ਅਪ੍ਰਤਿਰਥ ਸੂਕਤਮ੍ — Word-by-Word Meaning
अप्रतिरथ सूक्तम्
Every Sanskrit word explained in English
Word-by-Word Breakdown
आशुः शिशानः
āśuḥ śiśānaḥ
ਵੇਗਵਾਨ, ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਤਿੱਖਾ ਕਰਦਾ (ਜਿਵੇਂ ਸ਼ਸਤਰ ਤਿੱਖਾ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ)
वृषभः न भीमः
vṛṣabho na bhīmo
ਬਲਦ ਵਾਂਗ ਭਿਆਨਕ / ਦੁਰਧਰਸ਼
घनाघनः
ghanāghanaḥ
ਵਾਰ-ਵਾਰ ਪ੍ਰਹਾਰ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਸੰਹਾਰਕ
क्षोभणः चर्षणीनाम्
kṣobhaṇaś carṣaṇīnām
(ਸ਼ਤਰੂ) ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਕਲਪਾਉਣ ਵਾਲਾ / ਕੰਬਾਉਣ ਵਾਲਾ
संक्रन्दनः
saṁkrandanaḥ
(ਸ਼ਤਰੂ ਨੂੰ) ਚੀਕਾਂ ਮਰਵਾਉਣ ਵਾਲਾ / ਰਣ ਵਿੱਚ ਗਰਜਣ ਵਾਲਾ
अनिमिषः एकवीरः
animiṣa ekavīraḥ
ਅਨਿਮੇਸ਼ (ਸਦਾ ਜਾਗਰੂਕ), ਇੱਕੋ-ਇੱਕ ਅਦ੍ਵਿਤੀਯ ਵੀਰ
शतं सेनाः अजयत् साकम् इन्द्रः
śataṁ senā ajayat sākam indraḥ
ਇੰਦਰ ਨੇ ਇੱਕੋ ਵਾਰ ਸੈਂਕੜੇ ਸੇਨਾਵਾਂ ਜਿੱਤ ਲਈਆਂ
जिष्णुना
jiṣṇunā
ਸਦਾ ਵਿਜਯੀ (ਜਿਸ਼੍ਣੁ) ਉਸ ਦੁਆਰਾ
दुश्च्यवनेन धृष्णुना
duścyavanena dhṛṣṇunā
ਦੁਰਜਯ (ਮੁਸ਼ਕਲ ਨਾਲ ਹਟਾਏ ਜਾਣ ਵਾਲੇ) ਸਾਹਸੀ ਉਸ ਦੁਆਰਾ
तद् इन्द्रेण जयत
tad indreṇa jayata
ਉਸ ਇੰਦਰ ਦੁਆਰਾ (ਸ਼ਤਰੂਆਂ ਨੂੰ) ਜਿੱਤੋ
तत् सहध्वम्
tat sahadhvaṁ
ਉਸ ਨੂੰ ਸਹੋ ਅਤੇ ਪਰਾਸਤ ਕਰੋ (ਸ਼ਤਰੂ ਨੂੰ)
युधो नरः इषुहस्तेन
yudho nara iṣuhastena
ਹੇ ਯੁੱਧਰਤ ਵੀਰੋ! ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਬਾਣ ਲਏ (ਇੰਦਰ ਨਾਲ)
वशी
vaśī
ਵਸ਼ੀ (ਆਪਣਾ ਅਤੇ ਦੂਜਿਆਂ ਦਾ ਨਿਯੰਤਾ, ਸ੍ਵਾਮੀ)
संस्रष्टा सः युधः
saṁsraṣṭā sa yudha
ਉਹ ਯੁੱਧਾਂ ਨੂੰ ਸੰਗਠਿਤ / ਸੰਯੁਕਤ ਕਰਨ ਵਾਲਾ
उग्रधन्वा
ugradhanvā
ਉਗਰ (ਪ੍ਰਚੰਡ) ਧਨੁਸ਼ ਵਾਲਾ
बृहस्पते परि दीय रथेन
bṛhaspate pari dīyā rathena
ਹੇ ਬ੍ਰਿਹਸਪਤਿ! ਆਪਣੇ ਰਥ ਨਾਲ (ਸਾਡੇ ਚਾਰੇ ਪਾਸੇ) ਉੱਡੋ
रक्षोहा अमित्रान् अपबाधमानः
rakṣohāmitrāṁ apabādhamānaḥ
ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਦਾ ਸੰਹਾਰਕ, ਸ਼ਤਰੂਆਂ ਨੂੰ ਦੂਰ ਭਜਾਉਂਦੇ
प्रभञ्जन् सेनाः
prabhañjan senāḥ
(ਸ਼ਤਰੂ) ਸੇਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਛਿੰਨ-ਭਿੰਨ ਕਰਦੇ
अस्माकम् एधि अविता रथानाम्
asmākam edhy avitā rathānām
ਸਾਡੇ ਰਥਾਂ (ਸੇਨਾਵਾਂ) ਦੇ ਰਖਿਅਕ ਬਣੋ
मरुतः यन्तु अग्रम्
maruto yantv agram
ਮਰੁਤ ਗਣ (ਸਾਡੀਆਂ ਵਿਜਯੀ ਸੇਨਾਵਾਂ ਦੇ) ਅਗ੍ਰਭਾਗ ਵਿੱਚ ਚੱਲਣ
Complete Translation
ਤਿੱਖੇ ਕੀਤੇ ਸ਼ਸਤਰ ਵਾਂਗ ਵੇਗਵਾਨ, ਬਲਦ ਵਾਂਗ ਭਿਆਨਕ, ਵਾਰ-ਵਾਰ ਪ੍ਰਹਾਰ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਕਲਪਾਉਣ ਵਾਲਾ; ਰਣਭੂਮੀ ਵਿੱਚ ਗਰਜਣ ਵਾਲਾ, ਅਨਿਮੇਸ਼ (ਸਦਾ ਜਾਗਰੂਕ), ਇੱਕੋ-ਇੱਕ ਅਦ੍ਵਿਤੀਯ ਵੀਰ — ਇੰਦਰ ਨੇ ਇੱਕੋ ਵਾਰ ਸੈਂਕੜੇ ਸੇਨਾਵਾਂ ਜਿੱਤ ਲਈਆਂ।
ਗਰਜਣ ਵਾਲੇ, ਅਨਿਮੇਸ਼, ਸਦਾ ਵਿਜਯੀ, ਦੁਰਜਯ ਅਤੇ ਸਾਹਸੀ ਉਸ ਇੰਦਰ ਦੁਆਰਾ — ਹੇ ਯੋਧਿਓ! ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਬਾਣ ਲਏ ਉਸ ਵੀਰ ਨਾਲ ਸ਼ਤਰੂਆਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤੋ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਰਾਸਤ ਕਰੋ।
ਉਹ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਬਾਣ ਲੈ, ਤਰਕਸ਼ਧਾਰੀਆਂ ਨਾਲ, ਵਸ਼ੀ (ਨਿਯੰਤਾ); ਉਹ ਯੁੱਧ ਨੂੰ ਸੰਗਠਿਤ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਆਪਣੇ ਗਣ ਸਹਿਤ ਇੰਦਰ; ਨੇੜੇ ਦੇ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਵਿਜਯੀ, ਸੋਮਪਾਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਬਲਿਸ਼ਠ ਭੁਜਾਵਾਂ ਵਾਲਾ, ਉਗਰ ਧਨੁਸ਼ ਵਾਲਾ, ਸਟੀਕ ਬਾਣਾਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰਹਾਰ ਕਰਨ ਵਾਲਾ।
ਹੇ ਬ੍ਰਿਹਸਪਤਿ! ਆਪਣੇ ਰਥ ਨਾਲ ਸਾਡੇ ਚਾਰੇ ਪਾਸੇ ਉੱਡੋ, ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਦਾ ਸੰਹਾਰ ਕਰਦੇ ਅਤੇ ਸ਼ਤਰੂਆਂ ਨੂੰ ਦੂਰ ਭਜਾਉਂਦੇ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਸੇਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਤੋੜਦੇ, ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਕੁਚਲਦੇ, ਵਿਜਯੀ ਹੁੰਦੇ — ਸਾਡੇ ਰਥਾਂ (ਸੇਨਾਵਾਂ) ਦੇ ਰਖਿਅਕ ਬਣੋ।
ਇੰਦਰ ਸਾਡੀਆਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸੇਨਾਵਾਂ ਦੇ ਨੇਤਾ ਹੋਣ; ਬ੍ਰਿਹਸਪਤਿ, ਦਕਸ਼ਿਣਾ, ਯਜ੍ਞ ਅਤੇ ਸੋਮ ਅੱਗੇ ਚੱਲਣ; ਅਤੇ ਸ਼ਤਰੂਆਂ ਨੂੰ ਤੋੜ ਵਿਜਯ ਪਾਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਦੇਵ-ਸੇਨਾਵਾਂ ਦੇ ਅਗ੍ਰਭਾਗ ਵਿੱਚ ਮਰੁਤ ਗਣ ਚੱਲਣ।
Origin & History
Source: Rigveda 10.103
Author: Rishi Apratiratha Aindra (and Vihavya), of the line of Indra
Period: Vedic period (c. 1500–1200 BCE)
ਇਹ ਸੂਕਤ ਰਿਗਵੇਦ ਦੇ ਦਸ਼ਮ ਮੰਡਲ ਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਪਰੰਪਰਾਗਤ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਰਿਸ਼ੀ ਅਪ੍ਰਤਿਰਥ — 'ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਜਿਸ ਦਾ ਕੋਈ ਪ੍ਰਤਿਦ੍ਵੰਦ੍ਵੀ ਨਹੀਂ' — ਨੂੰ ਆਰੋਪਿਤ ਹੈ। ਇਹ ਉਤਕ੍ਰਿਸ਼ਟ ਰਣਗੀਤ ਹੈ, ਜੋ ਯੋਧਿਆਂ ਨੂੰ ਅਜੇਯ ਵੀਰ ਇੰਦਰ ਦੀ ਪਤਾਕਾ ਹੇਠ, ਬ੍ਰਿਹਸਪਤਿ ਅਤੇ ਮਰੁਤਾਂ ਦੇ ਸਹਿਯੋਗ ਨਾਲ, ਯੁੱਧ ਕਰਨ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਬਾਅਦ ਦੀ ਪਰੰਪਰਾ ਵਿੱਚ ਇਹ ਵਿਜਯ, ਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਸ਼ਤਰੂਆਂ ਨੂੰ ਭਜਾਉਣ ਲਈ ਪੜ੍ਹੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਸੂਕਤਾਂ ਵਿੱਚ ਗਿਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਸੈਨਿਕ ਤੇ ਰਾਜਕੀਯ ਅਨੁਸ਼ਠਾਨਾਂ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹੈ।
Frequently Asked Questions
ਅਪ੍ਰਤਿਰਥ ਸੂਕਤਮ੍ ਕੀ ਹੈ?▼
ਇਹ ਰਿਗਵੇਦ 10.103 ਵਿੱਚ ਆਇਆ ਇੱਕ ਵੈਦਿਕ ਰਣਸੂਕਤ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਸਿਹਰਾ ਰਿਸ਼ੀ ਅਪ੍ਰਤਿਰਥ ਐਂਦ੍ਰ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। 'ਅਪ੍ਰਤਿਰਥ' ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ 'ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਜਿਸ ਦਾ ਕੋਈ ਪ੍ਰਤਿਦ੍ਵੰਦ੍ਵੀ ਨਹੀਂ' — ਇੰਦਰ ਦਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਣ। ਇਹ ਸੂਕਤ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਵਿਜਯ ਅਤੇ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਇੰਦਰ, ਬ੍ਰਿਹਸਪਤਿ ਅਤੇ ਮਰੁਤਾਂ ਨੂੰ ਆਵਾਹਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।
'ਅਪ੍ਰਤਿਰਥ' ਦਾ ਕੀ ਅਰਥ ਹੈ?▼
ਅਪ੍ਰਤਿਰਥ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ 'ਅਦ੍ਵਿਤੀਯ ਯੋਧਾ' ਜਾਂ 'ਜਿਸ ਸਾਹਮਣੇ ਕੋਈ ਵਿਰੋਧੀ ਰਥ (ਪ੍ਰਤਿਦ੍ਵੰਦ੍ਵੀ) ਟਿਕ ਨਾ ਸਕੇ'। ਇਹ ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਇਕੱਲੇ ਹੀ ਸੈਂਕੜੇ ਸੇਨਾਵਾਂ 'ਤੇ ਵਿਜਯੀ ਅਜੇਯ ਵੀਰ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵਰਣਨ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਅਪ੍ਰਤਿਰਥ ਸੂਕਤਮ੍ ਦਾ ਪਾਠ ਪਰੰਪਰਾਗਤ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਕਦੋਂ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ?▼
ਵੈਦਿਕ ਕਾਲ ਤੋਂ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਜਾਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇਸ ਦਾ ਪਾਠ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਵਿਆਪਕ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਵੀ ਮਹਾਨ ਕਾਰਜ ਜਾਂ ਮੁਕਾਬਲੇ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸਾਹਸ, ਬਲ ਅਤੇ ਵਿਜਯ ਦੇ ਆਵਾਹਨ ਲਈ, ਅਤੇ ਸ਼ਤਰੂਆਂ ਤੋਂ ਰੱਖਿਆ ਦੇ ਹੋਮਾਂ ਵਿੱਚ।
ਇਸ ਸੂਕਤ ਵਿੱਚ ਕਿਹੜੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਆਵਾਹਨ ਹੈ?▼
ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇੰਦਰ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਯੋਧਾ-ਰਾਜਾ; ਨਾਲ ਬ੍ਰਿਹਸਪਤਿ (ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਦਾ ਸੰਹਾਰ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਦਿਵ੍ਯ ਗੁਰੂ) ਅਤੇ ਮਰੁਤ (ਤੂਫ਼ਾਨ-ਦੇਵ ਜੋ ਵਿਜਯੀ ਸੇਨਾਵਾਂ ਦੇ ਅਗ੍ਰਭਾਗ ਵਿੱਚ ਚੱਲਦੇ ਹਨ)।
Ready to start chanting?
See Benefits & How to Chant →