ಪುರುಷ ಸೂಕ್ತಂ — Complete Lyrics

पुरुष सूक्तम्

Sanskrit text with English transliteration and translation

← Full Page Word-by-Word Meaning Benefits & How to Chant

Verse 1

हरिः ॐ सहस्रशीर्षा पुरुषः सहस्राक्षः सहस्रपात् । स भूमिꣳ सर्वत स्पृत्वाऽत्यतिष्ठद्दशाङ्गुलम् ॥

Harih Om sahasrashirsha purushah sahasrakshah sahasrapat Sa bhumiꣳ sarvata spritvatyatishthaddashangulam

ವಿರಾಟ್ ಪುರುಷನಿಗೆ ಸಹಸ್ರ ಶಿರಸ್ಸುಗಳು, ಸಹಸ್ರ ನೇತ್ರಗಳು, ಸಹಸ್ರ ಪಾದಗಳು ಇವೆ; ಆತನು ಸಮಸ್ತ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಎಲ್ಲ ಕಡೆಯಿಂದ ವ್ಯಾಪಿಸಿ ಕೂಡ ಅದಕ್ಕಿಂತ ಹತ್ತು ಬೆರಳು ಮುಂದಕ್ಕೆ ಹರಡಿದ್ದಾನೆ.

Verse 2

पुरुष एवेदꣳ सर्वं यद्भूतं यच्च भाव्यम् । उतामृतत्वस्येशानो यदन्नेनातिरोहति ॥

Purusha evedaꣳ sarvam yadbhutam yachcha bhavyam Utamritatvasyeshano yadannenatirohati

ಇದೆಲ್ಲವೂ ಪುರುಷನೇ — ಆಗಿಹೋದದ್ದೆಲ್ಲ, ಆಗಲಿರುವುದೆಲ್ಲ; ಆತನು ಅಮರತ್ವದ ಒಡೆಯ, ಅನ್ನದ (ಯಜ್ಞದ) ಮೂಲಕ ಇನ್ನಷ್ಟು ಮಹಾನ್ ಆಗುತ್ತಾನೆ.

Verse 3

एतावानस्य महिमातो ज्यायाँश्च पूरुषः । पादोऽस्य विश्वा भूतानि त्रिपादस्यामृतं दिवि ॥

Etavanasya mahimato jyayanshcha purushah Padosya vishva bhutani tripadasyamritam divi

ಇದು ಆತನ ಮಹಿಮೆ, ಪುರುಷ ಇದಕ್ಕಿಂತ ಇನ್ನೂ ಮಹಾನ್; ಸಮಸ್ತ ಪ್ರಾಣಿಗಳು ಆತನ ಕಾಲು ಭಾಗ ಮಾತ್ರ, ಮೂರು ಭಾಗ ಸ್ವರ್ಗದಲ್ಲಿ ಅಮರವಾಗಿವೆ.

Verse 4

त्रिपादूर्ध्व उदैत्पुरुषः पादोऽस्येहाभवत् पुनः । ततो विष्वङ् व्यक्रामत्साशनानशने अभि ॥

Tripadurdhva udaitpurushah padosyehabhavat punah Tato vishvan vyakramatsashananashane abhi

ಮೂರು ಭಾಗದೊಂದಿಗೆ ಪುರುಷ ಮೇಲಕ್ಕೆ ಎದ್ದನು; ಆತನ ಒಂದು ಭಾಗ ಮತ್ತೆ ಇಲ್ಲಿ ಆವಿರ್ಭವಿಸಿತು; ಅಲ್ಲಿಂದ ಆತನು ತಿನ್ನುವ, ತಿನ್ನದ ಎಲ್ಲದರಲ್ಲೂ ಎಲ್ಲ ಕಡೆ ಹರಡಿದನು.

Verse 5

ततो विराडजायत विराजो अधि पूरुषः । स जातो अत्यरिच्यत पश्चाद्भूमिमथो पुरः ॥

Tato viradajayata virajo adhi purushah Sa jato atyarichyata pashchadbhumimatho purah

ಆತನಿಂದ ವಿರಾಟ್ (ವಿಶ್ವರೂಪ) ಜನಿಸಿತು, ವಿರಾಟ್‌ನಿಂದ ಪುರುಷ (ಸಮಷ್ಟಿ-ಪುರುಷ); ಜನಿಸಿ ಆತನು ಭೂಮಿಗಿಂತ ಮುಂದೆ, ಹಿಂದೆ ವಿಸ್ತರಿಸಿದನು.

Verse 6

तस्माद्यज्ञात् सर्वहुतः सम्भृतं पृषदाज्यम् । पशूँस्ताँश्चक्रे वायव्यानारण्या ग्राम्याश्च ये ॥

Tasmadyajnat sarvahutah sambhritam prishadajyam Pashunstanshchakre vayavyanaranya gramyashcha ye

ಆ ಸರ್ವಹುತ ಯಜ್ಞದಿಂದ ಮೊಸರು ಮತ್ತು ತುಪ್ಪ ಸಂಗ್ರಹವಾದವು; ಅದರಿಂದ ಆತನು ವಾಯು, ಅರಣ್ಯ, ಗ್ರಾಮದ ಪಶುಗಳನ್ನು ರಚಿಸಿದನು.

Verse 7

तस्माद्यज्ञात् सर्वहुतः ऋचः सामानि जज्ञिरे । छन्दाꣳसि जज्ञिरे तस्माद्यजुस्तस्मादजायत ॥

Tasmadyajnat sarvahutah richah samani jajnire Chhandaꣳsi jajnire tasmadyajustasmadajayata

ಆ ಸರ್ವಹುತ ಯಜ್ಞದಿಂದ ಋಕ್ ಮತ್ತು ಸಾಮ ಮಂತ್ರಗಳು ಜನಿಸಿದವು; ಅದರಿಂದ ಛಂದಸ್ಸುಗಳು ಜನಿಸಿದವು, ಅದರಿಂದ ಯಜುಸ್ ಜನಿಸಿತು.

Verse 8

तस्मादश्वा अजायन्त ये के चोभयादतः । गावो ह जज्ञिरे तस्मात्तस्माज्जाता अजावयः ॥

Tasmadashva ajayanta ye ke chobhayadatah Gavo ha jajnire tasmattasmajjata ajavayah

ಅದರಿಂದ ಅಶ್ವಗಳು ಜನಿಸಿದವು, ಎರಡು ಸಾಲು ಹಲ್ಲುಗಳುಳ್ಳ ಪ್ರಾಣಿಗಳೆಲ್ಲ; ಅದರಿಂದ ಗೋವುಗಳು ಜನಿಸಿದವು, ಅದರಿಂದ ಆಡುಗಳು, ಕುರಿಗಳು.

Verse 9

तं यज्ञं बर्हिषि प्रौक्षन् पुरुषं जातमग्रतः । तेन देवा अयजन्त साध्या ऋषयश्च ये ॥

Tam yajnam barhishi praukshan purusham jatamagratah Tena deva ayajanta sadhya rishayashcha ye

ಆದಿಯಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದ ಆ ಪುರುಷನನ್ನು ದೇವತೆಗಳು ಪವಿತ್ರ ದರ್ಭೆಯ ಮೇಲೆ ಯಜ್ಞವಾಗಿ ಅಭಿಷೇಕಿಸಿದರು; ಆತನೊಂದಿಗೆ ದೇವತೆಗಳು, ಸಾಧ್ಯರು, ಋಷಿಗಳು ಯಜ್ಞ ಮಾಡಿದರು.

Verse 10

यत्पुरुषं व्यदधुः कतिधा व्यकल्पयन् । मुखं किमस्यासीत् किं बाहू किमूरू पादा उच्येते ॥

Yatpurusham vyadadhuh katidha vyakalpayan Mukham kimasyasit kim bahu kimuru pada uchyete

ಅವರು ಪುರುಷನನ್ನು ವಿಭಜಿಸಿದಾಗ, ಆತನನ್ನು ಎಷ್ಟು ಭಾಗಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಿದರು? ಆತನ ಮುಖ ಏನಾಯಿತು, ಬಾಹುಗಳು ಏನಾದವು, ತೊಡೆಗಳು, ಪಾದಗಳು ಏನಾದವು?

Verse 11

ब्राह्मणोऽस्य मुखमासीद्बाहू राजन्यः कृतः । ऊरू तदस्य यद्वैश्यः पद्भ्याꣳ शूद्रो अजायत ॥

Brahmanosya mukhamasidbahu rajanyah kritah Uru tadasya yadvaishyah padbhyaꣳ shudro ajayata

ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಆತನ ಮುಖವಾದನು; ರಾಜನ್ಯ (ಕ್ಷತ್ರಿಯ) ಆತನ ಬಾಹುಗಳಾದನು; ಆತನ ತೊಡೆಗಳು ವೈಶ್ಯವಾದವು; ಆತನ ಪಾದಗಳಿಂದ ಶೂದ್ರ ಜನಿಸಿದನು.

Verse 12

चन्द्रमा मनसो जातश्चक्षोः सूर्यो अजायत । श्रोत्राद्वायुश्च प्राणश्च मुखादग्निरजायत ॥

Chandrama manaso jatashchakshoh suryo ajayata Shrotradvayushcha pranashcha mukhadagnirajayata

ಆತನ ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ಚಂದ್ರ ಜನಿಸಿದನು; ಆತನ ನೇತ್ರದಿಂದ ಸೂರ್ಯ ಬಂದನು; ಆತನ ಮುಖದಿಂದ ಇಂದ್ರ ಮತ್ತು ಅಗ್ನಿ ಬಂದರು; ಆತನ ಪ್ರಾಣದಿಂದ ವಾಯು ಜನಿಸಿತು.

Verse 13

नाभ्या आसीदन्तरिक्षꣳ शीर्ष्णो द्यौः समवर्तत । पद्भ्यां भूमिर्दिशः श्रोत्रात्तथा लोकाँऽकल्पयन् ॥

Nabhya asidantarikshaꣳ shirshno dyauh samavartata Padbhyam bhumirdishah shrotrattatha lokankalpayan

ಆತನ ನಾಭಿಯಿಂದ ಅಂತರಿಕ್ಷ ಉಂಟಾಯಿತು; ಆತನ ಶಿರಸ್ಸಿನಿಂದ ಸ್ವರ್ಗ ವಿಕಸಿಸಿತು; ಆತನ ಪಾದಗಳಿಂದ ಭೂಮಿ, ಆತನ ಕಿವಿಯಿಂದ ದಿಕ್ಕುಗಳು — ಹೀಗೆ ಅವರು ಲೋಕಗಳನ್ನು ರಚಿಸಿದರು.

Verse 14

यत्पुरुषेण हविषा देवा यज्ञमतन्वत । वसन्तोऽस्यासीदाज्यं ग्रीष्म इध्मः शरद्धविः ॥

Yatpurushena havisha deva yajnamatanvata Vasantosyasidajyam grishma idhmah sharaddhavih

ದೇವತೆಗಳು ಪುರುಷನನ್ನು ಆಹುತಿಯಾಗಿ ಮಾಡಿ ಯಜ್ಞವನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಿದಾಗ — ವಸಂತ ಅದರ ತುಪ್ಪ, ಗ್ರೀಷ್ಮ ಅದರ ಇಂಧನ, ಶರತ್ ಅದರ ಆಹುತಿಯಾಯಿತು.

Verse 15

सप्तास्यासन् परिधयस्त्रिः सप्त समिधः कृताः । देवा यद्यज्ञं तन्वाना अबध्नन् पुरुषं पशुम् ॥

Saptasyasan paridhayastrih sapta samidhah kritah Deva yadyajnam tanvana abadhnan purusham pashum

ಏಳು ಅದರ ಪರಿಧಿಗಳು; ಮೂರು ಪಟ್ಟು ಏಳು ಸಮಿಧೆಗಳು ಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟವು, ದೇವತೆಗಳು ಯಜ್ಞ ಮಾಡುತ್ತಾ ಪುರುಷನನ್ನು ಪಶುವಾಗಿ ಕಟ್ಟಿದಾಗ.

Verse 16

यज्ञेन यज्ञमयजन्त देवास्तानि धर्माणि प्रथमान्यासन् । ते ह नाकं महिमानः सचन्त यत्र पूर्वे साध्याः सन्ति देवाः ॥

Yajnena yajnamayajanta devastani dharmani prathamanyasan Te ha nakam mahimanah sachanta yatra purve sadhyah santi devah

ಯಜ್ಞದ ಮೂಲಕ ದೇವತೆಗಳು ಯಜ್ಞಸ್ವರೂಪನನ್ನು (ಪುರುಷನನ್ನು) ಆರಾಧಿಸಿದರು; ಇವೇ ಮೊದಲ ಧರ್ಮಗಳು (ವಿಧಾನಗಳು). ಈ ಮಹಾ ಶಕ್ತಿಗಳು ಪ್ರಾಚೀನ ಸಾಧ್ಯರು ಮತ್ತು ದೇವತೆಗಳು ನೆಲೆಸಿರುವ ಸ್ವರ್ಗವನ್ನು ತಲುಪಿದವು.

Want to understand every word?

Read Word-by-Word Meaning →