महिषासुरवध
Mahiṣāsura Vadha
The Slaying of Mahishasura · 41 verses
▶ Listen to recitation🌐 Read in your language
Chapter Summary
ਮੱਧਮ ਚਰਿਤ ਦੀ ਸਿਖਰ ਉੱਤੇ ਦੇਵੀ ਸਵੈ ਮਹਿਸ਼ਾਸੁਰ ਨੂੰ ਵੱਢ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਚਿਕ੍ਸ਼ੁਰ, ਚਾਮਰ, ਉਦਗ੍ਰ, ਕਰਾਲ, ਉੱਧਤ, ਬਾਸ਼੍ਕਲ, ਤਾਮ੍ਰ, ਅੰਧਕ ਆਦਿ ਉਸਦੇ ਸੈਨਾਪਤੀਆਂ ਨੂੰ ਵੱਢ ਸੁੱਟਣ ਪਿੱਛੋਂ, ਆਪਣੇ ਮੱਝ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਉਸਦੀਆਂ ਸੈਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਭੈਭੀਤ ਕਰਦੇ ਮਹਿਸ਼ਾਸੁਰ ਦਾ ਉਹ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਮੱਝ ਤੋਂ ਸ਼ੇਰ, ਮਨੁੱਖ, ਹਾਥੀ ਰੂਪ ਬਦਲ ਕੇ ਮੁੜ ਮੱਝ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਦੇਵੀ ਦਿਵਯ ਮਧੁ ਪੀ ਕੇ, ਲਾਲ ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ ਹੱਸਦਿਆਂ ਉਸਨੂੰ ਇਉਂ ਤਾਅਨਾ ਮਾਰਦੀ ਹੈ — 'ਹੇ ਮੂਰਖ, ਜਦ ਤੱਕ ਮੈਂ ਇਹ ਮਧੁ ਪੀਂਦੀ ਹਾਂ ਮਨ-ਮਰਜ਼ੀ ਨਾਲ ਗਰਜ; ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਇੱਥੇ ਵੱਢਾਂਗੀ, ਤਾਂ ਦੇਵਤੇ ਹੀ ਛੇਤੀ ਗਰਜਣਗੇ।' ਉਸ ਉੱਤੇ ਛਾਲ ਮਾਰ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਪੈਰ ਨਾਲ ਉਸਦੀ ਗਰਦਨ ਦੱਬ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲ ਨਾਲ ਉਸਨੂੰ ਵਿੰਨ੍ਹ ਕੇ, ਆਪਣੀ ਮਹਾਨ ਤਲਵਾਰ ਨਾਲ ਉਸਦਾ ਸਿਰ ਵੱਢ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਦਾਨਵ ਸੈਨਾਵਾਂ ਨਾਸ਼ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਦੇਵਤੇ ਆਨੰਦਿਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਰਿਸ਼ੀ, ਗੰਧਰਵ ਅਤੇ ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਉਸਤਤ ਗਾ ਕੇ ਨਾਚ ਕਰਦੇ ਹਨ।
✦ Dhyāna — Opening Meditation
ॐ उद्यद्भानुसहस्रकान्तिमरुणक्षौमां शिरोमालिकां रक्तालिप्तपयोधरां जपवटीं विद्यामभीतिं वरम् । हस्ताब्जैर्दधतीं त्रिनेत्रविलसद्वक्त्रारविन्दश्रियं देवीं बद्धहिमांशुरत्नमुकुटां वन्देऽरविन्दस्थिताम् ॥
oṃ udyadbhānusahasrakāntimaruṇakṣaumāṃ śiromālikāṃ raktāliptapayodharāṃ japavaṭīṃ vidyāmabhītiṃ varam hastābjairdadhatīṃ trinetravilasadvaktrāravindaśriyaṃ devīṃ baddhahimāṃśuratnamukuṭāṃ vande'ravindasthitām
I bow to the Goddess seated on a lotus, radiant as a thousand rising suns, clad in red silk, wearing a garland of heads and with her breast anointed red, holding in her lotus-hands a rosary, the book of knowledge, and the gestures of fearlessness and of boon-giving; whose three-eyed lotus-face shines with beauty and who wears a jewelled crown set with the crescent moon.
🔊 Tap any word to hear it — or ▶ to recite a shloka
ॐ ऋषिरुवाच निहन्यमानं तत्सैन्यमवलोक्य महासुरः । सेनानीश्चिक्षुरः कोपाद्ययौ योद्धुमथाम्बिकाम् ॥
oṃ ṛṣiruvāca nihanyamānaṃ tatsainyamavalokya mahāsuraḥ senānīścikṣuraḥ kopādyayau yoddhumathāmbikām
Meaning(ੴ। ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਕਿਹਾ:) ਉਸ ਸੈਨਾ ਦਾ ਸੰਹਾਰ ਹੁੰਦਾ ਵੇਖ ਕੇ, ਮਹਾ ਅਸੁਰ ਚਿਕ੍ਸ਼ੁਰ ਨਾਮਕ ਸੈਨਾਪਤੀ ਅੰਬਿਕਾ ਨਾਲ ਯੁੱਧ ਕਰਨ ਲਈ ਕ੍ਰੋਧ ਵਿੱਚ ਅੱਗੇ ਵਧਿਆ।
स देवीं शरवर्षेण ववर्ष समरेऽसुरः । यथा मेरुगिरेः शृङ्गं तोयवर्षेण तोयदः ॥
sa devīṃ śaravarṣeṇa vavarṣa samare'suraḥ yathā merugireḥ śaṛṅgaṃ toyavarṣeṇa toyadaḥ
Meaningਉਸ ਅਸੁਰ ਨੇ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਦੇਵੀ ਉੱਤੇ ਬਾਣਾਂ ਦੀ ਵਰਖਾ ਕੀਤੀ, ਜਿਵੇਂ ਬੱਦਲ ਮੇਰੁ ਪਰਬਤ ਦੀ ਚੋਟੀ ਉੱਤੇ ਜਲਧਾਰਾ ਵਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ।
तस्य छित्वा ततो देवी लीलयैव शरोत्करान् । जघान तुरगान्बाणैर्यन्तारं चैव वाजिनाम् ॥
tasya chitvā tato devī līlayaiva śarotkarān jaghāna turagānbāṇairyantāraṃ caiva vājinām
Meaningਤਦ ਦੇਵੀ ਨੇ, ਉਸਦੇ ਬਾਣ-ਸਮੂਹਾਂ ਨੂੰ ਕੇਵਲ ਖੇਡ ਵਾਂਗ ਛੇਦ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਬਾਣਾਂ ਨਾਲ ਉਸਦੇ ਘੋੜਿਆਂ ਨੂੰ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਾਰਥੀ ਨੂੰ ਵੀ ਸੰਹਾਰ ਦਿੱਤਾ।
चिच्छेद च धनुः सद्यो ध्वजं चातिसमुच्छृतम् । विव्याध चैव गात्रेषु छिन्नधन्वानमाशुगैः ॥
ciccheda ca dhanuḥ sadyo dhvajaṃ cātisamucchṛtam vivyādha caiva gātreṣu chinnadhanvānamāśugaiḥ
Meaningਉਸਨੇ ਤੁਰੰਤ ਉਸਦਾ ਧਨੁਸ਼ ਅਤੇ ਉਸਦਾ ਉੱਚਾ ਝੰਡਾ ਤੋੜ ਦਿੱਤਾ, ਅਤੇ ਧਨੁਸ਼ ਟੁੱਟੇ ਹੋਏ ਉਸਨੂੰ ਆਪਣੇ ਤੇਜ਼ ਬਾਣਾਂ ਨਾਲ ਅੰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿੰਨ੍ਹ ਦਿੱਤਾ।
सच्छिन्नधन्वा विरथो हताश्वो हतसारथिः । अभ्यधावत तां देवीं खड्गचर्मधरोऽसुरः ॥
sacchinnadhanvā viratho hatāśvo hatasārathiḥ abhyadhāvata tāṃ devīṃ khaḍgacarmadharo'suraḥ
Meaningਧਨੁਸ਼ ਚੂਰ ਹੋ ਕੇ, ਰਥ ਜਾ ਕੇ, ਘੋੜੇ ਸੰਹਾਰੇ ਜਾ ਕੇ ਅਤੇ ਸਾਰਥੀ ਮਾਰੇ ਜਾਣ ਪਿੱਛੋਂ, ਉਹ ਅਸੁਰ ਤਲਵਾਰ ਅਤੇ ਢਾਲ ਧਾਰ ਕੇ ਦੇਵੀ ਵੱਲ ਦੌੜਿਆ।
सिंहमाहत्य खड्गेन तीक्ष्णधारेण मूर्धनि । आजघान भुजे सव्ये देवीमप्यतिवेगवान् ॥
siṃhamāhatya khaḍgena tīkṣṇadhāreṇa mūrdhani ājaghāna bhuje savye devīmapyativegavān
Meaningਆਪਣੀ ਤਿੱਖੀ ਧਾਰ ਵਾਲੀ ਤਲਵਾਰ ਨਾਲ ਸ਼ੇਰ ਨੂੰ ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਮਾਰ ਕੇ, ਉਸ ਵੇਗਵਾਨ ਨੇ ਦੇਵੀ ਨੂੰ ਵੀ ਉਸਦੀ ਖੱਬੀ ਬਾਂਹ ਉੱਤੇ ਮਾਰਿਆ।
तस्याः खड्गो भुजं प्राप्य पफाल नृपनन्दन । ततो जग्राह शूलं स कोपादरुणलोचनः ॥
tasyāḥ khaḍgo bhujaṃ prāpya paphāla nṛpanandana tato jagrāha śūlaṃ sa kopādaruṇalocanaḥ
Meaningਹੇ ਰਾਜਾਨੰਦ, ਉਸਦੀ ਤਲਵਾਰ ਉਸਦੇ ਹੱਥ ਨੂੰ ਛੂਹੰਦੇ ਹੀ ਟੁਕੜੇ ਟੁਕੜੇ ਹੋ ਗਈ। ਤਦ, ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਲਾਲ ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ, ਉਸਨੇ ਆਪਣਾ ਸ਼ੂਲ ਫੜ ਲਿਆ।
चिक्षेप च ततस्तत्तु भद्रकाल्यां महासुरः । जाज्वल्यमानं तेजोभी रविबिम्बमिवाम्बरात् ॥
cikṣepa ca tatastattu bhadrakālyāṃ mahāsuraḥ jājvalyamānaṃ tejobhī ravibimbamivāmbarāt
Meaningਤਦ ਉਸ ਮਹਾ ਅਸੁਰ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਭਦ੍ਰਕਾਲੀ ਉੱਤੇ ਸੁੱਟਿਆ — ਉਹ ਸ਼ੂਲ ਅਕਾਸ਼ ਤੋਂ ਡਿੱਗਦੇ ਸੂਰਜ-ਬਿੰਬ ਵਾਂਗ ਤੇਜ ਨਾਲ ਪ੍ਰਜਵਲਿਤ ਸੀ।
दृष्ट्वा तदापतच्छूलं देवी शूलममुञ्चत । तेन तच्छतधा नीतं शूलं स च महासुरः ॥
dṛṣṭvā tadāpatacchūlaṃ devī śūlamamuñcata tena tacchatadhā nītaṃ śūlaṃ sa ca mahāsuraḥ
Meaningਉਸ ਸ਼ੂਲ ਨੂੰ ਡਿੱਗਦਾ ਵੇਖ ਕੇ, ਦੇਵੀ ਨੇ ਆਪਣਾ ਸ਼ੂਲ ਸੁੱਟਿਆ; ਉਸ ਨਾਲ ਉਹ ਸ਼ੂਲ ਸੌ ਟੁਕੜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਛਿੰਨ ਹੋ ਗਿਆ, ਅਤੇ ਉਹ ਮਹਾ ਅਸੁਰ ਵੀ।
हते तस्मिन्महावीर्ये महिषस्य चमूपतौ । आजगाम गजारूढश्चामरस्त्रिदशार्दनः ॥
hate tasminmahāvīrye mahiṣasya camūpatau ājagāma gajārūḍhaścāmarastridaśārdanaḥ
Meaningਮਹਿਸ਼ ਦਾ ਅਤਿ ਪਰਾਕ੍ਰਮੀ ਸੈਨਾਪਤੀ ਸੰਹਾਰਿਆ ਜਾਣ ਉੱਤੇ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਪੀੜਨ ਵਾਲਾ ਚਾਮਰ ਹਾਥੀ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਆਇਆ।
सोऽपि शक्तिं मुमोचाथ देव्यास्तामम्बिका द्रुतम् । हुङ्काराभिहतां भूमौ पातयामास निष्प्रभाम् ॥
so'pi śaktiṃ mumocātha devyāstāmambikā drutam huṅkārābhihatāṃ bhūmau pātayāmāsa niṣprabhām
Meaningਉਸਨੇ ਵੀ ਆਪਣੀ ਸ਼ਕਤੀ (ਸ਼ਸਤਰ) ਦੇਵੀ ਉੱਤੇ ਸੁੱਟੀ; ਪਰ ਅੰਬਿਕਾ ਨੇ ਛੇਤੀ ਕੇਵਲ ਇੱਕ 'ਹੁੰ' (ਹੁੰਕਾਰ) ਨਾਲ ਉਸਨੂੰ ਤੇਜਹੀਣ ਕਰ ਕੇ ਭੋਂ ਉੱਤੇ ਡੇਗ ਦਿੱਤਾ।
भग्नां शक्तिं निपतितां दृष्ट्वा क्रोधसमन्वितः । चिक्षेप चामरः शूलं बाणैस्तदपि साच्छिनत् ॥
bhagnāṃ śaktiṃ nipatitāṃ dṛṣṭvā krodhasamanvitaḥ cikṣepa cāmaraḥ śūlaṃ bāṇaistadapi sācchinat
Meaningਆਪਣੀ ਸ਼ਕਤੀ ਟੁੱਟ ਕੇ ਡਿੱਗੀ ਵੇਖ ਕੇ, ਚਾਮਰ ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਭਰ ਕੇ ਸ਼ੂਲ ਸੁੱਟਿਆ; ਪਰ ਉਸਨੇ ਉਸਨੂੰ ਵੀ ਆਪਣੇ ਬਾਣਾਂ ਨਾਲ ਛੇਦ ਦਿੱਤਾ।
ततः सिंहः समुत्पत्य गजकुम्भान्तरे स्थितः । बाहुयुद्धेन युयुधे तेनोच्चैस्त्रिदशारिणा ॥
tataḥ siṃhaḥ samutpatya gajakumbhāntare sthitaḥ bāhuyuddhena yuyudhe tenoccaistridaśāriṇā
Meaningਤਦ ਸ਼ੇਰ ਉੱਪਰ ਛਾਲ ਮਾਰ ਕੇ, ਹਾਥੀ ਦੇ ਗੰਡਸਥਲਾਂ ਦੇ ਟੋਏ ਵਿੱਚ ਟਿਕ ਕੇ, ਉਸ ਦੇਵ-ਸ਼ਤਰੂ ਨਾਲ ਉੱਚੇ ਹੱਥੋਹੱਥ ਲੜਿਆ।
युध्यमानौ ततस्तौ तु तस्मान्नागान्महीं गतौ । युयुधातेऽतिसंरब्धौ प्रहारैरतिदारुणैः ॥
yudhyamānau tatastau tu tasmānnāgānmahīṃ gatau yuyudhāte'tisaṃrabdhau prahārairatidāruṇaiḥ
Meaningਲੜਦੇ ਲੜਦੇ, ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਤਦ ਹਾਥੀ ਤੋਂ ਭੋਂ ਉੱਤੇ ਉੱਤਰ ਆਏ, ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਹੋ ਕੇ ਅਤਿ ਭਿਆਨਕ ਪ੍ਰਹਾਰਾਂ ਨਾਲ ਯੁੱਧ ਕੀਤਾ।
ततो वेगात् खमुत्पत्य निपत्य च मृगारिणा । करप्रहारेण शिरश्चामरस्य पृथक् कृतम् ॥
tato vegāt khamutpatya nipatya ca mṛgāriṇā karaprahāreṇa śiraścāmarasya pṛthak kṛtam
Meaningਤਦ, ਅਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਛੇਤੀ ਛਾਲ ਮਾਰ ਕੇ ਮੁੜ ਹੇਠਾਂ ਉੱਤਰ ਆ ਕੇ, ਸ਼ੇਰ (ਪਸ਼ੂ-ਸ਼ਤਰੂ) ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੰਜੇ ਦੀ ਸੱਟ ਨਾਲ ਚਾਮਰ ਦਾ ਸਿਰ ਵੱਢ ਦਿੱਤਾ।
उदग्रश्च रणे देव्या शिलावृक्षादिभिर्हतः । दन्तमुष्टितलैश्चैव करालश्च निपातितः ॥
udagraśca raṇe devyā śilāvṛkṣādibhirhataḥ dantamuṣṭitalaiścaiva karālaśca nipātitaḥ
Meaningਅਤੇ ਉਦਗ੍ਰ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਦੇਵੀ ਦੁਆਰਾ ਪੱਥਰਾਂ, ਰੁੱਖਾਂ ਆਦਿ ਨਾਲ ਸੰਹਾਰਿਆ ਗਿਆ; ਅਤੇ ਕਰਾਲ ਵੀ ਉਸਦੇ ਦੰਦਾਂ, ਮੁੱਕਿਆਂ ਅਤੇ ਹਥੇਲੀਆਂ ਨਾਲ ਡੇਗਿਆ ਗਿਆ।
देवी क्रुद्धा गदापातैश्चूर्णयामास चोद्धतम् । बाष्कलं भिन्दिपालेन बाणैस्ताम्रं तथान्धकम् ॥
devī kruddhā gadāpātaiścūrṇayāmāsa coddhatam bāṣkalaṃ bhindipālena bāṇaistāmraṃ tathāndhakam
Meaningਦੇਵੀ ਨੇ ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਉੱਧਤ ਨਾਮਕ ਰਾਕਸ਼ਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਗਦਾ-ਪ੍ਰਹਾਰਾਂ ਨਾਲ ਚੂਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਬਾਸ਼੍ਕਲ ਨੂੰ ਭਿੰਦਿਪਾਲ (ਬਰਛੀ) ਨਾਲ, ਅਤੇ ਤਾਮ੍ਰ ਤੇ ਅੰਧਕ ਨੂੰ ਬਾਣਾਂ ਨਾਲ ਸੰਹਾਰ ਦਿੱਤਾ।
उग्रास्यमुग्रवीर्यं च तथैव च महाहनुम् । त्रिनेत्रा च त्रिशूलेन जघान परमेश्वरी ॥
ugrāsyamugravīryaṃ ca tathaiva ca mahāhanum trinetrā ca triśūlena jaghāna parameśvarī
Meaningਤਿੰਨ ਨੇਤਰਾਂ ਵਾਲੀ ਪਰਮੇਸ਼੍ਵਰੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲ ਨਾਲ ਉਗ੍ਰਾਸਯ, ਉਗ੍ਰਵੀਰਯ ਅਤੇ ਮਹਾਹਨੁ ਨੂੰ ਵੀ ਸੰਹਾਰ ਦਿੱਤਾ।
बिडालस्यासिना कायात् पातयामास वै शिरः । दुर्धरं दुर्मुखं चोभौ शरैर्निन्ये यमक्षयम् ॥
biḍālasyāsinā kāyāt pātayāmāsa vai śiraḥ durdharaṃ durmukhaṃ cobhau śarairninye yamakṣayam
Meaningਆਪਣੀ ਤਲਵਾਰ ਨਾਲ ਉਸਨੇ ਬਿਡਾਲ ਦਾ ਸਿਰ ਉਸਦੇ ਸਰੀਰ ਤੋਂ ਵੱਢ ਦਿੱਤਾ; ਅਤੇ ਦੁਰ੍ਧਰ ਤੇ ਦੁਰ੍ਮੁਖ ਦੋਹਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਬਾਣਾਂ ਨਾਲ ਯਮ (ਮੌਤ) ਦੇ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ।
एवं सङ्क्षीयमाणे तु स्वसैन्ये महिषासुरः । माहिषेण स्वरूपेण त्रासयामास तान् गणान् ॥
evaṃ saṅkṣīyamāṇe tu svasainye mahiṣāsuraḥ māhiṣeṇa svarūpeṇa trāsayāmāsa tān gaṇān
Meaningਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਸਦੀ ਸੈਨਾ ਨਾਸ਼ ਹੁੰਦੀ ਹੋਈ ਵੇਲੇ, ਮਹਿਸ਼ਾਸੁਰ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮੱਝ ਦੇ ਰੂਪ ਨਾਲ ਉਸਦੇ ਗਣਾਂ ਨੂੰ ਭੈਭੀਤ ਕੀਤਾ,
कांश्चित्तुण्डप्रहारेण खुरक्षेपैस्तथापरान् । लाङ्गूलताडितांश्चान्यान् शृङ्गाभ्यां च विदारितान् ॥
kāṃścittuṇḍaprahāreṇa khurakṣepaistathāparān lāṅgūlatāḍitāṃścānyān śaṛṅgābhyāṃ ca vidāritān
Meaningਕਿਸੇ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਮੂੰਹ ਦੀ ਸੱਟ ਨਾਲ, ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਖੁਰਾਂ ਦੇ ਵਾਰ ਨਾਲ, ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਪੂੰਛ ਨਾਲ ਮਾਰ ਕੇ, ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਦੋ ਸਿੰਗਾਂ ਨਾਲ ਵਿੰਨ੍ਹ ਕੇ;
वेगेन कांश्चिदपरान्नादेन भ्रमणेन च । निःश्वासपवनेनान्यान्पातयामास भूतले ॥
vegena kāṃścidaparānnādena bhramaṇena ca niḥśvāsapavanenānyānpātayāmāsa bhūtale
Meaningਕਿਸੇ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਵੇਗ ਨਾਲ, ਆਪਣੀ ਗਰਜ ਨਾਲ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਘੁੰਮਣ ਨਾਲ, ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਸਾਹ ਦੇ ਝੋਂਕੇ ਨਾਲ, ਭੋਂ ਉੱਤੇ ਡੇਗ ਦਿੱਤਾ।
निपात्य प्रमथानीकमभ्यधावत सोऽसुरः । सिंहं हन्तुं महादेव्याः कोपं चक्रे ततोऽम्बिका ॥
nipātya pramathānīkamabhyadhāvata so'suraḥ siṃhaṃ hantuṃ mahādevyāḥ kopaṃ cakre tato'mbikā
Meaningਪ੍ਰਮਥ ਗਣਾਂ ਨੂੰ (ਦੇਵੀ ਦੇ ਅਨੁਚਰਾਂ ਨੂੰ) ਡੇਗ ਕੇ, ਉਹ ਅਸੁਰ ਮਹਾਦੇਵੀ ਦੇ ਸ਼ੇਰ ਨੂੰ ਸੰਹਾਰਨ ਲਈ ਦੌੜਿਆ; ਇਸ ਨਾਲ ਅੰਬਿਕਾ ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਹੋ ਗਈ।
सोऽपि कोपान्महावीर्यः खुरक्षुण्णमहीतलः । शृङ्गाभ्यां पर्वतानुच्चांश्चिक्षेप च ननाद च ॥
so'pi kopānmahāvīryaḥ khurakṣuṇṇamahītalaḥ śaṛṅgābhyāṃ parvatānuccāṃścikṣepa ca nanāda ca
Meaningਉਹ ਵੀ, ਮਹਾਬਲਵਾਨ ਹੋ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਕ੍ਰੋਧ ਵਿੱਚ, ਆਪਣੇ ਖੁਰਾਂ ਨਾਲ ਧਰਤੀ ਦੀ ਸਤ੍ਹਾ ਪੁੱਟਦਾ, ਆਪਣੇ ਸਿੰਗਾਂ ਨਾਲ ਉੱਚੇ ਪਰਬਤ ਉਛਾਲੇ, ਅਤੇ ਗਰਜਿਆ।
वेगभ्रमणविक्षुण्णा मही तस्य व्यशीर्यत । लाङ्गूलेनाहतश्चाब्धिः प्लावयामास सर्वतः ॥
vegabhramaṇavikṣuṇṇā mahī tasya vyaśīryata lāṅgūlenāhataścābdhiḥ plāvayāmāsa sarvataḥ
Meaningਉਸਦੇ ਘੁੰਮਣ ਦੇ ਵੇਗ ਨਾਲ ਕੁਚਲੀ ਜਾ ਕੇ, ਧਰਤੀ ਟੁਕੜੇ ਟੁਕੜੇ ਹੋ ਕੇ ਫਟ ਗਈ; ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਪੂੰਛ ਨਾਲ ਠੇਡੇ ਖਾਧਾ ਸਮੁੰਦਰ ਚਾਰੇ ਪਾਸੇ ਉੱਛਲ ਪਿਆ।
धुतशृङ्गविभिन्नाश्च खण्डं खण्डं ययुर्घनाः । श्वासानिलास्ताः शतशो निपेतुर्नभसोऽचलाः ॥
dhutaśaṛṅgavibhinnāśca khaṇḍaṃ khaṇḍaṃ yayurghanāḥ śvāsānilāstāḥ śataśo nipeturnabhaso'calāḥ
Meaningਉਸਦੇ ਉਛਾਲੇ ਸਿੰਗਾਂ ਨਾਲ ਚੀਰੇ ਬੱਦਲ ਟੁਕੜੇ ਟੁਕੜੇ ਹੋ ਗਏ; ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਸਾਹ ਦੀ ਵਾਯੂ ਨਾਲ (ਛਿੰਨ) ਸੈਂਕੜੇ ਪਰਬਤ ਅਕਾਸ਼ ਤੋਂ ਡਿੱਗ ਪਏ।
इति क्रोधसमाध्मातमापतन्तं महासुरम् । दृष्ट्वा सा चण्डिका कोपं तद्वधाय तदाकरोत् ॥
iti krodhasamādhmātamāpatantaṃ mahāsuram dṛṣṭvā sā caṇḍikā kopaṃ tadvadhāya tadākarot
Meaningਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਉੱਛਲ ਕੇ ਦੌੜ ਆਉਂਦੇ ਉਸ ਮਹਾ ਅਸੁਰ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਚੰਡਿਕਾ ਨੇ ਉਸਦੇ ਵਧ ਲਈ ਆਪਣਾ ਕ੍ਰੋਧ ਪ੍ਰਜਵਲਿਤ ਕੀਤਾ।
सा क्षिप्त्वा तस्य वै पाशं तं बबन्ध महासुरम् । तत्याज माहिषं रूपं सोऽपि बद्धो महामृधे ॥
sā kṣiptvā tasya vai pāśaṃ taṃ babandha mahāsuram tatyāja māhiṣaṃ rūpaṃ so'pi baddho mahāmṛdhe
Meaningਉਸਨੇ ਆਪਣਾ ਪਾਸ਼ ਉਸ ਉੱਤੇ ਸੁੱਟ ਕੇ ਉਸ ਮਹਾ ਅਸੁਰ ਨੂੰ ਬੰਨ੍ਹਿਆ; ਮਹਾ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਬੰਨ੍ਹੇ ਜਾ ਕੇ ਉਸਨੇ ਆਪਣਾ ਮੱਝ ਦਾ ਰੂਪ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ।
ततः सिंहोऽभवत्सद्यो यावत्तस्याम्बिका शिरः । छिनत्ति तावत् पुरुषः खड्गपाणिरदृश्यत ॥
tataḥ siṃho'bhavatsadyo yāvattasyāmbikā śiraḥ chinatti tāvat puruṣaḥ khaḍgapāṇiradṛśyata
MeaningThen at once he became a lion; and just as Ambika moved to cut off its head, he appeared as a man, sword in hand.
तत एवाशु पुरुषं देवी चिच्छेद सायकैः । तं खड्गचर्मणा सार्धं ततः सोऽभून्महागजः ॥
tata evāśu puruṣaṃ devī ciccheda sāyakaiḥ taṃ khaḍgacarmaṇā sārdhaṃ tataḥ so'bhūnmahāgajaḥ
MeaningAt once the Devi pierced the man, together with his sword and shield, with her arrows; then he became a great elephant.
करेण च महासिंहं तं चकर्ष जगर्ज च । कर्षतस्तु करं देवी खड्गेन निरकृन्तत ॥
kareṇa ca mahāsiṃhaṃ taṃ cakarṣa jagarja ca karṣatastu karaṃ devī khaḍgena nirakṛntata
MeaningWith his trunk he dragged at her great lion and roared; but as he dragged, the Devi cut off his trunk with her sword.
ततो महासुरो भूयो माहिषं वपुरास्थितः । तथैव क्षोभयामास त्रैलोक्यं सचराचरम् ॥
tato mahāsuro bhūyo māhiṣaṃ vapurāsthitaḥ tathaiva kṣobhayāmāsa trailokyaṃ sacarācaram
MeaningThen the great asura once more assumed his buffalo form and, as before, convulsed the three worlds with all that moves and is unmoving.
ततः क्रुद्धा जगन्माता चण्डिका पानमुत्तमम् । पपौ पुनः पुनश्चैव जहासारुणलोचना ॥
tataḥ kruddhā jaganmātā caṇḍikā pānamuttamam papau punaḥ punaścaiva jahāsāruṇalocanā
MeaningAt this the Mother of the world, Chandika, enraged, drank again and again the choice drink (madhu), and laughed, her eyes turning red.
ननर्द चासुरः सोऽपि बलवीर्यमदोद्धतः । विषाणाभ्यां च चिक्षेप चण्डिकां प्रति भूधरान् ॥
nanarda cāsuraḥ so'pi balavīryamadoddhataḥ viṣāṇābhyāṃ ca cikṣepa caṇḍikāṃ prati bhūdharān
MeaningAnd the asura too roared, puffed up with the pride of his strength and valour, and hurled mountains at Chandika with his horns.
सा च तान्प्रहितांस्तेन चूर्णयन्ती शरोत्करैः । उवाच तं मदोद्धूतमुखरागाकुलाक्षरम् ॥
sā ca tānprahitāṃstena cūrṇayantī śarotkaraiḥ uvāca taṃ madoddhūtamukharāgākulākṣaram
MeaningAnd she, pulverizing with showers of arrows those (mountains) hurled by him, spoke to him, her words faltering, her face flushed with the intoxication (of battle):
देव्युवाच गर्ज गर्ज क्षणं मूढ मधु यावत्पिबाम्यहम् । मया त्वयि हतेऽत्रैव गर्जिष्यन्त्याशु देवताः ॥
devyuvāca garja garja kṣaṇaṃ mūḍha madhu yāvatpibāmyaham mayā tvayi hate'traiva garjiṣyantyāśu devatāḥ
Meaning(The Devi said:) 'Roar, roar your fill for a moment, O fool, while I drink this wine (madhu). When you are slain by me here, the gods themselves shall soon roar (in triumph).'
ऋषिरुवाच एवमुक्त्वा समुत्पत्य सारूढा तं महासुरम् । पादेनाक्रम्य कण्ठे च शूलेनैनमताडयत् ॥
ṛṣiruvāca evamuktvā samutpatya sārūḍhā taṃ mahāsuram pādenākramya kaṇṭhe ca śūlenainamatāḍayat
Meaning(The Rishi said:) Having said this, she sprang up and, mounting upon that great asura, pressed his neck with her foot and struck him with her trident.
ततः सोऽपि पदाक्रान्तस्तया निजमुखात्तदा । अर्धनिष्क्रान्त एवासीद्देव्या वीर्येण संवृतः ॥
tataḥ so'pi padākrāntastayā nijamukhāttadā ardhaniṣkrānta evāsīddevyā vīryeṇa saṃvṛtaḥ
MeaningThen, pressed down by her foot, he came forth half-out from his own (buffalo) mouth, wholly overpowered by the Devi's valour.
अर्धनिष्क्रान्त एवासौ युध्यमानो महासुरः । तया महासिना देव्या शिरश्छित्त्वा निपातितः ॥
ardhaniṣkrānta evāsau yudhyamāno mahāsuraḥ tayā mahāsinā devyā śiraśchittvā nipātitaḥ
MeaningFighting thus, only half-emerged, that great asura was felled by the Devi, who cut off his head with her great sword.
ततो हाहाकृतं सर्वं दैत्यसैन्यं ननाश तत् । प्रहर्षं च परं जग्मुः सकला देवतागणाः ॥
tato hāhākṛtaṃ sarvaṃ daityasainyaṃ nanāśa tat praharṣaṃ ca paraṃ jagmuḥ sakalā devatāgaṇāḥ
MeaningThen, with a cry of 'Alas!', the whole army of the daityas perished; and all the hosts of the gods attained the highest joy.
तुष्टुवुस्तां सुरा देवीं सहदिव्यैर्महर्षिभिः । जगुर्गन्धर्वपतयो ननृतुश्चाप्सरोगणाः ॥
tuṣṭuvustāṃ surā devīṃ sahadivyairmaharṣibhiḥ jagurgandharvapatayo nanṛtuścāpsarogaṇāḥ
MeaningThe gods, together with the divine great sages, extolled the Devi; the lords of the Gandharvas sang, and the bands of Apsaras danced.