करवा चौथ व्रत कथा
राणी वीरावतीची कथा — पतीच्या दीर्घायुष्यासाठीचे निर्जल व्रत
करवा चौथ कार्तिक महिन्याच्या कृष्ण पक्षातील चतुर्थीला, पौर्णिमेनंतर चार दिवसांनी येते. विवाहित स्त्रिया सूर्योदयापासून कठोर निर्जल व्रत (अन्न व पाण्याशिवाय) करतात, शिव, पार्वती, गणेश आणि चंद्राची पूजा करतात, आणि रात्री चंद्रदर्शन करून, चाळणीतून पतीचा चेहरा पाहूनच व्रत सोडतात — पतीच्या दीर्घायुष्यासाठी व कल्याणासाठी प्रार्थना करत. ही कथा संध्याकाळच्या पूजेत सांगितली जाते.
भावांचा कपट
फार पूर्वी वीरावती नावाची एक सुंदर राणी होती, जी सात भावांची एकुलती एक लाडकी बहीण होती. लग्नानंतर आपल्या पहिल्या करवा चौथला तिने आपल्या माहेरी कठोर निर्जल व्रत केले. जसजसा दिवस मावळत गेला, तशी ती भूक आणि तहानेने व्याकूळ होऊ लागली, आणि तिचे सातही भाऊ आपल्या प्रिय बहिणीचे हे दुःख सहन करू शकले नाहीत व त्यांनी एक युक्ती योजली.
त्यांनी दूर एका पिंपळाच्या झाडामागे एक मोठा अग्नी पेटवला आणि त्याच्यासमोर एक चाळणी धरून असे दाखवले की जणू चंद्र उगवला आहे. भावांनी वीरावतीला सांगितले, 'बहिणी, चंद्र उगवला आहे — तुझे व्रत सोड.' त्यांच्यावर विश्वास ठेवून तिने त्या खोट्या चंद्राला अर्घ्य दिले, व्रत सोडले आणि भोजन केले — खऱ्या चंद्राच्या उगवण्यापूर्वी आणि आपले व्रत पूर्ण होण्यापूर्वी.
भक्तीने गमावलेले परत मिळते
ज्या क्षणी वीरावतीने खोट्या चंद्राला पाहून व्रत सोडले, त्याच क्षणी अशुभ वार्ता आली — तिचा पती भयंकर रोगाने ग्रस्त होऊन मृत्यू पावला. शोकाने व्याकूळ होऊन तिने समजून घेतले की तिचे व्रत वेळेआधीच खंडित झाले, आणि ती दुःख व पश्चात्तापात रडू लागली. असे म्हणतात की देवी पार्वती (काही कथांमध्ये एक दैवी शक्ती) तिच्यासमोर प्रकट झाली आणि भावांचा कपट उघड करून सांगितले की केवळ पूर्ण श्रद्धेने व यथाविधी करवा चौथचे व्रत केल्यानेच तिचा पती पुनर्जीवित होऊ शकतो.
वीरावतीने पुन्हा पूर्ण भक्तीने व्रत करण्याचा संकल्प केला, कोणत्याही तक्रारीशिवाय कष्ट सहन करत राहिली आणि खऱ्या चंद्रदर्शनानंतरच व्रत सोडले. तिच्या सच्च्या व्रताच्या व अढळ प्रेमाच्या शक्तीने तिच्या पतीचे जीवन तिला परत मिळाले, आणि दोघे दीर्घकाळ सुखाने राहिले. तेव्हापासून विवाहित स्त्रिया करवा चौथचे व्रत यथाविधी करतात — खऱ्या चंद्राला पाहिल्याशिवाय कधीही सोडत नाहीत — आपल्या पतीच्या दीर्घायुष्याची कामना करत. 'करवा मातेचा जयजयकार.'
The Fruit of the Vrat
करवा चौथ व्रत विवाहित स्त्रिया आपल्या पतीच्या दीर्घायुष्यासाठी, आरोग्यासाठी व समृद्धीसाठी तसेच अखंड सौभाग्यासाठी (अतूट, सुखी दांपत्यासाठी) करतात; अविवाहित कन्या देखील सुयोग्य वराच्या कामनेने करतात. याचा संदेश आहे सच्च्या व यथाविधी केलेल्या भक्तीची शक्ती — व्रत पूर्ण श्रद्धेने करावे आणि खऱ्या चंद्रदर्शनानंतरच सोडावे.
Mantras & Aarti for this Puja
Frequently Asked Questions
When is Karva Chauth celebrated?
On the Chaturthi (fourth day) of the Krishna Paksha in the month of Kartik, usually in October or early November — four days after Sharad Purnima and nine days before Diwali.
Why is the husband's face seen through a sieve?
After sighting the moon, the wife views the moon and then her husband's face through a chalni (sieve) by the light of a lamp, before he gives her the first sip of water to break her fast. It is a gesture of love and of praying for his long life.
Can the fast be broken before the moon rises?
No — the heart of the katha is that the fast must not be broken until the true moon is seen. Queen Veeravati's sorrow came precisely from breaking it early before a false moon; the vrat is completed only after genuine moon-sighting and the evening puja.