ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਭਗਵਦ੍ਗੀਤਾ ੧੧.੩੨ — ਕਾਲੋਸ੍ਮਿ ਲੋਕਕ੍ਸ਼ਯਕ੍ਰਿਤ੍ — Word-by-Word Meaning
श्रीमद्भगवद्गीता ११.३२ — कालोऽस्मि लोकक्षयकृत्
Every Sanskrit word explained in English
Word-by-Word Breakdown
श्रीभगवानुवाच
śhrī-bhagavān uvācha
ਪਰਮ ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਕਿਹਾ
कालः
kālaḥ
ਕਾਲ; ਸਮਾਂ
अस्मि
asmi
ਮੈਂ ਹਾਂ
लोकक्षयकृत्
loka-kṣhaya-kṛit
ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਸੰਹਾਰ ਕਰਨ ਵਾਲਾ
प्रवृद्धः
pravṛiddhaḥ
ਪ੍ਰਵ੍ਰਿੱਧ; ਵਧਿਆ ਹੋਇਆ; ਪ੍ਰਬਲ
लोकान्
lokān
ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ
समाहर्तुम्
samāhartum
ਸੰਹਾਰ ਕਰਨ ਲਈ
इह
iha
ਇਸ ਲੋਕ ਵਿੱਚ
प्रवृत्तः
pravṛittaḥ
ਪ੍ਰਵ੍ਰਿੱਤ; ਤਤਪਰ
ऋते
ṛite
ਬਿਨਾਂ
अपि
api
ਵੀ
त्वाम्
tvām
ਤੈਨੂੰ
न भविष्यन्ति
na bhaviṣhyanti
ਨਹੀਂ ਰਹਿਣਗੇ; ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਣਗੇ
सर्वे
sarve
ਸਾਰੇ
ये
ye
ਜੋ
अवस्थिताः
avasthitāḥ
ਖੜੇ; ਸਜੇ ਹੋਏ
प्रत्यनीकेषु
prati-anīkeṣhu
ਪ੍ਰਤਿਪੱਖ ਦੀ ਸੈਨਾ ਵਿੱਚ
योधाः
yodhāḥ
ਯੋਧੇ
Complete Translation
ਸ਼੍ਰੀ ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਮੈਂ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਸੰਹਾਰ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਪ੍ਰਵ੍ਰਿੱਧ (ਵਧਿਆ ਹੋਇਆ) ਕਾਲ ਹਾਂ; ਇਸ ਸਮੇਂ ਮੈਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਸੰਹਾਰ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵ੍ਰਿੱਤ ਹਾਂ। ਪ੍ਰਤਿਪੱਖ ਦੀਆਂ ਸੈਨਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਖੜੇ ਜੋ ਯੋਧੇ ਹਨ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਤੇਰੇ ਬਿਨਾਂ ਵੀ ਜੀਉਂਦੇ ਨਹੀਂ ਰਹਿਣਗੇ।
Origin & History
Source: Bhagavad Gita Chapter 11, Verse 32
Author: Sage Veda Vyasa (as part of the Mahabharata, Bhishma Parva)
Period: Ancient (traditionally Dvapara Yuga; text compiled c. 5th century BCE – 2nd century BCE)
ਇਹ ਸ਼ਲੋਕ ਗਿਆਰ੍ਹਵੇਂ ਅਧਿਆਇ, ਵਿਸ਼ਵਰੂਪ ਦਰਸ਼ਨ ਯੋਗ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਸ਼੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਅਰਜੁਨ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਵਿਸ਼ਵਰੂਪ ਦੇਖਣ ਲਈ ਦਿਵਯ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਅਭਿਭੂਤ ਅਤੇ ਭੈਭੀਤ ਅਰਜੁਨ ਪੁੱਛਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇਹ ਉਗਰ ਰੂਪ ਕੌਣ ਹੈ। ਸ਼੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਇਸ ਸ਼ਲੋਕ ਨਾਲ ਉੱਤਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਸੰਹਾਰ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਕਾਲ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕਰ ਕੇ, ਜੋ ਇਕੱਠੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਸੈਨਾਵਾਂ ਦੇ ਸੰਹਾਰ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾਂ ਤੋਂ ਹੀ ਪ੍ਰਵ੍ਰਿੱਤ ਹੈ।
Frequently Asked Questions
"ਕਾਲੋਸ੍ਮਿ" ਦਾ ਕੀ ਅਰਥ ਹੈ?▼
"ਕਾਲੋਸ੍ਮਿ" ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ "ਮੈਂ ਕਾਲ ਹਾਂ"। ਇਸ ਸ਼ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਕਾਲ — ਸਨਾਤਨ ਸਮਾਂ — ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਸਾਰੀਆਂ ਵਸਤਾਂ ਦੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ, ਪਾਲਣ ਅਤੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਸੰਹਾਰ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡੀ ਸ਼ਕਤੀ ਹੈ। ਇਹ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਸੰਹਾਰ ਪਿੱਛੇ ਦੀ ਪਰਮ ਸ਼ਕਤੀ ਹੋਣ ਦੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਘੋਸ਼ਣਾ ਹੈ।
ਸ਼੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੇ ਅਰਜੁਨ ਨੂੰ ਇਹ ਸ਼ਲੋਕ ਕਿਉਂ ਕਿਹਾ?▼
ਅਰਜੁਨ ਕੁਰੁਕਸ਼ੇਤਰ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਲੜਨ ਤੋਂ ਝਿਜਕ ਰਹੇ ਸਨ। ਆਪਣਾ ਵਿਸ਼ਵਰੂਪ ਦਿਖਾ ਕੇ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸਰਵਗ੍ਰਾਸ ਕਾਲ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕਰ ਕੇ ਸ਼੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੇ ਅਰਜੁਨ ਨੂੰ ਦਿਖਾਇਆ ਕਿ ਨਤੀਜਾ ਪਹਿਲਾਂ ਤੋਂ ਹੀ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੈ; ਅਰਜੁਨ ਤਾਂ ਕੇਵਲ ਨਿਮਿੱਤ ਮਾਤਰ ਹੈ। ਇਸ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮੌਤ ਦਾ ਕਾਰਨ ਹੋਣ ਦੇ ਬੋਝ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਆਪਣਾ ਕਰਤੱਵ ਨਿਭਾਉਣ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕੀਤਾ।
ਕੀ ਇਹ ਸ਼ਲੋਕ ਕਿਸੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਆਧੁਨਿਕ ਉਕਤੀ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੈ?▼
ਹਾਂ। ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨੀ ਜੇ. ਰਾਬਰਟ ਓਪਨਹਾਇਮਰ ਨੇ ਪਹਿਲੇ ਪਰਮਾਣੂ ਬੰਬ ਪਰੀਖਣ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ ਇਸੇ ਸ਼ਲੋਕ ਦਾ ਸਮਰਣ ਕੀਤਾ ਸੀ — "ਹੁਣ ਮੈਂ ਮੌਤ ਬਣ ਗਿਆ ਹਾਂ, ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਸੰਹਾਰਕ" — ਜੋ ਭਗਵਦ ਗੀਤਾ ੧੧.੩੨ ਦੇ ਅਨੁਵਾਦਾਂ ਉੱਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਸੀ।
ਇਸ ਸ਼ਲੋਕ ਉੱਤੇ ਧਿਆਨ ਕਿਵੇਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ?▼
ਸਾਰੀਆਂ ਸਿਰਜੀਆਂ ਵਸਤਾਂ ਦੀ ਅਨਿਤਯਤਾ ਅਤੇ ਭਗਵਾਨ ਦੀ ਨਿਤਯਤਾ ਉੱਤੇ ਚਿੰਤਨ ਕਰੋ। ਇਹ ਸ਼ਲੋਕ ਡਰ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਸ਼ਰਣਾਗਤੀ ਅਤੇ ਸਾਹਸ ਜਗਾਏ — ਇਹ ਸਮਝ ਕਿ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਧਰਮ ਨਿਭਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਫਲ ਭਗਵਾਨ ਉੱਤੇ ਛੱਡ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
Ready to start chanting?
See Benefits & How to Chant →