ಸಂತೋಷಿ ಮಾತಾ ವ್ರತ ಕಥೆ
ಸಂತೃಪ್ತಿಯ ದೇವತೆ ತಾಯಿ ಸಂತೋಷಿಯ ಶುಕ್ರವಾರ ವ್ರತದ ಕಥೆ
ಸಂತೃಪ್ತಿಯ ದೇವತೆ ತಾಯಿ ಸಂತೋಷಿ ಮಾತೆಯನ್ನು ಬಯಕೆಗಳ ಈಡೇರಿಕೆ, ಕುಟುಂಬ ಸಾಮರಸ್ಯ ಮತ್ತು ಕೊರತೆಯಿಂದ ಮುಕ್ತಿಗಾಗಿ ಸತತ ಹದಿನಾರು ಶುಕ್ರವಾರಗಳಂದು ಪೂಜಿಸುತ್ತಾರೆ. ಈ ವ್ರತವು ತನ್ನ ಸರಳತೆಗೆ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ: ಭಕ್ತನು ಒಂದೇ ಬಾರಿ ಊಟ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ, ಬೆಲ್ಲ ಮತ್ತು ಹುರಿದ ಕಡಲೆಯನ್ನು ಅರ್ಪಿಸುತ್ತಾನೆ, ಮತ್ತು ಎಲ್ಲಕ್ಕಿಂತ ಮುಖ್ಯವಾಗಿ — ಆ ದಿನ ತಾನು ಹುಳಿಯಾದದ್ದನ್ನು ತಿನ್ನುವುದಿಲ್ಲ, ಯಾರಿಗೂ ಕೊಡುವುದಿಲ್ಲ. ಈ ಕಥೆಯನ್ನು ಪೂಜೆಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಉದ್ಯಾಪನದ (ಸಮಾಪ್ತಿ ಸಮಾರಂಭ) ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಪಠಿಸುತ್ತಾರೆ.
ನಿರ್ಲಕ್ಷಿತ ಸೊಸೆ
ಒಂದು ನಗರದಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬ ಮುದುಕಿ ತನ್ನ ಏಳು ಮಂದಿ ಮಕ್ಕಳೊಂದಿಗೆ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದಳು — ಅವರಲ್ಲಿ ಆರು ಮಂದಿ ಚೆನ್ನಾಗಿ ಸಂಪಾದಿಸುತ್ತಿದ್ದರು, ಏಳನೆಯವನು ಮುಗ್ಧನೂ ಕೆಲಸವಿಲ್ಲದವನೂ ಆಗಿದ್ದನು. ಮುದಿ ತಾಯಿ ತನ್ನ ಆರು ಹಿರಿಯ ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ತಾಜಾ ಆಹಾರ ಬಡಿಸಿ, ಕಿರಿಯವನಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಉಳಿದದ್ದನ್ನು ಬೆರೆಸಿ ಸದ್ದಿಲ್ಲದೆ ಕೊಡುತ್ತಿದ್ದಳು. ತನ್ನ ಮುಗ್ಧತೆಯಲ್ಲಿ ಅವನು ಇದನ್ನು ಎಂದೂ ಗಮನಿಸಲಿಲ್ಲ, ಆದರೆ ಇಬ್ಬರೊಂದಿಗೂ ಎಷ್ಟು ಕ್ರೂರವಾಗಿ ವರ್ತಿಸುತ್ತಿದ್ದರೆಂದು ಅವನ ಹೆಂಡತಿ ಕಂಡು ಮೌನವಾಗಿ ದುಃಖಿಸಿದಳು.
ಒಂದು ದಿನ ಹೆಂಡತಿ ತನ್ನ ಗಂಡನಿಗೆ ಈ ಅನ್ಯಾಯದ ಬಗ್ಗೆ ಹೇಳಿದಳು. ಮನಸ್ಸು ನೊಂದ ಅವನು, ಸಂಪತ್ತು ಗಳಿಸಿ ತನ್ನನ್ನು ತಾನು ಸಾಬೀತುಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಪರದೇಶಕ್ಕೆ ಹೋಗಲು ನಿರ್ಧರಿಸಿದನು. ಹೊರಡುವ ಮುನ್ನ ಅವನು ಹೆಂಡತಿಯಿಂದ ಒಂದು ಗುರುತು ಕೇಳಿದನು; ಅವಳು ಸಗಣಿ ಬಳಿದ ತನ್ನ ಕೈಯ ಮುದ್ರೆಯನ್ನು ಕೊಟ್ಟು ಆಶೀರ್ವದಿಸಿದಳು. ಅವನು ದೂರದೇಶಕ್ಕೆ ಹೋಗಿ, ಒಬ್ಬ ವ್ಯಾಪಾರಿಯ ಬಳಿ ಕೆಲಸ ಪಡೆದು, ಪ್ರಾಮಾಣಿಕ ಶ್ರಮದಿಂದ ನಿಧಾನವಾಗಿ ಏಳಿಗೆ ಹೊಂದತೊಡಗಿದನು — ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಅವನ ಹೆಂಡತಿಯನ್ನು ಸೌದೆ ತರುವುದು, ಧಾನ್ಯ ಬೀಸುವುದು ಮುಂತಾದ ಕಠಿಣ ಕೆಲಸಗಳಿಗೆ ತಳ್ಳಲಾಯಿತು.
ಸಂತೋಷಿ ಮಾತೆಗೆ ಹರಕೆ
ಸಂಕಟಗಳಿಂದ ಬಳಲಿ ಒಂದು ಶುಕ್ರವಾರ ಆ ಯುವತಿ ಒಂದು ದೇವಾಲಯಕ್ಕೆ ಹೋದಳು, ಅಲ್ಲಿ ಸ್ತ್ರೀಯರು ಸಂತೋಷಿ ಮಾತಾ ವ್ರತ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಅವಳು ಅವರಿಂದ ವ್ರತದ ವಿಧಾನ ಕೇಳಿದಳು, ಅವರು ಹೇಳಿದರು: 'ಪ್ರತಿ ಶುಕ್ರವಾರ ಶುದ್ಧ ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ವ್ರತ ಮಾಡು; ಕಾಲು ಸೇರು ಬೆಲ್ಲ ಮತ್ತು ಕಡಲೆ ಅರ್ಪಿಸು; ಒಂದೇ ಬಾರಿ ಊಟ ಮಾಡು; ಮತ್ತು ಯಾವ ಕಾರಣಕ್ಕೂ ಆ ದಿನ ಹುಳಿಯಾದದ್ದನ್ನು ತಿನ್ನಬೇಡ, ಯಾರಿಗೂ ಹುಳಿ ಕೊಡಬೇಡ. ಸಂತೃಪ್ತಿಯ ದೇವತೆ ಖಂಡಿತ ನಿನ್ನ ಬಯಕೆ ಈಡೇರಿಸುತ್ತಾಳೆ.'
ಆಳವಾದ ಶ್ರದ್ಧೆಯಿಂದ ಹೆಂಡತಿ ವ್ರತ ಆರಂಭಿಸಿದಳು, ತನ್ನ ಗಂಡ ಸುರಕ್ಷಿತವಾಗಿ, ಸಮೃದ್ಧನಾಗಿ ಹಿಂದಿರುಗಲಿ ಎಂದು ಮಾತ್ರ ಪ್ರಾರ್ಥಿಸುತ್ತಾ. ಅವಳ ಭಕ್ತಿ ಮತ್ತು ಸಂತೃಪ್ತಿಗೆ ಸಂತೋಷಗೊಂಡು ಸಂತೋಷಿ ಮಾತೆ ಕಾರ್ಯದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿದಳು. ಕನಸಿನಲ್ಲಿ ಅವಳು ಗಂಡನಿಗೆ ತನ್ನ ಮನೆಯನ್ನು ಮತ್ತು ಪತಿವ್ರತೆ ಹೆಂಡತಿಯನ್ನು ನೆನಪಿಸಿದಳು. ಅವನ ವ್ಯಾಪಾರ ಅಪಾರವಾಗಿ ಬೆಳೆಯಿತು, ಕೊನೆಗೆ ಅವನು ಹಿಂದಿರುಗಲು ನಿರ್ಧರಿಸಿದನು.
ಸಂತೃಪ್ತಿಯ ಪರೀಕ್ಷೆ ಮತ್ತು ಉದ್ಯಾಪನ
ಗಂಡ ಶ್ರೀಮಂತನಾಗಿ ಮನೆಗೆ ಮರಳಿದನು, ಮಾತೆಯ ಕೃಪೆಯಿಂದ ದಂಪತಿಗಳ ದುಃಖದ ದಿನಗಳು ಮುಗಿದವು. ಕೃತಜ್ಞತೆಯಿಂದ ಹೆಂಡತಿ ತನ್ನ ಹದಿನಾರು ಶುಕ್ರವಾರಗಳ ವ್ರತದ ಉದ್ಯಾಪನ ಮಾಡಲು ಸಂಕಲ್ಪಿಸಿದಳು, ಬ್ರಾಹ್ಮಣರಿಗೆ ಭೋಜನ ಮಾಡಿಸಿ, ಖೀರು ಮತ್ತು ಪೂರಿ ಅರ್ಪಿಸುತ್ತಾ — ಆದರೆ ಹುಳಿಯಾದ ಆಹಾರ ಯಾವುದೂ ಇಲ್ಲದೆ. ಆದರೆ ಅವಳ ಅಸೂಯೆಯ ಓರಗಿತ್ತಿಯರು ರಹಸ್ಯವಾಗಿ ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಹಣ ಕೊಟ್ಟು ಏನಾದರೂ ಹುಳಿ ಕೇಳುವಂತೆ ಮಾಡಿದರು, ಇದರಿಂದ ಮಕ್ಕಳು ಹುಣಸೆಗಾಗಿ ಅಳತೊಡಗಿದರು, ವ್ರತ ಕೆಟ್ಟಂತೆ ಕಂಡಿತು.
ತನ್ನ ನಿಯಮ ಹೀಗೆ ಮುರಿಯಲ್ಪಟ್ಟದ್ದರಿಂದ ಅಸಮಾಧಾನಗೊಂಡ ಸಂತೋಷಿ ಮಾತೆ ವಿಪತ್ತು ಕಳುಹಿಸಿದಳು — ರಾಜನ ಸೈನಿಕರು ಗಂಡನನ್ನು ಹಿಡಿದೊಯ್ದರು. ಭಯಭೀತಳಾದ ಹೆಂಡತಿ ಪ್ರಾರ್ಥಿಸಿ, ಕ್ಷಮೆ ಬೇಡುತ್ತಾ ಉದ್ಯಾಪನವನ್ನು ಸರಿಯಾಗಿ ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸುವುದಾಗಿ ಸಂಕಲ್ಪಿಸಿದಳು. ಮಾತೆ ಕರುಣಿಸಿದಳು; ಅವಳು ಪುನಃ ಪೂರ್ಣ ಭಕ್ತಿಯಿಂದ, ಹುಳಿಯಾದದ್ದು ಲವಲೇಶವೂ ಇಲ್ಲದೆ ಪೂಜೆ ಮಾಡಿ, ಕೇವಲ ಖೀರು ಮತ್ತು ಪೂರಿ ಹಂಚಿದಳು. ಸಂತೋಷಿ ಮಾತೆ ಸಂತೋಷಗೊಂಡಳು; ಸಂಕಟ ಕಳೆಯಿತು, ಯಥಾಕಾಲದಲ್ಲಿ ದಂಪತಿಗಳಿಗೆ ಒಬ್ಬ ಸುಂದರ ಪುತ್ರನ ವರ ದೊರೆಯಿತು. ಹೀಗೆ ಯಾರು ಸಂತೋಷಿ ಮಾತಾ ವ್ರತವನ್ನು ಶ್ರದ್ಧೆ ಮತ್ತು ಸಂತೃಪ್ತಿಯಿಂದ ಮಾಡಿ, ಹುಳಿಯಾದ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ತ್ಯಜಿಸುತ್ತಾರೋ, ಅವರ ಪ್ರತಿ ಬಯಕೆಯೂ ಈಡೇರುತ್ತದೆ. 'ಜೈ ಸಂತೋಷಿ ಮಾ.'
The Fruit of the Vrat
ಹದಿನಾರು ಶುಕ್ರವಾರಗಳ ಸಂತೋಷಿ ಮಾತಾ ವ್ರತವನ್ನು ಸಂತೃಪ್ತ ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ಮಾಡಿದರೆ ಬಡತನ ಮತ್ತು ಕೌಟುಂಬಿಕ ಕಲಹ ದೂರವಾಗುತ್ತದೆ, ಗಂಡ-ಹೆಂಡತಿಯ ನಡುವೆ ಪ್ರೀತಿ ಹೆಚ್ಚುತ್ತದೆ, ಸಂತಾನ ಪ್ರಾಪ್ತಿಯಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ನಿಜವಾದ ಬಯಕೆಗಳು ಈಡೇರುತ್ತವೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ವ್ರತದ ಸಾರ 'ಸಂತೃಪ್ತಿ' — ಮತ್ತು ವ್ರತದ ದಿನ ಹುಳಿಯಾದದ್ದನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣ ತ್ಯಜಿಸುವುದು.
Mantras & Aarti for this Puja
Frequently Asked Questions
Why is sour (khatta) food forbidden during the Santoshi Mata vrat?
On the Friday of the vrat the devotee must not eat, touch for cooking, or give anyone anything sour — tamarind, lemon, curd or pickle. In the katha, the breaking of this rule brings the Mother's displeasure, so it is observed strictly as the heart of the vrat.
How many Fridays is the Santoshi Mata vrat kept?
It is usually kept for sixteen consecutive Fridays (or until the wish is fulfilled), concluded with an udyapan in which Brahmins or young boys are fed kheer and puri — again, with nothing sour.
What is offered to Santoshi Mata?
A simple offering of gur (jaggery) and roasted chana (gram), worth a quarter measure, is offered and later shared. The simplicity reflects the Goddess's nature as the Mother of Contentment.