ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਭਗਵਦ੍ਗੀਤਾ ੧੬.੨੧ — ਤ੍ਰਿਵਿਧਂ ਨਰਕਸ੍ਯੇਦਂ ਦ੍ਵਾਰਮ੍ — Word-by-Word Meaning
श्रीमद्भगवद्गीता 16.21 — त्रिविधं नरकस्येदं द्वारम्
Every Sanskrit word explained in English
Word-by-Word Breakdown
त्रिविधम्
tri-vidham
ਤਿੰਨ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦਾ
नरकस्य
narakasya
ਨਰਕ ਦਾ
इदम्
idam
ਇਹ
द्वारम्
dvāram
ਦੁਆਰ, ਪ੍ਰਵੇਸ਼ਦੁਆਰ
नाशनम्
nāśhanam
ਨਾਸ਼ਕਾਰੀ, ਵਿਨਾਸ਼ਕਾਰੀ
आत्मनः
ātmanaḥ
ਆਤਮਾ ਦਾ
कामः
kāmaḥ
ਕਾਮ, ਵਾਸ਼ਨਾ
क्रोधः
krodhaḥ
ਕ੍ਰੋਧ
तथा
tathā
ਤਥਾ, ਨਾਲ ਹੀ
लोभः
lobhaḥ
ਲੋਭ
तस्मात्
tasmāt
ਇਸ ਲਈ
एतत्
etat
ਇਨ੍ਹਾਂ
त्रयम्
trayam
ਤਿੰਨਾਂ ਨੂੰ
त्यजेत्
tyajet
ਤਿਆਗ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ
Complete Translation
ਕਾਮ, ਕ੍ਰੋਧ ਅਤੇ ਲੋਭ — ਇਹ ਆਤਮਨਾਸ਼ ਦੇ ਤਿੰਨ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਦੁਆਰ ਹਨ, ਇਸ ਲਈ ਇਨ੍ਹਾਂ ਤਿੰਨਾਂ ਨੂੰ ਤਿਆਗ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
Origin & History
Source: Bhagavad Gita Chapter 16, Verse 21
Author: Bhagavan Sri Krishna (as recorded by Maharishi Veda Vyasa)
Period: Ancient (part of the Mahabharata, c. 5th–2nd century BCE in present form)
ਸੋਲ੍ਹਵੇਂ ਅਧਿਆਏ ਵਿੱਚ ਦਿਵ੍ਯ ਅਤੇ ਆਸੁਰੀ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਦਾ ਵਿਰੋਧਾਭਾਸ ਪੇਸ਼ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਸ਼੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਆਸੁਰੀ ਮਾਰਗ ਨੂੰ ਉਸ ਦੀਆਂ ਤਿੰਨ ਸਭ ਤੋਂ ਘਾਤਕ ਜੜ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ — ਕਾਮ, ਕ੍ਰੋਧ ਅਤੇ ਲੋਭ — ਨਿਚੋੜ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਚੇਤਾਵਨੀ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇਹ ਵਿਨਾਸ਼ ਦੇ ਦੁਆਰ ਹਨ। ਵਾਸ਼ਨਾ ਕਿਵੇਂ ਕ੍ਰੋਧ ਅਤੇ ਪਤਨ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੰਦੀ ਹੈ ਉਸ ਪਹਿਲੇ ਪ੍ਰਸੰਗ (੨.੬੨–੬੩) ਦੀ ਪ੍ਰਤੀਧੁਨੀ ਕਰਦਿਆਂ, ਇਹ ਸ਼ਲੋਕ ਗੀਤਾ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਉਦਧ੍ਰਿਤ ਨੈਤਿਕ ਉਪਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਇਹ ਹਰ ਸਾਧਕ ਲਈ ਇੱਕ ਕਾਲਾਤੀਤ ਸਾਵਧਾਨੀ ਵਜੋਂ ਖੜ੍ਹਾ ਹੈ।
Frequently Asked Questions
ਭਗਵਦ੍ਗੀਤਾ ੧੬.੨੧ ਵਿੱਚ ਨਰਕ ਦੇ ਤਿੰਨ ਦੁਆਰ ਕਿਹੜੇ ਹਨ?▼
ਸ਼੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਕਾਮ (ਵਾਸ਼ਨਾ), ਕ੍ਰੋਧ ਅਤੇ ਲੋਭ ਨੂੰ ਨਰਕ ਦੇ ਤਿੰਨ ਦੁਆਰ ਦੱਸਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਆਤਮਾ ਦਾ ਨਾਸ਼ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਹਨ। ਉਹ ਆਦੇਸ਼ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਤਿੰਨਾਂ ਦਾ ਪੂਰਨ ਤਿਆਗ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਸੰਸਾਰਕ ਕਲਿਆਣ ਅਤੇ ਆਧਿਆਤਮਿਕ ਤਰੱਕੀ ਦੋਵਾਂ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਇਨ੍ਹਾਂ ਤਿੰਨਾਂ ਨੂੰ ਹੀ ਖਾਸ ਤੌਰ ਤੇ ਕਿਉਂ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ?▼
ਕਾਮ, ਕ੍ਰੋਧ ਅਤੇ ਲੋਭ ਉਹ ਮੂਲ ਆਵੇਗ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਹੋਰ ਸਾਰੇ ਦੋਸ਼ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਵਿਵੇਕ ਨੂੰ ਧੁੰਦਲਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਮਨ ਨੂੰ ਅਸ਼ਾਂਤ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਦੁੱਖ ਵਿੱਚ ਬੰਨ੍ਹਦੇ ਹਨ, ਇਸੇ ਲਈ ਸ਼੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵਿਨਾਸ਼ਕਾਰੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੂਰਨ ਤਿਆਗ ਦਾ ਆਗ੍ਰਹ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਜਿੱਤਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ?▼
ਗੀਤਾ ਆਤਮ-ਸੰਜਮ, ਵਿਵੇਕ, ਵੈਰਾਗ ਅਤੇ ਭਗਤੀ ਦਾ ਉਪਾਅ ਦੱਸਦੀ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਆਵੇਗਾਂ ਨੂੰ 'ਨਰਕ ਦੇ ਦੁਆਰ' ਮੰਨ ਕੇ ਅਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਉੱਤੇ ਕਰਮ ਨਾ ਕਰਦਿਆਂ, ਮਨ ਨੂੰ ਉੱਚਤਰ ਆਤਮਾ ਅਤੇ ਭਗਵਾਨ ਵੱਲ ਮੋੜ ਕੇ, ਮਨੁੱਖ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪਕੜ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਅਧਿਆਏ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਤਿਆਗ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਇਹ ਦੱਸਦਾ ਹੈ?▼
ਅਗਲੇ ਸ਼ਲੋਕ ਵਿੱਚ (੧੬.੨੨) ਸ਼੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਸਮਝਾਉਂਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਤਿੰਨ ਅੰਧਕਾਰ-ਦੁਆਰਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਵਿਅਕਤੀ ਆਤਮਾ ਦੇ ਕਲਿਆਣ ਲਈ ਆਚਰਣ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਰਮ ਲਕਸ਼ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਕਾਮ, ਕ੍ਰੋਧ ਅਤੇ ਲੋਭ ਦਾ ਤਿਆਗ ਮੋਕਸ਼ ਦਾ ਮਾਰਗ ਖੋਲ੍ਹਦਾ ਹੈ।
Ready to start chanting?
See Benefits & How to Chant →