ਸ਼੍ਰੀਮਦ ਭਗਵਦ ਗੀਤਾ ੨.੫੫ — ਪ੍ਰਜਹਾਤਿ ਯਦਾ ਕਾਮਾਨ੍ — Word-by-Word Meaning
श्रीमद्भगवद्गीता २.५५ — प्रजहाति यदा कामान्
Every Sanskrit word explained in English
Word-by-Word Breakdown
श्रीभगवान् उवाच
śhrī bhagavān uvācha
ਸ਼੍ਰੀ ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਕਿਹਾ
प्रजहाति
prajahāti
ਤਿਆਗ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਛੱਡ ਦਿੰਦਾ ਹੈ
यदा
yadā
ਜਦੋਂ
कामान्
kāmān
ਕਾਮਨਾਵਾਂ, ਸੁਆਰਥੀ ਇੱਛਾਵਾਂ
सर्वान्
sarvān
ਸਾਰੀਆਂ
पार्थ
pārtha
ਹੇ ਪਾਰਥ (ਅਰਜੁਨ, ਪ੍ਰਿਥਾ ਦਾ ਪੁੱਤਰ)
मनः-गतान्
manaḥ-gatān
ਮਨ ਦੀਆਂ, ਮਨ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ
आत्मनि
ātmani
ਆਤਮਾ ਵਿੱਚ
एव
eva
ਕੇਵਲ, ਹੀ
आत्मना
ātmanā
ਆਤਮਾ ਦੁਆਰਾ, ਸ਼ੁੱਧ ਮਨ ਦੁਆਰਾ
तुष्टः
tuṣhṭaḥ
ਸੰਤੁਸ਼ਟ, ਤ੍ਰਿਪਤ
स्थित-प्रज्ञः
sthita-prajñaḥ
ਸਥਿਰ ਬੁੱਧੀ ਵਾਲਾ, ਜਿਸ ਦੀ ਬੁੱਧੀ ਦ੍ਰਿੜ ਹੈ
तदा
tadā
ਤਦ, ਉਸ ਸਮੇਂ
उच्यते
uchyate
ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਕਹਾਉਂਦਾ ਹੈ
Complete Translation
ਸ਼੍ਰੀਭਗਵਾਨ ਨੇ ਕਿਹਾ — ਹੇ ਪਾਰਥ! ਜਦੋਂ ਮਨੁੱਖ ਮਨ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਸਾਰੀਆਂ ਕਾਮਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤਿਆਗ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਆਤਮਾ ਦੁਆਰਾ ਹੀ ਆਤਮਾ ਵਿੱਚ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਤਦ ਉਹ ਸਥਿਰ ਬੁੱਧੀ ਵਾਲਾ (ਸਥਿਤਪ੍ਰਜ੍ਞ) ਕਹਾਉਂਦਾ ਹੈ।
Origin & History
Source: Bhagavad Gita Chapter 2, Verse 55
Author: Sage Veda Vyasa (Mahabharata, Bhishma Parva)
Period: Ancient (text compiled c. 5th–2nd century BCE)
ਸਾਂਖਯਯੋਗ ਅਧਿਆਏ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਅਰਜੁਨ ਸ਼੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੂੰ ਪੁੱਛਦੇ ਹਨ ਕਿ ਸਥਿਰ ਬੁੱਧੀ ਵਾਲਾ ਪੁਰਖ ਕਿਵੇਂ ਬੋਲਦਾ, ਬੈਠਦਾ ਅਤੇ ਚੱਲਦਾ ਹੈ। ਸ਼੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਸਥਿਤਪ੍ਰਜ੍ਞ ਦਾ ਇੱਕ ਦੀਪਤੀਮਾਨ ਚਿੱਤਰ ਪੇਸ਼ ਕਰਦਿਆਂ ਇੱਥੋਂ ਆਰੰਭ ਕਰਦੇ ਹਨ — ਅਜਿਹਾ ਪੁਰਖ ਮਨ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਕਾਮਨਾਵਾਂ ਤਿਆਗ ਚੁੱਕਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕੇਵਲ ਆਤਮਾ ਵਿੱਚ ਹੀ ਪੂਰਨ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਹੈ। ਇਹ ਸ਼ਲੋਕ ਆਤਮ-ਜ੍ਞਾਨੀ ਰਿਸ਼ੀ ਦਾ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਵਰਣਨ ਬਣ ਗਏ।
Frequently Asked Questions
ਭਗਵਦ ਗੀਤਾ ੨.੫੫ ਦੀ ਮੁੱਖ ਸਿੱਖਿਆ ਕੀ ਹੈ?▼
ਸ਼੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਸਿਖਾਉਂਦੇ ਹਨ ਕਿ ਸਥਿਰ ਬੁੱਧੀ ਵਾਲਾ ਪੁਰਖ (ਸਥਿਤਪ੍ਰਜ੍ਞ) ਉਹ ਹੈ ਜਿਸ ਨੇ ਮਨ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਸੁਆਰਥੀ ਕਾਮਨਾਵਾਂ ਤਿਆਗ ਦਿੱਤੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਕੇਵਲ ਆਤਮਾ ਵਿੱਚ ਹੀ ਪੂਰਨ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਸੱਚੀ ਅਤੇ ਸਥਾਈ ਤ੍ਰਿਪਤੀ ਬਾਹਰੀ ਚੀਜ਼ਾਂ ਤੋਂ ਨਹੀਂ, ਆਪਣੇ ਅੰਦਰੂਨੀ ਸਰੂਪ ਵਿੱਚ ਟਿਕਣ ਤੋਂ ਮਿਲਦੀ ਹੈ।
ਸਥਿਤਪ੍ਰਜ੍ਞ ਕੌਣ ਹੈ?▼
ਸਥਿਤਪ੍ਰਜ੍ਞ ਉਹ ਜ੍ਞਾਨੀ ਹੈ ਜਿਸ ਦੀ ਬੁੱਧੀ ਸਥਿਰ ਅਤੇ ਦ੍ਰਿੜ ਹੈ — ਜੋ ਸੁਖ ਜਾਂ ਦੁੱਖ ਤੋਂ ਵਿਚਲਿਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਸ਼ਲੋਕ ੨.੫੫ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਈ ਸ਼ਲੋਕਾਂ (੨.੫੫–੨.੭੨) ਵਿੱਚੋਂ ਪਹਿਲਾ ਹੈ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਅਜਿਹੇ ਆਤਮ-ਜ੍ਞਾਨੀ ਪੁਰਖ ਦੇ ਗੁਣ, ਆਚਰਣ ਅਤੇ ਸ਼ਾਂਤੀ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਕੀ ਇਹ ਸ਼ਲੋਕ ਸਾਰੀਆਂ ਇੱਛਾਵਾਂ ਛੱਡਣ ਨੂੰ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ?▼
ਇਹ ਮਨ ਦੀਆਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸੁਆਰਥੀ, ਬੰਨ੍ਹਣ ਵਾਲੀਆਂ ਕਾਮਨਾਵਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤੀ ਵੱਲ ਸੰਕੇਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਅੰਦਰੂਨੀ ਸ਼ਾਂਤੀ ਨੂੰ ਭੰਗ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਉਦੇਸ਼ ਨਿਰਜੀਵ ਦਮਨ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਉਹ ਸੁਭਾਵਿਕ ਪੂਰਨਤਾ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਮਨੁੱਖ ਸੁਖ ਲਈ ਬਾਹਰੀ ਚੀਜ਼ਾਂ ਉੱਤੇ ਨਿਰਭਰ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਸ ਨੇ ਆਤਮਾ ਵਿੱਚ ਹੀ ਪੂਰਨ ਸੰਤੋਖ ਪਾ ਲਿਆ ਹੈ।
ਇਸ ਸ਼ਲੋਕ ਨੂੰ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਕਿਵੇਂ ਅਪਣਾਈਏ?▼
ਇੱਕ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇੱਕ ਕਾਮਨਾ ਦਾ ਪਿੱਛਾ ਕਰਨ ਦੀ ਬਜਾਏ ਸੰਤੋਖ ਲਈ ਅੰਦਰ ਵੱਲ ਮੁੜਨ ਦਾ ਅਭਿਆਸ ਕਰੋ। ਜਦੋਂ ਮਨ ਕੁਝ ਚਾਹੇ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਹੌਲੀ ਜਿਹੇ ਯਾਦ ਕਰਾਓ ਕਿ ਸਥਾਈ ਸ਼ਾਂਤੀ ਅੰਦਰ ਹੀ ਹੈ। ਸਮੇਂ ਨਾਲ ਇਹ ਸਥਿਤਪ੍ਰਜ੍ਞ ਦਾ ਸਥਿਰ, ਸ਼ਾਂਤ ਮਨ ਵਿਕਸਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਬੇਚੈਨੀ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।
Ready to start chanting?
See Benefits & How to Chant →