ಪುರುಷ ಸೂಕ್ತಂ PDF

हरिः ॐ सहस्रशीर्षा पुरुषः सहस्राक्षः सहस्रपात् । स भूमिꣳ सर्वत स्पृत्वाऽत्यतिष्ठद्दशाङ्गुलम् ॥

Harih Om sahasrashirsha purushah sahasrakshah sahasrapat Sa bhumiꣳ sarvata spritvatyatishthaddashangulam

ವಿರಾಟ್ ಪುರುಷನಿಗೆ ಸಹಸ್ರ ಶಿರಸ್ಸುಗಳು, ಸಹಸ್ರ ನೇತ್ರಗಳು, ಸಹಸ್ರ ಪಾದಗಳು ಇವೆ; ಆತನು ಸಮಸ್ತ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಎಲ್ಲ ಕಡೆಯಿಂದ ವ್ಯಾಪಿಸಿ ಕೂಡ ಅದಕ್ಕಿಂತ ಹತ್ತು ಬೆರಳು ಮುಂದಕ್ಕೆ ಹರಡಿದ್ದಾನೆ.

पुरुष एवेदꣳ सर्वं यद्भूतं यच्च भाव्यम् । उतामृतत्वस्येशानो यदन्नेनातिरोहति ॥

Purusha evedaꣳ sarvam yadbhutam yachcha bhavyam Utamritatvasyeshano yadannenatirohati

ಇದೆಲ್ಲವೂ ಪುರುಷನೇ — ಆಗಿಹೋದದ್ದೆಲ್ಲ, ಆಗಲಿರುವುದೆಲ್ಲ; ಆತನು ಅಮರತ್ವದ ಒಡೆಯ, ಅನ್ನದ (ಯಜ್ಞದ) ಮೂಲಕ ಇನ್ನಷ್ಟು ಮಹಾನ್ ಆಗುತ್ತಾನೆ.

एतावानस्य महिमातो ज्यायाँश्च पूरुषः । पादोऽस्य विश्वा भूतानि त्रिपादस्यामृतं दिवि ॥

Etavanasya mahimato jyayanshcha purushah Padosya vishva bhutani tripadasyamritam divi

ಇದು ಆತನ ಮಹಿಮೆ, ಪುರುಷ ಇದಕ್ಕಿಂತ ಇನ್ನೂ ಮಹಾನ್; ಸಮಸ್ತ ಪ್ರಾಣಿಗಳು ಆತನ ಕಾಲು ಭಾಗ ಮಾತ್ರ, ಮೂರು ಭಾಗ ಸ್ವರ್ಗದಲ್ಲಿ ಅಮರವಾಗಿವೆ.

त्रिपादूर्ध्व उदैत्पुरुषः पादोऽस्येहाभवत् पुनः । ततो विष्वङ् व्यक्रामत्साशनानशने अभि ॥

Tripadurdhva udaitpurushah padosyehabhavat punah Tato vishvan vyakramatsashananashane abhi

ಮೂರು ಭಾಗದೊಂದಿಗೆ ಪುರುಷ ಮೇಲಕ್ಕೆ ಎದ್ದನು; ಆತನ ಒಂದು ಭಾಗ ಮತ್ತೆ ಇಲ್ಲಿ ಆವಿರ್ಭವಿಸಿತು; ಅಲ್ಲಿಂದ ಆತನು ತಿನ್ನುವ, ತಿನ್ನದ ಎಲ್ಲದರಲ್ಲೂ ಎಲ್ಲ ಕಡೆ ಹರಡಿದನು.

ततो विराडजायत विराजो अधि पूरुषः । स जातो अत्यरिच्यत पश्चाद्भूमिमथो पुरः ॥

Tato viradajayata virajo adhi purushah Sa jato atyarichyata pashchadbhumimatho purah

ಆತನಿಂದ ವಿರಾಟ್ (ವಿಶ್ವರೂಪ) ಜನಿಸಿತು, ವಿರಾಟ್‌ನಿಂದ ಪುರುಷ (ಸಮಷ್ಟಿ-ಪುರುಷ); ಜನಿಸಿ ಆತನು ಭೂಮಿಗಿಂತ ಮುಂದೆ, ಹಿಂದೆ ವಿಸ್ತರಿಸಿದನು.

तस्माद्यज्ञात् सर्वहुतः सम्भृतं पृषदाज्यम् । पशूँस्ताँश्चक्रे वायव्यानारण्या ग्राम्याश्च ये ॥

Tasmadyajnat sarvahutah sambhritam prishadajyam Pashunstanshchakre vayavyanaranya gramyashcha ye

ಆ ಸರ್ವಹುತ ಯಜ್ಞದಿಂದ ಮೊಸರು ಮತ್ತು ತುಪ್ಪ ಸಂಗ್ರಹವಾದವು; ಅದರಿಂದ ಆತನು ವಾಯು, ಅರಣ್ಯ, ಗ್ರಾಮದ ಪಶುಗಳನ್ನು ರಚಿಸಿದನು.

तस्माद्यज्ञात् सर्वहुतः ऋचः सामानि जज्ञिरे । छन्दाꣳसि जज्ञिरे तस्माद्यजुस्तस्मादजायत ॥

Tasmadyajnat sarvahutah richah samani jajnire Chhandaꣳsi jajnire tasmadyajustasmadajayata

ಆ ಸರ್ವಹುತ ಯಜ್ಞದಿಂದ ಋಕ್ ಮತ್ತು ಸಾಮ ಮಂತ್ರಗಳು ಜನಿಸಿದವು; ಅದರಿಂದ ಛಂದಸ್ಸುಗಳು ಜನಿಸಿದವು, ಅದರಿಂದ ಯಜುಸ್ ಜನಿಸಿತು.

तस्मादश्वा अजायन्त ये के चोभयादतः । गावो ह जज्ञिरे तस्मात्तस्माज्जाता अजावयः ॥

Tasmadashva ajayanta ye ke chobhayadatah Gavo ha jajnire tasmattasmajjata ajavayah

ಅದರಿಂದ ಅಶ್ವಗಳು ಜನಿಸಿದವು, ಎರಡು ಸಾಲು ಹಲ್ಲುಗಳುಳ್ಳ ಪ್ರಾಣಿಗಳೆಲ್ಲ; ಅದರಿಂದ ಗೋವುಗಳು ಜನಿಸಿದವು, ಅದರಿಂದ ಆಡುಗಳು, ಕುರಿಗಳು.

तं यज्ञं बर्हिषि प्रौक्षन् पुरुषं जातमग्रतः । तेन देवा अयजन्त साध्या ऋषयश्च ये ॥

Tam yajnam barhishi praukshan purusham jatamagratah Tena deva ayajanta sadhya rishayashcha ye

ಆದಿಯಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದ ಆ ಪುರುಷನನ್ನು ದೇವತೆಗಳು ಪವಿತ್ರ ದರ್ಭೆಯ ಮೇಲೆ ಯಜ್ಞವಾಗಿ ಅಭಿಷೇಕಿಸಿದರು; ಆತನೊಂದಿಗೆ ದೇವತೆಗಳು, ಸಾಧ್ಯರು, ಋಷಿಗಳು ಯಜ್ಞ ಮಾಡಿದರು.

यत्पुरुषं व्यदधुः कतिधा व्यकल्पयन् । मुखं किमस्यासीत् किं बाहू किमूरू पादा उच्येते ॥

Yatpurusham vyadadhuh katidha vyakalpayan Mukham kimasyasit kim bahu kimuru pada uchyete

ಅವರು ಪುರುಷನನ್ನು ವಿಭಜಿಸಿದಾಗ, ಆತನನ್ನು ಎಷ್ಟು ಭಾಗಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಿದರು? ಆತನ ಮುಖ ಏನಾಯಿತು, ಬಾಹುಗಳು ಏನಾದವು, ತೊಡೆಗಳು, ಪಾದಗಳು ಏನಾದವು?

ब्राह्मणोऽस्य मुखमासीद्बाहू राजन्यः कृतः । ऊरू तदस्य यद्वैश्यः पद्भ्याꣳ शूद्रो अजायत ॥

Brahmanosya mukhamasidbahu rajanyah kritah Uru tadasya yadvaishyah padbhyaꣳ shudro ajayata

ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಆತನ ಮುಖವಾದನು; ರಾಜನ್ಯ (ಕ್ಷತ್ರಿಯ) ಆತನ ಬಾಹುಗಳಾದನು; ಆತನ ತೊಡೆಗಳು ವೈಶ್ಯವಾದವು; ಆತನ ಪಾದಗಳಿಂದ ಶೂದ್ರ ಜನಿಸಿದನು.

चन्द्रमा मनसो जातश्चक्षोः सूर्यो अजायत । श्रोत्राद्वायुश्च प्राणश्च मुखादग्निरजायत ॥

Chandrama manaso jatashchakshoh suryo ajayata Shrotradvayushcha pranashcha mukhadagnirajayata

ಆತನ ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ಚಂದ್ರ ಜನಿಸಿದನು; ಆತನ ನೇತ್ರದಿಂದ ಸೂರ್ಯ ಬಂದನು; ಆತನ ಮುಖದಿಂದ ಇಂದ್ರ ಮತ್ತು ಅಗ್ನಿ ಬಂದರು; ಆತನ ಪ್ರಾಣದಿಂದ ವಾಯು ಜನಿಸಿತು.

नाभ्या आसीदन्तरिक्षꣳ शीर्ष्णो द्यौः समवर्तत । पद्भ्यां भूमिर्दिशः श्रोत्रात्तथा लोकाँऽकल्पयन् ॥

Nabhya asidantarikshaꣳ shirshno dyauh samavartata Padbhyam bhumirdishah shrotrattatha lokankalpayan

ಆತನ ನಾಭಿಯಿಂದ ಅಂತರಿಕ್ಷ ಉಂಟಾಯಿತು; ಆತನ ಶಿರಸ್ಸಿನಿಂದ ಸ್ವರ್ಗ ವಿಕಸಿಸಿತು; ಆತನ ಪಾದಗಳಿಂದ ಭೂಮಿ, ಆತನ ಕಿವಿಯಿಂದ ದಿಕ್ಕುಗಳು — ಹೀಗೆ ಅವರು ಲೋಕಗಳನ್ನು ರಚಿಸಿದರು.

यत्पुरुषेण हविषा देवा यज्ञमतन्वत । वसन्तोऽस्यासीदाज्यं ग्रीष्म इध्मः शरद्धविः ॥

Yatpurushena havisha deva yajnamatanvata Vasantosyasidajyam grishma idhmah sharaddhavih

ದೇವತೆಗಳು ಪುರುಷನನ್ನು ಆಹುತಿಯಾಗಿ ಮಾಡಿ ಯಜ್ಞವನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಿದಾಗ — ವಸಂತ ಅದರ ತುಪ್ಪ, ಗ್ರೀಷ್ಮ ಅದರ ಇಂಧನ, ಶರತ್ ಅದರ ಆಹುತಿಯಾಯಿತು.

सप्तास्यासन् परिधयस्त्रिः सप्त समिधः कृताः । देवा यद्यज्ञं तन्वाना अबध्नन् पुरुषं पशुम् ॥

Saptasyasan paridhayastrih sapta samidhah kritah Deva yadyajnam tanvana abadhnan purusham pashum

ಏಳು ಅದರ ಪರಿಧಿಗಳು; ಮೂರು ಪಟ್ಟು ಏಳು ಸಮಿಧೆಗಳು ಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟವು, ದೇವತೆಗಳು ಯಜ್ಞ ಮಾಡುತ್ತಾ ಪುರುಷನನ್ನು ಪಶುವಾಗಿ ಕಟ್ಟಿದಾಗ.

यज्ञेन यज्ञमयजन्त देवास्तानि धर्माणि प्रथमान्यासन् । ते ह नाकं महिमानः सचन्त यत्र पूर्वे साध्याः सन्ति देवाः ॥

Yajnena yajnamayajanta devastani dharmani prathamanyasan Te ha nakam mahimanah sachanta yatra purve sadhyah santi devah

ಯಜ್ಞದ ಮೂಲಕ ದೇವತೆಗಳು ಯಜ್ಞಸ್ವರೂಪನನ್ನು (ಪುರುಷನನ್ನು) ಆರಾಧಿಸಿದರು; ಇವೇ ಮೊದಲ ಧರ್ಮಗಳು (ವಿಧಾನಗಳು). ಈ ಮಹಾ ಶಕ್ತಿಗಳು ಪ್ರಾಚೀನ ಸಾಧ್ಯರು ಮತ್ತು ದೇವತೆಗಳು ನೆಲೆಸಿರುವ ಸ್ವರ್ಗವನ್ನು ತಲುಪಿದವು.