ਭਗਵਦ ਗੀਤਾ 11.16 — ਅਨੇਕਬਾਹੂਦਰਵਕਤ੍ਰਨੇਤ੍ਰਮ੍ — Word-by-Word Meaning
श्रीमद्भगवद्गीता ११.१६ — अनेकबाहूदरवक्त्रनेत्रम्
Every Sanskrit word explained in English
Word-by-Word Breakdown
अनेकबाहु
aneka-bāhu
ਅਨੇਕ ਬਾਹਾਂ ਵਾਲਾ
उदर
udara
ਉਦਰ
वक्त्र
vaktra
ਮੁਖ
नेत्रम्
netram
ਨੇਤਰ
पश्यामि त्वाम्
paśhyāmi tvām
ਆਪ ਨੂੰ ਮੈਂ ਵੇਖਦਾ ਹਾਂ
सर्वतः
sarvataḥ
ਸਭ ਪਾਸੇ; ਸਭ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ
अनन्तरूपम्
ananta-rūpam
ਅਨੰਤਰੂਪ ਵਾਲੇ
न अन्तम्
na antam
ਕੋਈ ਅੰਤ ਨਹੀਂ
न मध्यम्
na madhyam
ਕੋਈ ਮੱਧ ਨਹੀਂ
न पुनः तव आदिम्
na punas tava ādim
ਆਪ ਦਾ ਕੋਈ ਆਦਿ ਵੀ ਨਹੀਂ
विश्वेश्वर
viśhveśhvara
ਹੇ ਵਿਸ਼ਵ ਦੇ ਸੁਆਮੀ
विश्वरूप
viśhva-rūpa
ਹੇ ਵਿਸ਼ਵਰੂਪ
Complete Translation
ਅਨੇਕ ਬਾਹਾਂ, ਉਦਰਾਂ, ਮੁਖਾਂ ਅਤੇ ਨੇਤਰਾਂ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਸਭ ਪਾਸੇ ਅਨੰਤਰੂਪ ਆਪ ਨੂੰ ਮੈਂ ਵੇਖ ਰਿਹਾ ਹਾਂ। ਹੇ ਵਿਸ਼ਵੇਸ਼ਵਰ! ਹੇ ਵਿਸ਼ਵਰੂਪ! ਮੈਂ ਆਪ ਦੇ ਨਾ ਅੰਤ ਨੂੰ, ਨਾ ਮੱਧ ਨੂੰ ਅਤੇ ਨਾ ਆਦਿ ਨੂੰ ਵੇਖ ਸਕਦਾ ਹਾਂ।
Origin & History
Source: Bhagavad Gita Chapter 11, Verse 16
Author: Sage Veda Vyasa (Mahabharata, Bhishma Parva)
Period: Ancient (text compiled c. 5th–2nd century BCE)
ਗਿਆਰਵੇਂ ਅਧਿਆਏ ਵਿਸ਼ਵਰੂਪਦਰਸ਼ਨਯੋਗ ਵਿੱਚ, ਜਦੋਂ ਅਰਜੁਨ ਦਿਵਯ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਨਾਲ ਵਿਸ਼ਵਰੂਪ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਉਹ ਇਸ ਦੇ ਅਨੰਤ ਲੱਛਣਾਂ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇੱਥੇ ਉਹ ਸਭ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਅਣਗਿਣਤ ਬਾਹਾਂ, ਮੁਖਾਂ ਅਤੇ ਨੇਤਰਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਵ ਦੇ ਸੁਆਮੀ ਕਹਿ ਕੇ ਵਿਸਮਿਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉਸ ਅਸੀਮ ਰੂਪ ਦਾ ਨਾ ਆਦਿ, ਨਾ ਮੱਧ ਅਤੇ ਨਾ ਅੰਤ ਦਿਸਦਾ ਹੈ।
Frequently Asked Questions
ਭਗਵਦ ਗੀਤਾ 11.16 ਵਿੱਚ ਅਰਜੁਨ ਕੀ ਵਰਣਨ ਕਰਦੇ ਹਨ?▼
ਅਰਜੁਨ ਵਿਸ਼ਵਰੂਪ ਦਾ ਵਰਣਨ ਅਣਗਿਣਤ ਬਾਹਾਂ, ਉਦਰਾਂ, ਮੁਖਾਂ ਅਤੇ ਨੇਤਰਾਂ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਸਭ ਪਾਸੇ ਅਨੰਤ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਸ਼੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਵ ਦੇ ਸੁਆਮੀ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵਰੂਪ ਕਹਿ ਕੇ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਭਗਵਾਨ ਦਾ ਨਾ ਆਦਿ, ਨਾ ਮੱਧ ਅਤੇ ਨਾ ਅੰਤ ਦਿਸਦਾ ਹੈ।
ਅਰਜੁਨ ਨੂੰ ਆਦਿ, ਮੱਧ ਜਾਂ ਅੰਤ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ?▼
ਕਿਉਂਕਿ ਵਿਸ਼ਵਰੂਪ ਅਨੰਤ ਅਤੇ ਅਸੀਮ ਹੈ। ਪਰਮ ਸੱਚ ਵਜੋਂ ਭਗਵਾਨ ਸਮੂਹ ਦੇਸ਼ ਅਤੇ ਕਾਲ ਦੀਆਂ ਸੀਮਾਵਾਂ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹਨ, ਇਸ ਲਈ ਉਹ ਦਰਸ਼ਨ ਸਭ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਅਨੰਤ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਫੈਲਦਾ ਹੈ, ਭਗਵਾਨ ਦੇ ਅਸੀਮ, ਸਨਾਤਨ ਸਰੂਪ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦਾ ਹੈ।
'ਵਿਸ਼ਵੇਸ਼ਵਰ' ਅਤੇ 'ਵਿਸ਼ਵਰੂਪ' ਨਾਵਾਂ ਦਾ ਅਰਥ ਕੀ ਹੈ?▼
'ਵਿਸ਼ਵੇਸ਼ਵਰ' ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਵਿਸ਼ਵ ਦੇ ਸੁਆਮੀ ਜਾਂ ਸ਼ਾਸਕ, ਅਤੇ 'ਵਿਸ਼ਵਰੂਪ' ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਵਿਸ਼ਵਰੂਪ (ਸਮੁੱਚਾ ਬ੍ਰਹਮੰਡ ਜਿਸ ਦਾ ਰੂਪ ਹੈ)। ਅਰਜੁਨ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨਾਵਾਂ ਨਾਲ ਸ਼੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੂੰ ਉਸ ਸਰਬ-ਵਿਆਪਕ ਪਰਮ ਸੱਤਾ ਵਜੋਂ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਦੇ ਹਨ ਜਿਸ ਦਾ ਰੂਪ ਸਮੁੱਚੇ ਬ੍ਰਹਮੰਡ ਨੂੰ ਸਮੋਂਦਾ ਅਤੇ ਵਿਆਪਦਾ ਹੈ।
Ready to start chanting?
See Benefits & How to Chant →