આલસ્યં હિ મનુષ્યાણાં શરીરસ્થો મહાન્ રિપુઃ
ਆਲਸ੍ਯੰ ਹਿ ਮਨੁਸ਼੍ਯਾਣਾਂ ਸ਼ਰੀਰਸ੍ਥੋ ਮਹਾਨ੍ ਰਿਪੁਃ in Gujarati · ગુજરાતી
તમારી ભાષા/લિપિમાં વાંચો
✦ અર્થ
ચાણક્ય પરંપરા સાથે સંકળાયેલો આ પ્રસિદ્ધ નીતિ-શ્લોક આળસને સૌથી ખતરનાક શત્રુ ગણાવે છે — જે આપણા પોતાના શરીરમાં જ વસે છે. તેનાથી વિપરીત તે જાહેર કરે છે કે ઉદ્યમ (પરિશ્રમ) સમાન કોઈ વિશ્વસનીય મિત્ર નથી, કેમ કે જે નિરંતર કર્મ કરતો રહે છે તે ક્યારેય નિષ્ફળતામાં ડૂબતો નથી. આ એક પ્રેરક અને વ્યાવહારિક સ્મરણ છે કે આપણી સૌથી મોટી અડચણ અને સૌથી મોટો સહાયક — બંને આપણી અંદર જ છે.
ઉત્પત્તિ અને કથા
Chanakya Niti (Subhashita) · Attributed to Chanakya (Kautilya) · Classical Sanskrit literature (Mauryan era tradition, c. 4th century BCE onward)
ચાણક્ય, મહાન રાજનીતિજ્ઞ અને અર્થશાસ્ત્રના રચયિતા, ચાણક્ય-નીતિ પરંપરામાં વ્યાવહારિક જ્ઞાન, શાસન અને આત્મ-અનુશાસન પરના અનેક સારગર્ભિત શ્લોકો માટે શ્રેય પામે છે. આ શ્લોક તેમના વારંવાર દોહરાવેલા વિષયોમાંના એકને વ્યક્ત કરે છે — કે પરિશ્રમ સફળતાનો પાયો છે. આળસને શરીરમાં વસેલા શત્રુ રૂપે બતાવીને, તે નિરંતર પરિશ્રમને પતન સામેની સૌથી નિશ્ચિત રક્ષા રૂપે આગ્રહ કરે છે.
✦ શાસ્ત્રોમાં કહ્યા પ્રમાણે
પેઢીઓથી શિક્ષકોએ આ શ્લોકનો ઉપયોગ વિદ્યાર્થીઓને આળસમાંથી જગાડવા માટે કર્યો છે, અને પ્રાયઃ કહેવાય છે કે એક વાર સાચા મનથી તેનો પાઠ ભીતરના આળસુને કર્મ માટે શરમાવી શકે છે, કેમ કે જ્યારે પરિશ્રમને પોતાનો સાચો મિત્ર સમજી લેવાય છે, ત્યારે આળસ પોતાની મોટાભાગની પકડ ગુમાવી દે છે.
મંત્ર
કોઈપણ પંક્તિ અથવા ▶ બટન દબાવી સાંભળો
આલસ્યં હિ મનુષ્યાણાં શરીરસ્થો મહાન્ રિપુઃ। નાસ્ત્યુદ્યમસમો બન્ધુઃ કૃત્વા યં નાવસીદતિ॥
ālasyaṁ hi manuṣyāṇāṁ śarīrastho mahān ripuḥ। nāsty udyama-samo bandhuḥ kṛtvā yaṁ nāvasīdati॥
અર્થ:આળસ જ મનુષ્યોના શરીરમાં રહેલો મહાન શત્રુ છે; ઉદ્યમ (પરિશ્રમ) સમાન કોઈ બંધુ નથી, જેને કરીને મનુષ્ય ક્યારેય પતન પામતો નથી. આ ચાણક્ય-નીતિનો શ્લોક આળસને ભીતર છુપાયેલા શત્રુ રૂપે ઓળખાવે છે અને નિરંતર પરિશ્રમને સફળતાના માર્ગનો સાચો મિત્ર જાહેર કરે છે.
શબ્દ-શબ્દ અર્થ
ઉચ્ચારણ સાંભળવા કોઈપણ શબ્દ પર ક્લિક કરો
ਆਲਸ੍ਯੰ ਹਿ ਮਨੁਸ਼੍ਯਾਣਾਂ ਸ਼ਰੀਰਸ੍ਥੋ ਮਹਾਨ੍ ਰਿਪੁਃ પાઠના લાભ
અધ્યયન અને જીવનમાં પરિશ્રમ તથા પ્રબળ કાર્ય-નિષ્ઠાને પ્રેરિત કરે છે
આળસને પતનનું કારણ બનનાર ભીતરી શત્રુ રૂપે ચેતવે છે
લક્ષ્યો તરફ નિરંતર પ્રયાસ અને દૃઢતાને પ્રોત્સાહિત કરે છે
વિદ્યાર્થીઓ, કર્મીઓ અને સફળતાના સાધકો માટે એક પ્રેરક શ્લોક
પરિશ્રમને મનુષ્યના સૌથી વિશ્વસનીય મિત્ર અને રક્ષક રૂપે રજૂ કરે છે
મૂલ્ય-શિક્ષણ અને દૈનિક આત્મ-પ્રેરણા માટે ઉત્તમ
ਆਲਸ੍ਯੰ ਹਿ ਮਨੁਸ਼੍ਯਾਣਾਂ ਸ਼ਰੀਰਸ੍ਥੋ ਮਹਾਨ੍ ਰਿਪੁਃ જપ વિધિ
દિવસનો આરંભ સંકલ્પ સાથે કરવા આ શ્લોકનો પાઠ કરો, આળસને ભીતરી શત્રુ અને પરિશ્રમને તમારો સાચો મિત્ર ઓળખીને. જ્યારે પણ ટાળવાનું કે હાર માનવાનું મન થાય, આ તમને કર્મ માટે પ્રેરિત કરે. તેને કર્મકાંડીય જપને બદલે એક પ્રેરક ચિંતન રૂપે ઉપયોગમાં લેવો સર્વોત્તમ છે, જે વિદ્યાર્થીઓ અને કોઈ પણ લક્ષ્યનું અનુસરણ કરનારા માટે આદર્શ છે.
વારંવાર પુછાતા પ્રશ્નો
આ પણ વાંચો
ॐ
સંપૂર્ણ ਆਲਸ੍ਯੰ ਹਿ ਮਨੁਸ਼੍ਯਾਣਾਂ ਸ਼ਰੀਰਸ੍ਥੋ ਮਹਾਨ੍ ਰਿਪੁਃ શ્લોક-શ્લોક અર્થ સહિત વાંચો, અથવા વધુ પવિત્ર પાઠ જુઓ