Mantra.Tips

ਅਗਨੀ ਸੂਕਤਮ੍ (ਅਗਨਿਮੀਲੇ) Meaning — Line by Line

अग्नि सूक्तम् (अग्निमीळे)

Every verse and every word explained in English & Hindi

Meaning — Line by Line

Every verse of ਅਗਨੀ ਸੂਕਤਮ੍ (ਅਗਨਿਮੀਲੇ) with its English meaning. Tap any word to hear it, or ▶ to recite the verse.

Jump to a verse ▾
  1. Verse 1. Om Agnim īḷe purohitaṁ yajñasya devam ṛtvijam
  2. Verse 2. Agniḥ pūrvebhir ṛṣibhir īḍyo nūtanair uta
  3. Verse 3. Agninā rayim aśnavat poṣam eva divedive
  4. Verse 4. Agne yaṁ yajñam adhvaraṁ viśvataḥ paribhūr asi
  5. Verse 5. Agnir hotā kavikratuḥ satyaś citraśravastamaḥ
  6. Verse 6. Yad aṅga dāśuṣe tvam agne bhadraṁ kariṣyasi
  7. Verse 7. Upa tvāgne divedive doṣāvastar dhiyā vayam
  8. Verse 8. Rājantam adhvarāṇāṁ gopām ṛtasya dīdivim
  9. Verse 9. Sa naḥ piteva sūnave 'gne sūpāyano bhava
Verse 1#

Om Agnim īḷe purohitaṁ yajñasya devam ṛtvijam

अग्निमीळे पुरोहितं यज्ञस्य देवमृत्विजम्। होतारं रत्नधातमम्॥

Om Agnim īḷe purohitaṁ yajñasya devam ṛtvijam Hotāraṁ ratnadhātamam

Meaningਮੈਂ ਅਗਨੀ ਦੀ ਸਤੁਤੀ ਕਰਦਾ ਹਾਂ — ਜੋ ਯੱਗ ਦੇ ਪੁਰੋਹਿਤ ਹਨ, ਯੱਗ ਦੇ ਦੇਵ, ਰਿਤ੍ਵਿਜ, ਹੋਤਾ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਸ੍ਰੇਸ਼ਟ ਰਤਨਾਂ ਦੇ ਦਾਤਾ ਹਨ।

Verse 2#

Agniḥ pūrvebhir ṛṣibhir īḍyo nūtanair uta

अग्निः पूर्वेभिर्ऋषिभिरीड्यो नूतनैरुत। देवाँ एह वक्षति॥

Agniḥ pūrvebhir ṛṣibhir īḍyo nūtanair uta Sa devāṁ eha vakṣati

Meaningਅਗਨੀ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਅਤੇ ਅੱਜ ਦੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਵੀ ਸਤੁਤੀਯੋਗ ਹਨ; ਉਹ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਇੱਥੇ ਲੈ ਆਉਣ।

Verse 3#

Agninā rayim aśnavat poṣam eva divedive

अग्निना रयिमश्नवत्पोषमेव दिवेदिवे। यशसं वीरवत्तमम्॥

Agninā rayim aśnavat poṣam eva divedive Yaśasaṁ vīravattamam

Meaningਅਗਨੀ ਦੁਆਰਾ ਮਨੁੱਖ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਧਨ, ਪੁਸ਼ਟੀ, ਯਸ਼ ਅਤੇ ਵੀਰ ਸੰਤਾਨ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਖ਼ੁਸ਼ਹਾਲੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 4#

Agne yaṁ yajñam adhvaraṁ viśvataḥ paribhūr asi

अग्ने यं यज्ञमध्वरं विश्वतः परिभूरसि। इद्देवेषु गच्छति॥

Agne yaṁ yajñam adhvaraṁ viśvataḥ paribhūr asi Sa id deveṣu gacchati

Meaningਹੇ ਅਗਨੀ! ਜਿਸ ਯੱਗ-ਅਧ੍ਵਰ ਨੂੰ ਆਪ ਚਾਰੇ ਪਾਸਿਓਂ ਘੇਰ ਰੱਖਦੇ ਹੋ, ਉਹੀ ਦੇਵਤਿਆਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਦਾ ਹੈ।

Verse 5#

Agnir hotā kavikratuḥ satyaś citraśravastamaḥ

अग्निर्होता कविक्रतुः सत्यश्चित्रश्रवस्तमः। देवो देवेभिरा गमत्॥

Agnir hotā kavikratuḥ satyaś citraśravastamaḥ Devo devebhir ā gamat

Meaningਹੋਤਾ, ਕਵਿਕ੍ਰਤੁ, ਸਤਯਸ੍ਵਰੂਪ, ਵਿਚਿੱਤਰ ਕੀਰਤੀ ਵਾਲੇ ਅਗਨੀ ਦੇਵ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨਾਲ ਇੱਥੇ ਪਧਾਰਨ।

Verse 6#

Yad aṅga dāśuṣe tvam agne bhadraṁ kariṣyasi

यदङ्ग दाशुषे त्वमग्ने भद्रं करिष्यसि। तवेत्तत्सत्यमङ्गिरः॥

Yad aṅga dāśuṣe tvam agne bhadraṁ kariṣyasi Tavet tat satyam aṅgiraḥ

Meaningਹੇ ਅੰਗਿਰਸ ਅਗਨੀ! ਆਪ ਆਪਣੇ ਭਗਤ ਲਈ ਜੋ ਵੀ ਕਲਿਆਣ ਕਰੋਗੇ, ਉਹ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਸੱਚ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 7#

Upa tvāgne divedive doṣāvastar dhiyā vayam

उप त्वाग्ने दिवेदिवे दोषावस्तर्धिया वयम्। नमो भरन्त एमसि॥

Upa tvāgne divedive doṣāvastar dhiyā vayam Namo bharanta emasi

Meaningਹੇ ਅਗਨੀ! ਅਸੀਂ ਹਰ ਰੋਜ਼, ਰਾਤ-ਦਿਨ, ਮਨ ਵਿੱਚ ਨਮਨ ਧਾਰਨ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਆਪ ਦੇ ਨੇੜੇ ਆਉਂਦੇ ਹਾਂ।

Verse 8#

Rājantam adhvarāṇāṁ gopām ṛtasya dīdivim

राजन्तमध्वराणां गोपामृतस्य दीदिविम्। वर्धमानं स्वे दमे॥

Rājantam adhvarāṇāṁ gopām ṛtasya dīdivim Vardhamānaṁ sve dame

Meaningਜੋ ਯੱਗਾਂ ਦੇ ਅਧਿਪਤੀ, ਰਿਤ (ਸੱਚ) ਦੇ ਰਾਖੇ, ਆਪਣੇ ਧਾਮ ਵਿੱਚ ਵਧਦੇ ਹੋਏ ਦੀਪਤੀਮਾਨ ਹਨ।

Verse 9#

Sa naḥ piteva sūnave 'gne sūpāyano bhava

नः पितेव सूनवेऽग्ने सूपायनो भव। सचस्वा नः स्वस्तये॥

Sa naḥ piteva sūnave 'gne sūpāyano bhava Sacasvā naḥ svastaye

Meaningਹੇ ਅਗਨੀ! ਆਪ ਸਾਡੇ ਲਈ ਉਵੇਂ ਹੀ ਸੁਲਭ ਹੋਵੋ ਜਿਵੇਂ ਪਿਤਾ ਪੁੱਤਰ ਲਈ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਸਾਡੇ ਕਲਿਆਣ ਲਈ ਸਾਡੇ ਨਾਲ ਰਹੋ।

Word-by-Word Breakdown

अग्निम् ईळे
agnim īḷe
ਮੈਂ ਅਗਨੀ (ਪਵਿੱਤਰ ਅਗਨੀ) ਦੀ ਸਤੁਤੀ ਕਰਦਾ ਹਾਂ
पुरोहितम्
purohitam
ਜੋ ਅੱਗੇ ਰੱਖੇ ਗਏ ਹਨ, ਯੱਗ ਦੇ ਨਿਯੁਕਤ ਪੁਰੋਹਿਤ
यज्ञस्य देवम्
yajñasya devam
ਯੱਗ ਦੇ ਦਿਵ੍ਯ ਦੇਵ
ऋत्विजम्
ṛtvijam
ਰਿਤ੍ਵਿਜ (ਜੋ ਉਚਿਤ ਰੁੱਤ ਵਿੱਚ ਆਹੁਤੀ ਦਿੰਦੇ ਹਨ)
होतारम्
hotāram
ਹੋਤਾ, ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਆਹੁਤੀ ਲਈ ਬੁਲਾਉਂਦੇ ਹਨ
रत्नधातमम्
ratnadhātamam
ਰਤਨਾਂ / ਨਿਧੀਆਂ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਸ੍ਰੇਸ਼ਟ ਦਾਤਾ
पूर्वेभिः ऋषिभिः
pūrvebhir ṛṣibhir
ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੁਆਰਾ
नूतनैः उत
nūtanair uta
ਅਤੇ ਅੱਜ ਦੇ (ਨਵੀਨ) ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਵੀ
स देवान् इह वक्षति
sa devāṁ eha vakṣati
ਉਹ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਇੱਥੇ (ਯੱਗ ਵਿੱਚ) ਲੈ ਆਉਣ
अग्निना रयिम् अश्नवत्
agninā rayim aśnavat
ਅਗਨੀ ਦੁਆਰਾ ਮਨੁੱਖ ਧਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ
पोषम् एव दिवेदिवे
poṣam eva divedive
ਅਤੇ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਪੁਸ਼ਟੀ / ਵਾਧਾ
यशसं वीरवत्तमम्
yaśasaṁ vīravattamam
ਯਸ਼ਸਵੀ ਅਤੇ ਵੀਰ ਸੰਤਾਨ ਨਾਲ ਸਭ ਤੋਂ ਸੰਪੰਨ
अध्वरम्
adhvaram
ਅਧ੍ਵਰ (ਯੱਗ — ਅਰਥਾਤ ਅਹਿੰਸਕ, ਨਿਰਦੋਸ਼ ਕਰਮ)
विश्वतः परिभूः असि
viśvataḥ paribhūr asi
ਆਪ ਚਾਰੇ ਪਾਸਿਓਂ ਘੇਰ / ਵਿਆਪ ਰਹੇ ਹੋ
कविक्रतुः
kavikratuḥ
ਰਿਸ਼ੀ (ਕਵੀ-ਮਨੀਸ਼ੀ) ਦੀ ਪ੍ਰਜ੍ਞਾ ਅਤੇ ਸੰਕਲਪ ਵਾਲੇ
सत्यः चित्रश्रवस्तमः
satyaś citraśravastamaḥ
ਸਤਯਸ੍ਵਰੂਪ ਅਤੇ ਵਿਚਿੱਤਰ, ਅਨੇਕ-ਵਿਧ ਕੀਰਤੀ ਵਾਲੇ
देवो देवेभिः आ गमत्
devo devebhir ā gamat
ਉਹ ਦੇਵ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨਾਲ ਇੱਥੇ ਪਧਾਰਨ
भद्रं करिष्यसि
bhadraṁ kariṣyasi
ਜੋ ਵੀ ਕਲਿਆਣ ਆਪ (ਉਪਾਸਕ ਲਈ) ਕਰੋਗੇ
तवेत् तत् सत्यम् अङ्गिरः
tavet tat satyam aṅgiraḥ
ਉਹ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਸੱਚ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਅੰਗਿਰਸ (ਅਗਨੀ)
नमो भरन्तः एमसि
namo bharanta emasi
ਆਪਣਾ ਨਮਨ ਧਾਰਨ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਅਸੀਂ ਆਪ ਦੇ ਨੇੜੇ ਆਉਂਦੇ ਹਾਂ
गोपाम् ऋतस्य
gopām ṛtasya
ਰਿਤ (ਸੱਚ, ਬ੍ਰਹਿਮੰਡੀ ਵਿਵਸਥਾ) ਦੇ ਰਾਖੇ / ਗੋਪ
स नः पिता इव सूनवे
sa naḥ piteva sūnave
ਆਪ ਸਾਡੇ ਲਈ ਉਵੇਂ ਹੋਵੋ ਜਿਵੇਂ ਪਿਤਾ ਪੁੱਤਰ ਲਈ ਹੁੰਦਾ ਹੈ
सचस्व नः स्वस्तये
sacasva naḥ svastaye
ਸਾਡੇ ਕਲਿਆਣ ਅਤੇ ਹਿਤ ਲਈ ਸਾਡੇ ਨਾਲ ਰਹੋ

Origin & History

Source: Rigveda 1.1

Author: Rishi Madhuchchhandas Vaishvamitra (Madhuchhandas, son of Vishvamitra)

Period: Vedic period (c. 1500–1200 BCE)

ਇਹ ਸਮੁੱਚੇ ਰਿਗਵੇਦ ਦਾ — ਅਤੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵੇਦਾਂ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਪਰਤ ਦਾ — ਆਰੰਭਿਕ ਸੂਕਤ ਹੈ। ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟੇ ਪੁੱਤਰ, ਰਿਸ਼ੀ ਮਧੁੱਛੰਦਾ ਦੁਆਰਾ ਰਚਿਆ, ਇਹ ਅਗਨੀ — ਉਹ ਪਵਿੱਤਰ ਅਗਨੀ ਜੋ ਪੁਰੋਹਿਤ, ਦੂਤ ਅਤੇ ਨਿਧੀ-ਦਾਤਾ ਵਜੋਂ ਮਨੁੱਖਾਂ ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿਚਕਾਰ ਵਿਚੋਲਗੀ ਕਰਦੇ ਹਨ — ਦਾ ਆਵਾਹਨ ਕਰ ਕੇ ਸਮੁੱਚੀ ਸੰਹਿਤਾ ਦਾ ਸੁਰ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਅਗਨੀ ਹਰ ਯੱਗ ਦਾ ਅਨਿਵਾਰਯ ਆਰੰਭ ਹੋਣ ਕਰਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸੂਕਤ ਢੁਕਵੇਂ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵੇਦ ਦੇ ਸਿਖਰ 'ਤੇ ਖੜ੍ਹਾ ਹੈ।

Frequently Asked Questions

ਅਗਨੀ ਸੂਕਤਮ੍ ਕੀ ਹੈ?
ਇਹ ਰਿਗਵੇਦ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾ ਸੂਕਤ ਹੈ — ਮੰਡਲ 1, ਸੂਕਤ 1 — ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਅਗਨੀਦੇਵ ਲਈ ਨੌਂ ਰਿਚਾਵਾਂ ਹਨ। ਇਹ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸ਼ਬਦਾਂ 'ਅਗਨਿਮੀਲੇ ਪੁਰੋਹਿਤਮ੍' ਤੋਂ ਆਰੰਭ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਰਿਸ਼ੀ ਮਧੁੱਛੰਦਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ।
ਵੇਦ ਵਿੱਚ ਅਗਨੀ ਦਾ ਆਵਾਹਨ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕਿਉਂ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ?
ਅਗਨੀ ਉਹ ਦਿਵ੍ਯ ਪੁਰੋਹਿਤ ਹਨ ਜੋ ਹਰ ਆਹੁਤੀ ਨੂੰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਾਉਂਦੇ ਹਨ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਕੋਈ ਵੈਦਿਕ ਯੱਗ ਆਰੰਭ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ। ਇਸ ਸੂਕਤ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾ ਸਥਾਨ ਦੇਣਾ ਇਹ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸਾਰੀ ਉਪਾਸਨਾ ਪਵਿੱਤਰ ਅਗਨੀ ਦੇ ਪ੍ਰਜ੍ਵਲਨ ਨਾਲ ਆਰੰਭ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਅਤੇ ਦਿਵ੍ਯ ਵਿਚਕਾਰ ਕੜੀ ਹੈ।
'ਅਗਨਿਮੀਲੇ ਪੁਰੋਹਿਤਮ੍' ਦਾ ਅਰਥ ਕੀ ਹੈ?
ਇਸ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ 'ਮੈਂ ਅਗਨੀ ਦੀ ਸਤੁਤੀ ਕਰਦਾ ਹਾਂ, ਜੋ ਯੱਗ ਦੇ ਨਿਯੁਕਤ ਪੁਰੋਹਿਤ ਹਨ।' ਅਗਨੀ ਦੀ ਪੁਰੋਹਿਤ (ਅੱਗੇ ਰੱਖੇ ਗਏ), ਰਿਤ੍ਵਿਜ ਅਤੇ ਹੋਤਾ ਵਜੋਂ ਵੰਦਨਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਜੋ ਸਭ ਤੋਂ ਸ੍ਰੇਸ਼ਟ ਨਿਧੀਆਂ ਦੇ ਦਾਤਾ ਹਨ।
ਅਗਨੀ ਸੂਕਤਮ੍ ਦਾ ਪਾਠ ਕਦੋਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ?
ਇਸ ਦਾ ਪਾਠ ਸਵੇਰੇ, ਅਗਨੀਹੋਤ੍ਰ ਸਮੇਂ, ਅਤੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਹੋਮ, ਹਵਨ ਜਾਂ ਯੱਗ ਦੀ ਆਰੰਭਿਕ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਵਜੋਂ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਅਗਨੀ ਅਤੇ ਉਸ ਵਿੱਚ ਦਿੱਤੀਆਂ ਆਹੁਤੀਆਂ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Ready to start chanting?

See Benefits & How to Chant →