕ್ಷಿಣಾಮೂರ್ತಿ ಸ್ತೋತ್ರಂ PDF

मौनव्याख्याप्रकटितपरब्रह्मतत्त्वं युवानं वर्षिष्ठान्ते वसदृषिगणैरावृतं ब्रह्मनिष्ठैः । आचार्येन्द्रं करकलितचिन्मुद्रमानन्दरूपं स्वात्मारामं मुदितवदनं दक्षिणामूर्तिमीडे ॥

maunavyākhyāprakaṭitaparabrahmatattvaṃ yuvānaṃ varṣiṣṭhānte vasadṛṣigaṇairāvṛtaṃ brahmaniṣṭhaiḥ | ācāryendraṃ karakalitacinmudramānandarūpaṃ svātmārāmaṃ muditavadanaṃ dakṣiṇāmūrtimīḍe ||

ನಾನು ಆ ದಕ್ಷಿಣಾಮೂರ್ತಿಯನ್ನು ವಂದಿಸುತ್ತೇನೆ — ರೂಪದಲ್ಲಿ ನಿತ್ಯಯುವಕನಾದರೂ, ಬ್ರಹ್ಮನಿಷ್ಠರಾದ ವೃದ್ಧ ಋಷಿಗಳ ನಡುವೆ ಕುಳಿತವನು; ಮೌನದ ಮೂಲಕ ಪರಬ್ರಹ್ಮ ತತ್ತ್ವವನ್ನು ಉಪದೇಶಿಸುವವನು; ಆಚಾರ್ಯರಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠನು, ಕೈಯಲ್ಲಿ ಚಿನ್ಮುದ್ರೆ ಧರಿಸಿದವನು, ಆನಂದಸ್ವರೂಪನು, ತನ್ನ ಆತ್ಮದಲ್ಲೇ ರಮಿಸುವವನು, ಪ್ರಸನ್ನ ಮುಖದವನು.

विश्वं दर्पणदृश्यमाननगरीतुल्यं निजान्तर्गतं पश्यन्नात्मनि मायया बहिरिवोद्भूतं यथा निद्रया । यः साक्षात्कुरुते प्रबोधसमये स्वात्मानमेवाद्वयं तस्मै श्रीगुरुमूर्तये नम इदं श्रीदक्षिणामूर्तये ॥ १॥

viśvaṃ darpaṇadṛśyamānanagarītulyaṃ nijāntargataṃ paśyannātmani māyayā bahirivodbhūtaṃ yathā nidrayā | yaḥ sākṣātkurute prabodhasamaye svātmānamevādvayaṃ tasmai śrīgurumūrtaye nama idaṃ śrīdakṣiṇāmūrtaye || 1||

ಈ ವಿಶ್ವವು ಕನ್ನಡಿಯಲ್ಲಿ ಕಾಣುವ ನಗರದಂತೆ — ತನ್ನ ಆತ್ಮದೊಳಗೇ ಇದ್ದರೂ, ಮಾಯೆಯಿಂದ ಕನಸಿನಲ್ಲಿ ಎಂಬಂತೆ ಹೊರಗೆ ಉದ್ಭವಿಸಿದಂತೆ ಕಾಣುತ್ತದೆ. ಎಚ್ಚರದ ಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ಇದೆಲ್ಲವನ್ನೂ ತನ್ನ ಅದ್ವಯ ಆತ್ಮವಾಗಿ ಸಾಕ್ಷಾತ್ತಾಗಿ ಅರಿಯುವವನು ಯಾರೋ — ಆ ಗುರುಸ್ವರೂಪನಾದ ಶ್ರೀದಕ್ಷಿಣಾಮೂರ್ತಿಗೆ ಈ ನಮಸ್ಕಾರ.

बीजस्यान्तरिवाङ्कुरो जगदिदं प्राङ्निर्विकल्पं पुनः मायाकल्पितदेशकालकलनावैचित्र्यचित्रीकृतम् । मायावीव विजृम्भयत्यपि महायोगीव यः स्वेच्छया तस्मै श्रीगुरुमूर्तये नम इदं श्रीदक्षिणामूर्तये ॥ २॥

bījasyāntarivāṅkuro jagadidaṃ prāṅnirvikalpaṃ punaḥ māyākalpitadeśakālakalanāvaicitryacitrīkṛtam | māyāvīva vijṛmbhayatyapi mahāyogīva yaḥ svecchayā tasmai śrīgurumūrtaye nama idaṃ śrīdakṣiṇāmūrtaye || 2||

ಈ ವಿಶ್ವವು ವ್ಯಕ್ತವಾಗುವ ಮೊದಲು ಬೀಜದೊಳಗೆ ಅಡಗಿದ ಮೊಳಕೆಯಂತೆ ನಿರ್ವಿಕಲ್ಪವಾಗಿ (ಭೇದವಿಲ್ಲದೆ) ಇತ್ತು; ಬಳಿಕ ಮಾಯೆಯಿಂದ ಕಲ್ಪಿತವಾದ ದೇಶಕಾಲ ಭೇದಗಳ ವೈಚಿತ್ರ್ಯದಿಂದ ಚಿತ್ರಿತಗೊಂಡು, ಮಾಂತ್ರಿಕನಂತೆ, ಮಹಾಯೋಗಿಯಂತೆ, ತನ್ನ ಇಚ್ಛೆಯಿಂದ ಅದನ್ನು ಯಾರು ತೆರೆದಿಡುತ್ತಾರೋ — ಆ ಗುರುಸ್ವರೂಪನಾದ ಶ್ರೀದಕ್ಷಿಣಾಮೂರ್ತಿಗೆ ಈ ನಮಸ್ಕಾರ.

यस्यैव स्फुरणं सदात्मकमसत्कल्पार्थकं भासते साक्षात्तत्त्वमसीति वेदवचसा यो बोधयत्याश्रितान् । यत्साक्षात्करणाद्भवेन्न पुनरावृत्तिर्भवाम्भोनिधौ तस्मै श्रीगुरुमूर्तये नम इदं श्रीदक्षिणामूर्तये ॥ ३॥

yasyaiva sphuraṇaṃ sadātmakamasatkalpārthakaṃ bhāsate sākṣāttattvamasīti vedavacasā yo bodhayatyāśritān | yatsākṣātkaraṇādbhavenna punarāvṛttirbhavāmbhonidhau tasmai śrīgurumūrtaye nama idaṃ śrīdakṣiṇāmūrtaye || 3||

ಯಾರ ಸ್ವಯಂಪ್ರಕಾಶ ಚೈತನ್ಯವು — ತಾನೇ ಸತ್ಸ್ವರೂಪವಾಗಿ — ಅಸತ್ (ಮಿಥ್ಯ) ಪದಾರ್ಥಗಳನ್ನೂ ಸತ್ಯವೆಂಬಂತೆ ಭಾಸಗೊಳಿಸುತ್ತದೋ; 'ತತ್ತ್ವಮಸಿ' ಎಂಬ ವೇದವಾಕ್ಯದಿಂದ ತನ್ನನ್ನು ಆಶ್ರಯಿಸಿದವರಿಗೆ ಬೋಧಿಸುತ್ತಾನೋ; ಯಾರನ್ನು ಸಾಕ್ಷಾತ್ಕರಿಸಿದರೆ ಜನನ-ಮರಣ ಸಾಗರದಲ್ಲಿ ಪುನಃ ಬೀಳುವುದಿಲ್ಲವೋ — ಆ ಗುರುಸ್ವರೂಪನಾದ ಶ್ರೀದಕ್ಷಿಣಾಮೂರ್ತಿಗೆ ಈ ನಮಸ್ಕಾರ.

नानाच्छिद्रघटोदरस्थितमहादीपप्रभाभास्वरं ज्ञानं यस्य तु चक्षुरादिकरणद्वारा बहिः स्पन्दते । जानामीति तमेव भान्तमनुभात्येतत्समस्तं जगत् तस्मै श्रीगुरुमूर्तये नम इदं श्रीदक्षिणामूर्तये ॥ ४॥

nānācchidraghaṭodarasthitamahādīpaprabhābhāsvaraṃ jñānaṃ yasya tu cakṣurādikaraṇadvārā bahiḥ spandate | jānāmīti tameva bhāntamanubhātyetatsamastaṃ jagat tasmai śrīgurumūrtaye nama idaṃ śrīdakṣiṇāmūrtaye || 4||

ಅನೇಕ ರಂಧ್ರಗಳುಳ್ಳ ಮಡಕೆಯೊಳಗೆ ಇಟ್ಟ ಮಹಾದೀಪದ ಬೆಳಕಿನಂತೆ, ಯಾರ ಜ್ಞಾನವು ಕಣ್ಣು ಮೊದಲಾದ ಇಂದ್ರಿಯಗಳ ಬಾಗಿಲುಗಳ ಮೂಲಕ ಹೊರಗೆ ಪ್ರಸರಿಸುತ್ತದೋ; 'ನಾನು ಅರಿಯುತ್ತೇನೆ' ಎಂದು ಆತನೇ ಪ್ರಕಾಶಿಸಿದರೆ, ಈ ಸಮಸ್ತ ಜಗತ್ತು ಆತನ ಹಿಂದೆಯೇ (ಆತನ ಬೆಳಕಿನಿಂದಲೇ) ಪ್ರಕಾಶಿಸುತ್ತದೆ — ಆ ಗುರುಸ್ವರೂಪನಾದ ಶ್ರೀದಕ್ಷಿಣಾಮೂರ್ತಿಗೆ ಈ ನಮಸ್ಕಾರ.

देहं प्राणमपीन्द्रियाण्यपि चलां बुद्धिं च शून्यं विदुः स्त्रीबालान्धजडोपमास्त्वहमिति भ्रान्ता भृशं वादिनः । मायाशक्तिविलासकल्पितमहा व्यामोहसंहारिणे तस्मै श्रीगुरुमूर्तये नम इदं श्रीदक्षिणामूर्तये ॥ ५॥

dehaṃ prāṇamapīndriyāṇyapi calāṃ buddhiṃ ca śūnyaṃ viduḥ strībālāndhajaḍopamāstvahamiti bhrāntā bhṛśaṃ vādinaḥ | māyāśaktivilāsakalpitamahā vyāmohasaṃhāriṇe tasmai śrīgurumūrtaye nama idaṃ śrīdakṣiṇāmūrtaye || 5||

'ಶರೀರ, ಪ್ರಾಣ, ಇಂದ್ರಿಯಗಳು, ಚಂಚಲ ಬುದ್ಧಿ, ಅಥವಾ ಶೂನ್ಯವೇ ಆತ್ಮ' ಎಂದು ಸ್ತ್ರೀ, ಬಾಲಕ, ಕುರುಡ, ಜಡನಂತೆ ಭ್ರಮಿತರಾದ ವಾದಿಗಳು ಒತ್ತಿ ವಾದಿಸುತ್ತಾರೆ. ಮಾಯಾಶಕ್ತಿಯ ವಿಲಾಸದಿಂದ ಕಲ್ಪಿತವಾದ ಈ ಮಹಾ ವ್ಯಾಮೋಹವನ್ನು ಸಂಹರಿಸುವವನಿಗೆ — ಆ ಗುರುಸ್ವರೂಪನಾದ ಶ್ರೀದಕ್ಷಿಣಾಮೂರ್ತಿಗೆ ಈ ನಮಸ್ಕಾರ.

राहुग्रस्तदिवाकरेन्दुसदृशो मायासमाच्छादनात् सन्मात्रः करणोपसंहरणतो योऽभूत्सुषुप्तः पुमान् । प्रागस्वाप्समिति प्रबोधसमये यः प्रत्यभिज्ञायते तस्मै श्रीगुरुमूर्तये नम इदं श्रीदक्षिणामूर्तये ॥ ६॥

rāhugrastadivākarendusadṛśo māyāsamācchādanāt sanmātraḥ karaṇopasaṃharaṇato yo’bhūtsuṣuptaḥ pumān | prāgasvāpsamiti prabodhasamaye yaḥ pratyabhijñāyate tasmai śrīgurumūrtaye nama idaṃ śrīdakṣiṇāmūrtaye || 6||

ರಾಹುವಿನಿಂದ ನುಂಗಲ್ಪಟ್ಟ ಸೂರ್ಯಚಂದ್ರರಂತೆ, ಮನುಷ್ಯನು ಗಾಢ ನಿದ್ರೆಯಲ್ಲಿ ಇಂದ್ರಿಯಗಳ ಉಪಸಂಹಾರದಿಂದ ಮಾಯೆಯಿಂದ ಆವೃತನಾಗಿ ಕೇವಲ ಶುದ್ಧ ಸತ್ತಾಮಾತ್ರವಾಗಿ ಉಳಿಯುತ್ತಾನೆ; ಎಚ್ಚರವಾಗುವಾಗ 'ನಾನು ಮೊದಲು (ನಿದ್ರಿಸಿದೆ)' ಎಂದು ಆ ನಿತ್ಯ ಆತ್ಮವನ್ನು ಗುರುತಿಸುತ್ತಾನೆ — ಆ ಗುರುಸ್ವರೂಪನಾದ ಶ್ರೀದಕ್ಷಿಣಾಮೂರ್ತಿಗೆ ಈ ನಮಸ್ಕಾರ.

बाल्यादिष्वपि जाग्रदादिषु तथा सर्वास्ववस्थास्वपि व्यावृत्तास्वनुवर्तमानमहमित्यन्तः स्फुरन्तं सदा । स्वात्मानं प्रकटीकरोति भजतां यो मुद्रया भद्रया तस्मै श्रीगुरुमूर्तये नम इदं श्रीदक्षिणामूर्तये ॥ ७॥

bālyādiṣvapi jāgradādiṣu tathā sarvāsvavasthāsvapi vyāvṛttāsvanuvartamānamahamityantaḥ sphurantaṃ sadā | svātmānaṃ prakaṭīkaroti bhajatāṃ yo mudrayā bhadrayā tasmai śrīgurumūrtaye nama idaṃ śrīdakṣiṇāmūrtaye || 7||

ಬಾಲ್ಯ, ಯೌವನ, ವೃದ್ಧಾಪ್ಯ, ಹಾಗೂ ಜಾಗ್ರತ್, ಸ್ವಪ್ನ, ಸುಷುಪ್ತಿ — ಈ ಬದಲಾಗುವ ಎಲ್ಲ ಅವಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲೂ 'ನಾನು' ಎಂದು ಒಳಗೆ ನಿರಂತರ ಸ್ಫುರಿಸುವ ಆ ಆತ್ಮವನ್ನು, ತನ್ನ ಭಕ್ತರಿಗೆ ಮಂಗಲಕರ (ಭದ್ರ) ಮುದ್ರೆಯಿಂದ ಪ್ರಕಟಿಸುವವನಿಗೆ — ಆ ಗುರುಸ್ವರೂಪನಾದ ಶ್ರೀದಕ್ಷಿಣಾಮೂರ್ತಿಗೆ ಈ ನಮಸ್ಕಾರ.

विश्वं पश्यति कार्यकारणतया स्वस्वामिसंबन्धतः शिष्याचार्यतया तथैव पितृपुत्राद्यात्मना भेदतः । स्वप्ने जाग्रति वा य एष पुरुषो मायापरिभ्रामितः तस्मै श्रीगुरुमूर्तये नम इदं श्रीदक्षिणामूर्तये ॥ ८॥

viśvaṃ paśyati kāryakāraṇatayā svasvāmisaṃbandhataḥ śiṣyācāryatayā tathaiva pitṛputrādyātmanā bhedataḥ | svapne jāgrati vā ya eṣa puruṣo māyāparibhrāmitaḥ tasmai śrīgurumūrtaye nama idaṃ śrīdakṣiṇāmūrtaye || 8||

ಮಾಯೆಯಿಂದ ಭ್ರಮಿತನಾದ ಈ ಪುರುಷನು, ಸ್ವಪ್ನದಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ಜಾಗ್ರತ್‌ನಲ್ಲಿ, ಈ ಒಂದೇ (ಆತ್ಮ ರೂಪ) ವಿಶ್ವವನ್ನು ಕಾರ್ಯ-ಕಾರಣ, ಸ್ವಾಮಿ-ಸೇವಕ, ಶಿಷ್ಯ-ಆಚಾರ್ಯ, ತಂದೆ-ಮಗ ಮೊದಲಾದ ಭೇದಗಳಿಂದ ಅನೇಕವಾಗಿ ವಿಭಜಿತವಾದಂತೆ ನೋಡುತ್ತಾನೆ — ಆ ಗುರುಸ್ವರೂಪನಾದ ಶ್ರೀದಕ್ಷಿಣಾಮೂರ್ತಿಗೆ ಈ ನಮಸ್ಕಾರ.

भूरम्भांस्यनलोऽनिलोऽम्बरमहर्नाथो हिमांशुः पुमान् इत्याभाति चराचरात्मकमिदं यस्यैव मूर्त्यष्टकम् । नान्यत्किञ्चन विद्यते विमृशतां यस्मात्परस्माद्विभोः तस्मै श्रीगुरुमूर्तये नम इदं श्रीदक्षिणामूर्तये ॥ ९॥

bhūrambhāṃsyanalo’nilo’mbaramaharnātho himāṃśuḥ pumān ityābhāti carācarātmakamidaṃ yasyaiva mūrtyaṣṭakam | nānyatkiñcana vidyate vimṛśatāṃ yasmātparasmādvibhoḥ tasmai śrīgurumūrtaye nama idaṃ śrīdakṣiṇāmūrtaye || 9||

ಭೂಮಿ, ನೀರು, ಅಗ್ನಿ, ವಾಯು, ಆಕಾಶ, ಸೂರ್ಯ, ಚಂದ್ರ, ಜೀವ (ಪುರುಷ) — ಈ ಎಂಟು ರೂಪಗಳಾಗಿ (ಅಷ್ಟಮೂರ್ತಿ) ಈ ಚರಾಚರ ಜಗತ್ತು ಭಾಸಿಸುತ್ತದೆ; ಆಳವಾಗಿ ವಿಚಾರಿಸುವವರಿಗೆ ಆ ಸರ್ವವ್ಯಾಪಿ ಪರಮ ತತ್ತ್ವಕ್ಕಿಂತ ಬೇರೆ ಯಾವುದೂ ಇಲ್ಲ — ಆ ಗುರುಸ್ವರೂಪನಾದ ಶ್ರೀದಕ್ಷಿಣಾಮೂರ್ತಿಗೆ ಈ ನಮಸ್ಕಾರ.

सर्वात्मत्वमिति स्फुटीकृतमिदं यस्मादमुष्मिन् स्तवे तेनास्य श्रवणात्तदर्थमननाद्ध्यानाच्च सङ्कीर्तनात् । सर्वात्मत्वमहाविभूतिसहितं स्यादीश्वरत्वं स्वतः ततः सिद्ध्येत्तत्पुनरष्टधा परिणतं चैश्वर्यमव्याहतम् ॥ १०॥

sarvātmatvamiti sphuṭīkṛtamidaṃ yasmādamuṣmin stave tenāsya śravaṇāttadarthamananāddhyānācca saṅkīrtanāt | sarvātmatvamahāvibhūtisahitaṃ syādīśvaratvaṃ svataḥ tataḥ siddhyettatpunaraṣṭadhā pariṇataṃ caiśvaryamavyāhatam || 10||

ಈ ಸ್ತೋತ್ರದಲ್ಲಿ 'ಎಲ್ಲವೂ ಆತ್ಮವೇ' (ಸರ್ವಾತ್ಮತ್ವ) ಎಂಬ ತತ್ತ್ವವು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ವ್ಯಕ್ತಗೊಂಡಿದೆ; ಆದ್ದರಿಂದ ಇದರ ಶ್ರವಣ, ಅರ್ಥಮನನ, ಧ್ಯಾನ, ಸಂಕೀರ್ತನದಿಂದ ಸರ್ವಾತ್ಮತ್ವ ಮಹಾ ವಿಭೂತಿ ಸಹಿತ ಈಶ್ವರತ್ವವು ತಾನಾಗಿಯೇ ಲಭಿಸುತ್ತದೆ, ಬಳಿಕ ಅಷ್ಟಧಾ ವ್ಯಕ್ತವಾಗುವ ಅಬಾಧಿತ ಐಶ್ವರ್ಯವೂ ಸಿದ್ಧಿಸುತ್ತದೆ.

वटविटपिसमीपे भूमिभागे निषण्णं सकलमुनिजनानां ज्ञानदातारमारात् । त्रिभुवनगुरुमीशं दक्षिणामूर्तिदेवं जननमरणदुःखच्छेददक्षं नमामि ॥

vaṭaviṭapisamīpe bhūmibhāge niṣaṇṇaṃ sakalamunijanānāṃ jñānadātāramārāt | tribhuvanagurumīśaṃ dakṣiṇāmūrtidevaṃ jananamaraṇaduḥkhacchedadakṣaṃ namāmi ||

ನಾನು ಆ ದಕ್ಷಿಣಾಮೂರ್ತಿ ದೇವನಿಗೆ ನಮಸ್ಕರಿಸುತ್ತೇನೆ — ಆಲದ ಮರದ ಬುಡದಲ್ಲಿ ನೆಲದ ಮೇಲೆ ಕುಳಿತವನು, ಸೇರಿದ ಮುನಿಗಳೆಲ್ಲರಿಗೂ ಜ್ಞಾನದಾತ, ಮೂರು ಲೋಕಗಳ ಈಶ, ಗುರು, ಜನನ-ಮರಣ ದುಃಖವನ್ನು ಛೇದಿಸುವಲ್ಲಿ ನಿಪುಣ.